Adhyaya 4

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तस्माच्चंद्रहरिस्थानादाग्नेय्यां दिशि संस्थितः । देवो धर्महरिर्न्नाम कलिकल्मषनाशकः

অগস্ত্য ক’লে: সেই চন্দ্ৰহৰি-স্থানৰ পৰা অগ্নেয় দিশে (দক্ষিণ-পূৰ্বে) ধৰ্মহৰি নামৰ এক দেৱতা অৱস্থিত, যি কলিযুগৰ কল্মষ নাশ কৰে।

Verse 2

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः स्वकर्मपरिनिष्ठितः । पुरा समागतो धर्मस्तीर्थयात्राचिकीर्षया

বেদ-বেদাঙ্গৰ তত্ত্বজ্ঞানী আৰু নিজৰ নিয়ত কৰ্মত দৃঢ় প্ৰতিষ্ঠিত ধৰ্ম, প্ৰাচীন কালে তীৰ্থযাত্ৰা কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি আহিছিল।

Verse 3

आगत्य च चकारोच्चैर्यात्रां तत्रादरेण सः । दृष्ट्वा माहात्म्यमतुलमयोध्यायाः सविस्मयः

তাত আহি সি গভীৰ আদৰেৰে তীৰ্থযাত্ৰা সম্পন্ন কৰিলে; আৰু অযোধ্যাৰ অতুল মাহাত্ম্য দেখি সি বিস্ময়ে অভিভূত হ’ল।

Verse 4

विधाय स्वभुजावूर्ध्वौ विप्रोऽवोचन्मुदान्वितः । अहो रम्यमिदं तीर्थमहो माहात्म्यमुत्तमम्

দুয়োটা বাহু ওপৰলৈ তুলি সেই বিপ্ৰে আনন্দেৰে ক’লে: “আহা! এই তীৰ্থ কিমান মনোৰম; আহা! ইয়াৰ মাহাত্ম্য কিমান উত্তম!”

Verse 5

अयोध्यासदृशी कापि दृश्यते नापरा पुरी । या न स्पृशति वसुधां विष्णुचक्रस्थिताऽनिशम्

অযোধ্যাৰ দৰে আন কোনো নগৰ দেখা নাযায়; এই নগৰী পৃথিৱীক স্পৰ্শ নকৰে, সদায় বিষ্ণুৰ চক্ৰৰ ওপৰত স্থিত হৈ থাকে।

Verse 6

यस्यां स्थितो हरिः साक्षात्सेयं केनोपमीयते । अहो तीर्थानि सर्वाणि विष्णुलोकप्रदानि वै

য’ত সাক্ষাৎ হৰি নিজে অধিষ্ঠান কৰে, তাক কিহেৰে তুলনা কৰিব? আহা! ইয়াৰ সকলো তীৰ্থই নিশ্চয় বিষ্ণুলোক প্ৰদান কৰে।

Verse 7

अहो विष्णुरहो तीर्थमयोध्याऽहो महापुरी । अहो माहात्म्यमतुलं किं न श्लाघ्यमिहास्थितम्

আহা বিষ্ণু! আহা তীৰ্থ! আহা অযোধ্যা—মহানগৰী! আহা ইয়াৰ অতুল মাহাত্ম্য! ইয়াত এনে কি আছে যি প্ৰশংসাৰ অযোগ্য?

Verse 8

इत्युक्त्वा तत्र बहुशो ननर्त प्रमदाकुलः । धर्मो माहात्म्यमालोक्य अयोध्याया विशेषतः

এইদৰে কৈ ধৰ্ম আনন্দত আপ্লুত হৈ তাত বাৰে বাৰে নাচিল; বিশেষকৈ অযোধ্যাৰ অসাধাৰণ মাহাত্ম্য দেখি।

Verse 9

तं तथा नर्तमानं वै धर्मं दृष्ट्वा कृपान्वितः । आविर्बभूव भगवान्पीतवासा हरिः स्वयम् । तं प्रणम्य च धर्मोऽथ तुष्टाव हरिमादरात्

