Arunika
আৰুণিক উপনিষদ কৃষ্ণ-যজুৰ্বেদ-সম্পৰ্কীয় এক সন্ন্যাস উপনিষদ, যি অতি সংক্ষিপ্ত মন্ত্রত সন্ন্যাসৰ দাৰ্শনিক তাৎপৰ্য প্ৰকাশ কৰে। ইয়াত সন্ন্যাসক কেৱল বাহ্য আশ্ৰম-পৰিবর্তন নহয়, বৰং ব্ৰহ্মজ্ঞানৰ বাবে অনুকূল জীৱন-ৰূপ হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। কৰ্মকাণ্ড ত্যাগ বেদ-অস্বীকাৰ নহয়; বেদৰ পৰম তাত্পৰ্য জ্ঞানত সম্পূৰ্ণ হয়—এই বেদান্তীয় ব্যাখ্যাই মুখ্য। গ্ৰন্থখনে অন্তঃসন্ন্যাসৰ ওপৰত জোৰ দিয়ে: অপৰিগ্ৰহ, বৈৰাগ্য, সমদৰ্শন, আৰু মান-অপমান তথা সুখ-দুখত সমতা। সন্ন্যাসীৰ পৰিচয় ‘কৰ্তা-ভোক্তা’ ভাবৰ পৰা আঁতৰি ‘সাক্ষী-চৈতন্য’ত স্থিত হোৱা। সেয়ে মোক্ষক পৰলোকীয় ফল নহয়, জ্ঞানৰ দ্বাৰা ইহতেই লাভ হোৱা স্বাধীনতা হিচাপে প্ৰতিপাদন কৰা হয়।
Start ReadingKey Teachings
- Saṃnyāsa as a direct support for Brahma-jñāna: renunciation protects the inquiry into ātman/brahman.
- Primacy of knowledge (jñāna) over ritual action (karma) for mokṣa
while acknowledging preparatory disciplines.
- Non-possessiveness (aparigraha) and minimal requisites as outward expressions of inner freedom.
- Sama-darśana (equal vision) and equanimity amid honor/dishonor
pleasure/pain.
- Abidance in the Self as the sole refuge: identity shifts from agent (kartā) to witness (sākṣin).
- Inner renunciation is essential; external marks are secondary to dispassion (vairāgya) and discernment (viveka).
- Fearlessness and serenity arise from recognizing the Self as unborn
unchanging
and non-dual.
Verses of the Arunika
5 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ आरुणिः प्राजापत्यः प्रजापतेर्लोकं जगाम। तं गत्वोवाच— केन भगवन् कर्माण्यशेषतो विसृजामीति। तं होवाच प्रजापतिः— तव पुत्रान् भ्रातॄन् बन्ध्वादीन् शिखां यज्ञोपवीतं यागं स्वाध्यायं भूर्लोकं भुवर्लोकं स्वर...
ওঁ। প্ৰাজাপত্য আৰুণি প্ৰজাপতিৰ লোকলৈ গ’ল। গৈ ক’লে— “ভগৱন, মই সকলো কৰ্ম সম্পূৰ্ণকৈ কেনেকৈ ত্যাগ কৰিম?” প্ৰজাপতিয়ে ক’লে— “পুত্ৰ, ভ্ৰাতা, আত্মীয়-স্বজন; শিখা, যজ্ঞোপবীত, যাগ, স্বাধ্যায়; ভূঃ-ভুবঃ-স্বঃ সহ মহঃ, জনঃ, তপঃ, সত্যলোক; আৰু অতলৰ পৰা পাতাললৈকে তথা ব্ৰহ্মাণ্ড—সকলো ত্যাগ কৰা। দণ্ড, আচ্ছাদন-বস্ত্ৰ আৰু কৌপীন গ্ৰহণ কৰা। বাকী সকলো পৰিত্যাগ কৰা।”
Sannyāsa (renunciation) as a means to mokṣa; disidentification from loka and karmaVerse 2
गृहस्थो ब्रह्मचारी वा वानप्रस्थो वा उपवीतं भूमावप्सु वा विसृजेत्। लौकिकाग्नीनुदराग्नौ समारोपयेत्। गायत्रीं च स्ववाचाग्नौ समारोपयेत्। कुटीचरो ब्रह्मचारी कुटुम्बं विसृजेत्। पात्रं विसृजेत्। पवित्रं विसृ...
গৃহস্থ বা ব্ৰহ্মচাৰী বা বানপ্ৰস্থ—যজ্ঞোপবীত মাটিত বা পানীত বিসৰ্জন কৰিব। লৌকিক অগ্নিসমূহ উদৰাগ্নিত সমাৰোপণ কৰিব। গায়ত্ৰীক নিজৰ বাক্-অগ্নিত সমাৰোপণ কৰিব। কুটীচৰ ব্ৰহ্মচাৰীয়ে কুটুম্ব ত্যাগ কৰিব। ভিক্ষাপাত্ৰ, পবিত্ৰ, দণ্ড আৰু লোক-আসক্তিও ত্যাগ কৰিব। তাৰপিছত মন্ত্ৰবিহীন আচৰণ কৰিব। ‘ঊৰ্ধ্বগমন’ অৰ্থাৎ উচ্চলোকলাভৰ লক্ষ্য ত্যাগ কৰিব। আহাৰ ঔষধৰ দৰে গ্ৰহণ কৰিব। প্ৰাতঃ, মধ্যাহ্ন, সায়ং—ত্ৰিসন্ধ্যাত স্নান কৰিব। সন্ধিক আত্মাত সমাধিৰূপে সাধন কৰিব। সকলো বেদত আৰণ্যক আৰু উপনিষদ পুনঃপুনঃ অধ্যয়ন কৰিব।
Internalization of yajña; amantraka life; nididhyāsana through Upaniṣadic recitation and samādhiVerse 3
खल्वहं ब्रह्मसूचनात् सूत्रं ब्रह्मसूत्रमहमेव। विद्वान् त्रिवृत्सूत्रं त्यजेत्। विद्वान् य एवं वेद— संन्यस्तं मया, संन्यस्तं मया, संन्यस्तं मयेति— त्रिरुक्त्वाभयं सर्वभूतेभ्यो (दद्यात्)। मत्तः सर्वं प्...
