Verse 21
Katharudra
अस्थिस्नाय्वादिरूपोऽयं शरीरं भाति देहिनाम् ।
योऽयमन्नमयो ह्यात्मा भाति सर्वशरीरिणः ॥
ततः प्राणमयो ह्यात्मा विभिन्नश्चान्तरः स्थितः ।
ततो विज्ञान आत्मा तु ततोऽन्यश्चान्तरः स्वतः ॥
आनन्दमय आत्मा तु ततोऽन्यश्चान्तरस्थितः ।
योऽयमन्नमयः सोऽयं पूर्णः प्राणमयेन तु ॥
मनोमयेन प्राणोऽपि तथा पूर्णः स्वभावतः ।
तथा मनोमयो ह्यात्मा पूर्णो ज्ञानमयेन तु ॥
आनन्देन सदा पूर्णः सदा ज्ञानमयः सुखम् ।
तथानन्दमयश्चापि ब्रह्मणोऽन्येन साक्षिणा ॥
सर्वान्तरेण पूर्णश्च ब्रह्म नान्येन केनचित् ।
यदिदं ब्रह्मपुच्छाख्यं सत्यज्ञानद्वयात्मकम् ॥
अस्थि-स्नायु-आदि-रूपः । अयम् । शरीरम् । भाति । देहिनाम् ।
यः । अयम् । अन्न-मयः । हि । आत्मा । भाति । सर्व-शरीरिणः ॥
ततः । प्राण-मयः । हि । आत्मा । विभिन्नः । च । अन्तरः । स्थितः ।
ततः । विज्ञानः । आत्मा । तु । ततः । अन्यः । च । अन्तरः । स्वतः ॥
आनन्द-मयः । आत्मा । तु । ततः । अन्यः । च । अन्तर-स्थितः ।
यः । अयम् । अन्न-मयः । सः । अयम् । पूर्णः । प्राण-मयेन । तु ॥
मनो-मयेन । प्राणः । अपि । तथा । पूर्णः । स्व-भावतः ।
तथा । मनो-मयः । हि । आत्मा । पूर्णः । ज्ञान-मयेन । तु ॥
आनन्देन । सदा । पूर्णः । सदा । ज्ञान-मयः । सुखम् ।
तथा । आनन्द-मयः । च । अपि । ब्रह्मणः । अन्येन । साक्षिणा ॥
सर्व-अन्तरेण । पूर्णः । च । ब्रह्म । न । अन्येन । केनचित् ।
यत् । इदम् । ब्रह्म-पुच्छ-आख्यम् । सत्य-ज्ञान-द्वय-आत्मकम् ॥
asthi-snāyv-ādi-rūpo’yaṃ śarīraṃ bhāti dehinām |
yo’yam annamayo hy ātmā bhāti sarva-śarīriṇaḥ ||
tataḥ prāṇamayo hy ātmā bhinnaś cāntaraḥ sthitaḥ |
tato vijñāna ātmā tu tato’nyaś cāntaraḥ svataḥ ||
ānandamaya ātmā tu tato’nyaś cāntara-sthitaḥ |
yo’yam annamayaḥ so’yaṃ pūrṇaḥ prāṇamayena tu ||
manomayena prāṇo’pi tathā pūrṇaḥ svabhāvataḥ |
tathā manomayo hy ātmā pūrṇo jñānamayena tu ||
ānandena sadā pūrṇaḥ sadā jñānamayaḥ sukham |
tathānandamayaś cāpi brahmaṇo’nyena sākṣiṇā ||
sarvāntareṇa pūrṇaś ca brahma nānyena kenacit |
yad idaṃ brahma-pucchākhyaṃ satya-jñāna-dvay-ātmakam ||
অস্থি, স্নায়ু আদি ৰূপে দেহধাৰীৰ এই শৰীৰ প্ৰত্যক্ষ হয়; সকলো শৰীৰীৰ মাজত যি ‘অন্নময় আত্মা’ প্ৰকাশ পায়, সেয়াই এই। তাৰ পাছত ভিতৰত ভিন্ন ৰূপে ‘প্ৰাণময় আত্মা’ অৱস্থিত; তাৰ পাছত ‘বিজ্ঞান আত্মা’, আৰু তাৰো ভিতৰত স্বতঃ এক অন্য অন্তৰঙ্গ তত্ত্ব আছে। ‘আনন্দময় আত্মা’ও তাতকৈ ভিন্ন হৈ ভিতৰত অৱস্থিত। এই অন্নময় (কোষ) প্ৰাণময়ৰ দ্বাৰা পৰিপূৰ্ণ; প্ৰাণময় স্বভাৱতঃ মনোময়ৰ দ্বাৰা পৰিপূৰ্ণ; আৰু মনোময় আত্মা জ্ঞানময়ৰ দ্বাৰা পৰিপূৰ্ণ। জ্ঞানময় সদা আনন্দেৰে পূৰ্ণ—নিত্য সুখস্বৰূপ। আৰু আনন্দময়ো ব্ৰহ্মৰ পৰা ভিন্ন সাক্ষী (সাক্ষিন)ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত/পৰিপূৰ্ণ হয়। ব্ৰহ্ম সকলোৰে অন্তৰত পূৰ্ণ; অন্য কোনো বস্তুৰ দ্বাৰা নহয়। যাক ‘ব্ৰহ্মপুচ্ছ’ বুলি কোৱা হয়, সেই তত্ত্ব সত্য আৰু জ্ঞান—এই দ্বি-লক্ষণ স্বভাৱৰ।
This body of embodied beings appears in the form of bones, sinews, and so on; this is the food-made self (annamaya ātman) that appears for all who have bodies. Then the vital-made self (prāṇamaya ātman), distinct, is situated within; then the self of cognition/discernment (vijñāna ātman), and then another, inner by itself. The bliss-made self (ānandamaya ātman) is another, situated within that. This food-made (self) is filled by the vital-made; the vital (self) likewise is filled by the mind-made (manomaya) by its nature; and the mind-made self is filled by the knowledge-made (jñānamaya). The knowledge-made is ever filled with bliss—ever happiness. And the bliss-made too is (filled/illumined) by another, the witness (sākṣin), distinct from Brahman. Brahman is full within all, and not by any other. This (principle) called the ‘tail of Brahman’ (brahma-puccha) is of the nature of truth and knowledge (as a dual characterization).