ধৰ্মক এইদৰে নাচি থকা দেখি, কৰুণাময় ভগৱান প্ৰকাশিত হ’ল—পীতবস্ত্ৰধাৰী সাক্ষাৎ হৰি নিজে। তেতিয়া ধৰ্মে প্ৰণাম কৰি আদৰেৰে হৰিৰ স্তৱনা কৰিলে।

Verse 10

धर्म उवाच । नमः क्षीराब्धिवासाय नमः पर्यंकशायिने । नमः शंकरसंस्पृष्टदिव्यपादाय विष्णवे

ধৰ্মে ক’লে: ক্ষীৰসাগৰত নিবাস কৰা প্ৰভুক নমস্কাৰ; শয্যাত শয়ন কৰা জনক নমস্কাৰ। শংকৰে স্পৰ্শ কৰা দিৱ্য পদযুগলধাৰী বিষ্ণুক নমস্কাৰ।

Verse 11

भक्त्यार्च्चितसुपादाय नमोऽजादिप्रियाय ते । शुभांगाय सुनेत्राय माधवाय नमो नमः

ভক্তিৰে পূজিত সুন্দৰ পদযুগলধাৰী তোমাক নমস্কাৰ; ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকলৰ প্ৰিয় তোমাক নমস্কাৰ। শুভ অঙ্গ আৰু মনোহৰ নেত্ৰধাৰী মাধৱক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 12

नमोऽरविन्दपादाय पद्मनाभाय वै नमः । नमः क्षीराब्धिकल्लोलस्पृष्टगात्राय शार्ङ्गिणे

পদ্মসদৃশ পদযুগলধাৰী জনক নমস্কাৰ; পদ্মনাভক নিশ্চয় নমস্কাৰ। ক্ষীৰসাগৰৰ ঢৌৱে স্পৰ্শ কৰা গাত্ৰধাৰী শাৰ্ঙ্গিণীক নমস্কাৰ।

Verse 13

ॐ नमो योगनिद्राय योगर्क्षैर्भावितात्मने । तार्क्ष्यासनाय देवाय गोविन्दाय नमोनमः

ওঁ—যোগনিদ্ৰাক নমস্কাৰ; যোগী ঋষিসকলৰ দ্বাৰা অনুভূত আত্মাস্বৰূপ জনক নমস্কাৰ। তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়) আসনধাৰী দেৱক নমস্কাৰ; গোবিন্দক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 14

सुकेशाय सुनासाय सुललाटाय चक्रिणे । सुवस्त्राय सुवर्णाय श्रीधराय नमोनमः

সুন্দৰ কেশ, সুন্দৰ নাসা আৰু শুভ ললাটধাৰী চক্রিণীক নমস্কাৰ। উৎকৃষ্ট বস্ত্ৰ আৰু স্বৰ্ণকান্তিধাৰী—শ্ৰীধৰক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 15

सुबाहवे नमस्तुभ्यं चारुजंघाय ते नमः । सुवासाय सुदिव्याय सुविद्याय गदाभृते

হে সুবাহু, তোমাক নমস্কাৰ; হে চাৰু-জঙ্ঘা, তোমাক নমঃ। হে সুবাস-নিবাসী, সুদিব্য, সুবিদ্যা-স্বরূপ, গদাধাৰী প্ৰভু, তোমাক প্ৰণাম।

Verse 16

केशवाय च शांताय वामनाय नमोनमः । धर्मप्रियाय देवाय नमस्ते पीतवाससे

কেশৱ, শান্ত-স্বরূপ, আৰু বামনলৈ পুনঃপুনঃ নমো নমঃ। ধৰ্মপ্ৰিয় দেৱলৈ নমস্কাৰ; হে পীতবাস ধাৰণকাৰী প্ৰভু, তোমাক নমস্তে।