ব্ৰহ্মৰ সূচনাৰ পৰা ‘সূত্ৰ’ ব্ৰহ্মসূত্ৰ; মই নিজেই সেয়া। জ্ঞানীয়ে ত্ৰিবৃত্ (তিনিগুণ) সূত্ৰ ত্যাগ কৰিব। যি এনেদৰে জানে, সি তিনিবাৰ ক’ব— “মোৰ দ্বাৰা সংন্যস্ত, মোৰ দ্বাৰা সংন্যস্ত, মোৰ দ্বাৰা সংন্যস্ত”—আৰু সকলো ভূতক অভয় দিব। মোৰ পৰাই সকলো প্ৰৱৰ্তে। “হে সখা, তুমি বিমোচন; তুমি মিত্ৰ। তুমি ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰ, বৃত্ৰঘ্ন। মোৰ বাবে শর্ম (ৰক্ষা) হও; যি পাপ আছে তাক নিবার”—এনেদৰে। এই মন্ত্ৰে বাঁহৰ দণ্ড সাজি কৌপীন গ্ৰহণ কৰিব। আহাৰ ঔষধৰ দৰে কৰিব; যিমান পায় সিমানেই খাব। ব্ৰহ্মচৰ্য, অহিংসা, অপৰিগ্ৰহ আৰু সত্য—ইয়াক যত্নে ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা।
Brahman as the real ‘sūtra’; jñāna-based renunciation; abhaya (fearlessness) and yama-like vowsVerse 4
अथातः परमहंसपरिव्राजकानामासनशयनादिकं भूमौ, ब्रह्मचर्यं, मृत्पात्रम् अलाम्बुपात्रं दारुपात्रं वा। यतीनां कामक्रोधहर्षरोषलोभमोहदम्भदर्पेच्छासूयाममत्वाहङ्कारादीनपि परित्यजेत्। वर्षासु ध्रुवशीलोऽष्टौ मासा...
এতিয়া পৰমহংস পৰিব্ৰাজকসকলৰ বাবে—আসন, শয়ন আদি ভূমিতেই; ব্ৰহ্মচৰ্য; পাত্ৰ মাটিৰ, লাউৰ বা কাঠৰ হ’ব পাৰে। যতিয়ে কাম, ক্ৰোধ, হর্ষ, ৰোষ, লোভ, মোহ, দম্ভ, দৰ্প, ইচ্ছা, অসূয়া, মমতা, অহংকাৰ আদি সকলোও পৰিত্যাগ কৰিব। বৰ্ষাকালত ধ্ৰুৱশীল হৈ আঠ মাহ একাকী বিচৰণ কৰিব; অথবা দুজনেই বিচৰণ কৰিব—এনেদৰে কোৱা হৈছে।
Paramahaṁsa-sannyāsa; vairāgya and antaḥkaraṇa-śuddhi (purification of mind)Verse 5
स खल्वेवं यो विद्वान् सोपनयनादूर्ध्वमेतानि प्राग्वा त्यजेत्। पितरं पुत्रम् अग्निम् उपवीतं कर्म कलत्रं चान्यदपीह यत्। यतयो भिक्षार्थं ग्रामं प्रविशन्ति पाणिपात्रम् उदरपात्रं वा। ॐ हि ॐ हि ॐ हीत्येतदुपन...
যি বিদ্বান এইদৰে জানে, সি উপনয়নৰ পাছত বা তাৰ আগতেই এই সকলো ত্যাগ কৰিব—পিতা, পুত্ৰ, অগ্নি, যজ্ঞোপবীত, কৰ্ম, পত্নী আৰু ইয়াত থকা আন সকলো। যতিসকলে ভিক্ষাৰ্থে গাঁৱত প্ৰৱেশ কৰে—হাতক পাত্ৰ কৰি বা উদৰক পাত্ৰ কৰি। সি এই উপনিষদ স্থাপন কৰিব— “ওঁ হি ওঁ হি ওঁ হি।” এই উপনিষদ এইদৰে জানি, যি এনেদৰে বুজে, সি পালাশ/বিল্ব/অশ্বত্থ/উদুম্বৰ কাঠৰ দণ্ড, মৌঞ্জী মেখলা আৰু যজ্ঞোপবীত ত্যাগ কৰি শূৰ হয়। “বিষ্ণুৰ সেই পৰম পদ ঋষিসকলে সদা দৰ্শন কৰে, যেন দিৱ্য আকাশত বিস্তৃত চকু। সেই পদক জাগ্ৰত, প্ৰজ্ঞাৱান, প্ৰেৰিত বিপ্ৰসকলে প্ৰজ্বলিত কৰে— বিষ্ণুৰ সেই পৰম পদ।” এইদৰে নিৰ্বাণৰ অনুশাসন; বেদৰ অনুশাসন, বেদৰ অনুশাসন।
Nirvāṇa/mokṣa through radical tyāga and Upaniṣadic knowledge; ‘Viṣṇu’s highest padam’ as the supreme state