Verse 17

अगस्त्य उवाच । इति स्तुतो जगन्नाथो धर्मेण श्रीपतिर्मुदा । उवाच स हृषीकेशः प्रीतो धर्ममुदारधीः

অগস্ত্য ক’লে: ধৰ্মে এইদৰে স্তৱিত হোৱাত জগন্নাথ—শ্ৰীপতি—আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। সেই হৃষীকেশ প্ৰসন্ন হৈ, উদাৰ বোধসম্পন্ন ধৰ্মক ক’লে।

Verse 18

श्रीभगवानुवाच । तुष्टोऽहं भवतो धर्म स्तोत्रेणानेन सुव्रत । वरं वरय धर्मज्ञ यस्ते स्यान्मनसः प्रियः

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: হে ধৰ্ম, এই স্তোত্ৰেৰে মই তোমাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট, হে সুব্ৰত। হে ধৰ্মজ্ঞ, তোমাৰ মনৰ প্ৰিয় যি, সেই বৰ বাছি লোৱা।

Verse 19

स्तोत्रेणानेन यः स्तौति मानवो मामतन्द्रितः । सर्वान्कामानवाप्नोति पूजितः श्रीयुतःसदा

যি মানুহে এই একে স্তোত্ৰেৰে, অলসতা নকৰাকৈ আৰু সাৱধান হৈ, মোক স্তৱ কৰে, সি সকলো কামনা লাভ কৰে আৰু সদায় পূজিত হৈ শ্ৰী-সমৃদ্ধ থাকে।

Verse 20

धर्म उवाच । यदि तुष्टोसि भगवन्देवदेव जगत्पते । त्वामहं स्थापयाम्यत्र निजनाम्ना जगद्गुरो

ধৰ্মে ক’লে: “যদি আপুনি সন্তুষ্ট, হে ভগৱান—দেৱদেৱ, জগতপতি—তেনে হে জগদ্গুৰু, মই ইয়াত মোৰ নিজ নামৰে আপোনাক প্ৰতিষ্ঠা কৰিম।”

Verse 21

अगस्त्य उवाच । एवमस्त्विति संप्रोच्याभवद्धर्महरिर्विभुः । स्मरणादेव मुच्येत नरो धर्महरेर्विभोः

অগস্ত্য ক’লে: “এৱমস্তু”—এই বুলি কৈ, সেই সর্বব্যাপী প্ৰভু ‘ধৰ্ম-হৰি’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল। সেই মহাশক্তিমান ধৰ্ম-হৰিৰ কেৱল স্মৰণতেই মানুহ মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 22

सरयूसलिले स्नात्वा सुचिंताकुलमानसः । देवं धर्महरिं पश्येत्सर्वपापैः प्रमुच्यते

সৰয়ূৰ জলে স্নান কৰি, পবিত্ৰ চিন্তাৰে মন ভৰাই, দেৱ ধৰ্ম-হৰিৰ দৰ্শন কৰিব লাগে; তাতে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি হয়।

Verse 23

अत्र दानं तथा होमं जपो ब्राह्मणभोजनम् । सर्वमक्षयतां याति विष्णुलोके निवासकृत्

ইয়াত দান, হোম, জপ আৰু ব্ৰাহ্মণভোজন—এই সকলোৰে ফল অক্ষয় হয় আৰু বিষ্ণুলোকত নিবাস লাভ কৰায়।

Verse 24

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यत्किंचिद्दुष्कृतं भवेत् । प्रायश्चित्तं विधातव्यं तन्नाशाय प्रयत्नतः

অজ্ঞানত বা জ্ঞানত যদি কোনো দুষ্কৃত্য ঘটে, তেন্তে তাৰ নাশৰ বাবে যত্নসহে বিধিমতে প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব লাগে।

Verse 25

प्रायश्चित्तेन विधिना पापं तस्य प्रणश्यति । तस्मादत्र प्रकर्त्तव्यं प्रायश्चित्तं विधानतः

বিধি অনুসাৰে কৰা প্ৰায়শ্চিত্তে সেই ব্যক্তিৰ পাপ নাশ হয়। সেয়ে ইয়াত বিধানমতে প্ৰায়শ্চিত্ত কৰাই উচিত।

Verse 26

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि राजादेर्निग्रहात्तथा । नित्यकर्मनिवृत्तिः स्याद्यस्य पुंसोऽवशात्मनः । तेनाप्यत्र विधातव्यं प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः

অজ্ঞানত বা জ্ঞানত, আৰু ৰজা আদি দ্বাৰা নিবাৰণ হোৱাৰ ফলতো—যদি অসহায় অৱস্থাৰ কোনো পুৰুষৰ নিত্যকৰ্মত ব্যাঘাত ঘটে, তেন্তে সিও ইয়াত যত্নসহ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব লাগে।

Verse 27

अत्र साक्षात्स्वयं देवो विष्णुर्वसति सादरः । तस्माद्वर्णयितुं शक्यो महिमा न हि मानवैः

ইয়াত সাক্ষাৎ স্বয়ং দেৱ বিষ্ণু সাদৰে বাস কৰে। সেয়ে ইয়াৰ মহিমা মানুহে সত্যই বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰে।

Verse 28

आषाढे शुक्ल पक्षस्य एकादश्यां द्विजोत्तम । तस्य सांवत्सरी यात्रा कर्तव्या तु विधानतः

হে দ্বিজোত্তম! আষাঢ় মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ একাদশীত বিধি অনুসাৰে সেই বাৰ্ষিক যাত্ৰা কৰাই উচিত।

Verse 29

स्वर्गद्वारे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा धर्महरिं विभुम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके वसेत्सदा

স্বৰ্গদ্বাৰত স্নান কৰি আৰু ধৰ্মস্বরূপ প্ৰভু হৰি বিভুক দৰ্শন কৰি, মানুহে সকলো পাপৰ পৰা শুদ্ধ হয় আৰু সদায় বিষ্ণুলোকত বাস কৰে।

Verse 30

तस्माद्दक्षिणदिग्भागे स्वर्णस्य खनिरुत्तमा । यत्र चक्रे स्वर्णवृष्टिं कुबेरो रघुजाद्भयात्

সেই স্থানৰ দক্ষিণ দিশত সোণৰ এক উত্তম খনি আছে; য’ত ৰঘুপুত্ৰৰ ভয়ত কুবেরে সোণৰ বৰষুণ বৰষাইছিল।

Verse 31

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वज्ञ स्वर्णवृष्टिरभूत्कथम् । कुबेरस्य कथं भीतिरुत्पन्ना रघुभूपतेः

ব্যাসে ক’লে: হে ভগৱন, তত্ত্বজ্ঞ! ক’বা, সোণৰ বৰষুণ কেনেকৈ হৈছিল? আৰু ৰঘুবংশীয় ৰজাৰ কাৰণে কুবেৰ কেনেকৈ ভীত হৈছিল?

Verse 32

एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरान्मम सुव्रत । श्रुत्वा कथारहस्यानि न तृप्यति मनो मम

হে সুৱ্ৰত, এই সকলো কথা মোক বিস্তাৰে ক’বা; কিয়নো কাহিনীৰ গোপন ৰহস্য শুনিলেও মোৰ মন তৃপ্ত নহয়।

Verse 33

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि स्वर्णस्योत्पत्तिमुत्तमाम् । यस्य श्रवणतो नृणां जायते विस्मयो महान्

অগস্ত্য ক’লে: হে বিপ্ৰ, শুনা; মই সোণৰ অতি উত্তম উৎপত্তিৰ কথা ক’ম, যাৰ শ্ৰৱণত মানুহৰ মনত মহা বিস্ময় জাগে।

Verse 34

आसीत्पुरा रघुपतिरिक्ष्वाकुकुलवर्द्धनः । रघुर्निजभुजोदारवीर्यशासितभूतलः

প্ৰাচীন কালত ৰঘুপতি ৰঘু আছিল, যি ইক্ষ্বাকু কুলৰ বর্ধক আছিল; নিজৰ বাহুৰ উদাৰ বীৰ্যৰে তেওঁ পৃথিৱী শাসন কৰিছিল।

Verse 35

प्रतापतापितारातिवर्गव्याख्यातसद्यशाः । प्रजाः पालयता सम्यक्तेननीतिमता सता

তেওঁৰ পৰাক্ৰমে দগ্ধ হোৱা শত্রুবৰ্গেই তেওঁৰ মহৎ যশ তৎক্ষণাৎ ঘোষণা কৰিলে; আৰু সেই ধৰ্মনিষ্ঠ, নীতিজ্ঞ ৰজাই প্ৰজাসকলক যথাযথভাৱে পালন-পোষণ কৰি ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 36

यशःपूरेण समलिप्ता दिशो दश सितत्विषा । स चक्रे प्रौढविभवसाधनां विजयक्रमात्

তেওঁৰ যশৰ প্ৰবাহৰ শুভ্ৰ কিৰণে দহো দিশ যেন লেপিত হ’ল; আৰু বিজয়ৰ ক্ৰমে ক্ৰমে তেওঁ প্ৰৌঢ় তথা মহৎ সমৃদ্ধিৰ উপায়সমূহ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 37

नानादेशान्समाक्रम्य चतुरंगबलान्वितः । भूतानि वशमानीय वसु जग्राह दण्डतः

বহু দেশ অতিক্ৰম কৰি, চতুৰঙ্গ সেনাৰে সমন্বিত হৈ, তেওঁ বিৰোধী সত্তাসকলক বশ মানাইলে আৰু ৰাজদণ্ডৰ বলত ধন-সম্পদ অধিগ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 38

उत्कृष्टान्नृपतीन्वीरो दंडयित्वा बलाधिकान् । रत्नानि विविधान्याशु जग्राहातिबलस्तदा

সেই অতিবলী বীৰে তেতিয়া বলত অধিক উৎকৃষ্ট ৰজাসকলকো দণ্ড দিলে আৰু শীঘ্ৰে নানা প্ৰকাৰৰ ৰত্ন অধিগ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 39

स विजित्य दिशः सर्वा गृहीत्वा रत्नसंचयम् । अयोध्यामागतो राजा राजधानीं च तां शुभाम्

সকলো দিশ জয় কৰি আৰু ৰত্নৰ সঞ্চয় সংগ্ৰহ কৰি, সেই ৰজা শুভ ৰাজধানী অযোধ্যালৈ উভতি আহিল।

Verse 40

तत्रागत्य च काकुत्स्थो यज्ञायोत्सुकमानसः । चकार निर्मलां बुद्धिं निजवंशोचितक्रियाम

তাত আহি কাকুত্স্থ কুমাৰে—যজ্ঞৰ প্ৰতি উৎসুক মন লৈ—নিজ সংকল্প শুদ্ধ কৰিলে আৰু নিজৰ মহৎ বংশৰ যোগ্য আচাৰ-কৰ্মৰ আয়োজন কৰিলে।

Verse 41

वसिष्ठं मुनिमाज्ञाय वामदेवं च कश्यपम्

তেওঁ মুনি বশিষ্ঠক আদেশ দি মাতিলে, লগতে বামদেৱ আৰু কশ্যপকো আহ্বান কৰিলে।

Verse 42

अन्यानपि मुनिश्रेष्ठान्नानातीर्थसमाश्रितान् । समानयद्विनीतेन द्विजवर्येण भूपतिः

ৰাজাই আন আন মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলকো—বিভিন্ন তীৰ্থত আশ্ৰিত—এজন শৃঙ্খলাবদ্ধ আৰু উত্তম দ্বিজৰ দ্বাৰা মাতি আনিলে।

Verse 43

दृष्ट्वा स्थितान्स तान्सर्वान्प्रदीप्तानिव पावकान् । तानागतान्विदित्वाथ रघुः परपुरंजयः । निश्चक्राम यथान्यायं स्वयमेव महायशाः

সেই সকলো মুনিক স্থিত দেখিলে—জ্বলি উঠা অগ্নিৰ দৰে—আৰু তেওঁলোক আহি পোৱা বুজি, ৰঘু, শত্রুনগৰ-বিজয়ী মহাযশস্বী, ন্যায়-শিষ্টাচাৰ অনুসাৰে নিজেই বাহিৰলৈ ওলাই আহিল।

Verse 44

ततो विनीतवत्सर्वान्काकुत्स्थो द्विजसत्तमान् । उवाच धर्मयुक्तं च वचनं यज्ञसिद्धये

তাৰ পাছত কাকুত্স্থই সকলো দ্বিজসত্তমৰ প্ৰতি বিনয় ধৰি, যজ্ঞ সিদ্ধিৰ বাবে ধৰ্মসঙ্গত বাক্য ক’লে।

Verse 45

रविरुवाच । मुनयः सर्व एवैते यूयं शृणुत मद्वचः । यज्ञं विधातुमिच्छामि तत्राज्ञां दातुमर्हथ

ৰৱিয়ে ক’লে: “হে মুনিসকল, তোমালোক সকলোৱে মোৰ বাক্য শুনা। মই যজ্ঞ বিধান কৰিব খুজোঁ; তাত তোমালোকৰ আজ্ঞা-অনুমতি দিয়া উচিত।”

Verse 46

सांप्रतं मामको यज्ञो युक्तः स्यान्मुनिसत्तमाः । एतद्विचार्य्य तत्त्वेन ब्रूत यूयं मुनीश्वराः

“এতিয়া, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, মোৰ বাবে কোন যজ্ঞ উপযুক্ত হ’ব? এই কথা তত্ত্বৰূপে বিচাৰ কৰি কোৱা, হে মুনীশ্বৰসকল।”

Verse 47

मुनय ऊचुः । राजन्विश्वजिदाख्यातो यज्ञानां यज्ञ उत्तमः । सांप्रतं कुरु तं यत्नान्मा विलंबं वृथा कृथाः

মুনিসকলে ক’লে: “হে ৰাজন, ‘বিশ্বজিত্’ নামে খ্যাত যজ্ঞসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম। এতিয়াই যত্নসহকাৰে তাক কৰ; অনর্থক বিলম্ব নকৰিবা।”

Verse 48

अगस्त्य उवाच । नृपश्चक्रे ततो यज्ञं विश्वदिग्जयसंज्ञितम् । नानासंभारमधुरं कृतसर्वस्वदक्षिणम्

অগস্ত্য ক’লে: তেতিয়া ৰজাই ‘বিশ্বদিগ্‌জয়’ নামে খ্যাত যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে—নানাবিধ মনোহৰ সামগ্ৰীৰে সুসজ্জিত, আৰু দাক্ষিণ্য এনেকুৱা যে যেন নিজৰ সৰ্বস্ব দান কৰিলে।

Verse 49

नानाविधेन दानेन मुनिसंतोषहर्षकृत् । सर्वस्वमेव प्रददौ द्विजेभ्यो बहुमानतः

নানাবিধ দানেৰে মুনিসকলক সন্তুষ্ট আৰু আনন্দিত কৰি, তেওঁ বহুমানেৰে দ্বিজসকলক নিজৰ সৰ্বস্ব ধনেই অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 50

तेषु विश्वेषु यातेषु पूजितेषु गृहान्स्वकान् । बन्धुष्वपि च तुष्टेषु मुनिषु प्रणतेषु च

সেই সকলো সন্মানিত অতিথি নিজ নিজ গৃহলৈ গুচি যোৱাৰ পাছত, আৰু বংশীয়সকল সন্তুষ্ট হোৱাৰ লগতে মুনিসকলেও প্ৰণাম কৰি অনুমোদন জনালে।

Verse 51

तेन यज्ञेन विधिवद्विहितेन नरेश्वरः । शुशुभे शोभनाचारः स्वर्गे देवेंद्रवत्क्षणात्

সেই যজ্ঞ বিধি অনুসাৰে সম্পন্ন হোৱাত, শোভন আচাৰসম্পন্ন নৰেশ্বৰ ক্ষণমাত্ৰতে স্বৰ্গত দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ উঠিল।

Verse 52

तत्रांतरे समभ्यायान्मुनिर्यमवतां वरः । विश्वामित्रमुनेरंतेवासी कौत्स इति स्मृतः

ইতিমধ্যে, সংযমীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ এক মুনি আহি উপস্থিত হ’ল—কৌৎস নামে খ্যাত—যি বিশ্বামিত্ৰ মুনিৰ অন্তেৱাসী শিষ্য বুলি জনা যায়।

Verse 53

दक्षिणार्थं गुरोर्द्धीमान्पावितुं तं नरेश्वरम् । चतुर्दशसुवर्णानां कोटीराहर सत्वरम्

গুৰুৰ দক্ষিণাৰ বাবে, সেই বুদ্ধিমান জনে নৰেশ্বৰক পবিত্ৰ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, তৎক্ষণাৎ চৌদ্দ কোটি সোণৰ মুদ্ৰা আনি পেলালে।

Verse 54

मद्दक्षिणेति गुरुणा निर्बन्धाद्याचितो रुषा । आगतः स मुनिः कौत्सस्ततो याचितुमादरात् । रघुं भूपालतिलकं दत्तसर्वस्वदक्षिणम्

গুৰুৱে ৰুষ্ট হৈ ‘মোৰ দক্ষিণা!’ বুলি জোৰ কৰি দাবী কৰাত, মুনি কৌৎস উদ্বিগ্নচিত্তে আহিল। তাৰ পাছত সন্মানসহিতে তেওঁ ৰঘুৰ ওচৰলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ গ’ল—ৰাজাসকলৰ তিলক—যিয়ে যজ্ঞদক্ষিণা ৰূপে সকলো দান কৰি থৈছিল।

Verse 55

तमागतमभिप्रेत्य रघुरादरतस्तदा । उत्थाय पूजयामास विधिवत्स परंतपः । सपर्य्यासीत्तस्य सर्वा मृत्पात्रविहितक्रिया

তেওঁ অহা বুজি ৰঘুৱে তেতিয়া আদৰে উঠি বিধিমতে তেওঁৰ পূজা কৰিলে। সেই পৰন্তপে মাটিৰ পাত্ৰেৰে কৰা সৰল ক্ৰিয়াসহ সকলো সেবা-সপৰ্যা সম্পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 56

पूजासंभारमालोक्य तादृशं तं मुनीश्वरः । विस्मितोऽभून्निरानन्दो दक्षिणाऽशां परित्यजन् । उवाच मधुरं वाक्यं वाक्यज्ञानविशारदः

এনেকুৱা অল্প পূজাসামগ্ৰী দেখি মুনীশ্বৰ বিস্মিত হ’ল আৰু আনন্দহীন হ’ল, দক্ষিণাৰ আশা ত্যাগ কৰিলে। বাক্যবোধত নিপুণ সেইজনেই তেতিয়া মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 57

कौत्स उवाच । राजन्नभ्युदयस्तेऽस्तु गच्छाम्यन्यत्र सांप्रतम्

কৌৎসে ক’লে— হে ৰাজন, তোমাৰ মঙ্গল হওক; এতিয়া মই আন ঠাইলৈ যাম।

Verse 58

गुर्वर्थाहरणायैव दत्तसर्वस्वदक्षिणम् । त्वां न याचे धनाभावादतोऽन्यत्र व्रजाम्यहम्

গুৰুৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ মই মোৰ সকলো ধন দক্ষিণা ৰূপে আগতেই দান কৰিছোঁ। এতিয়া ধনৰ অভাৱত তোমাক নাযাচোঁ; সেয়ে মই আন ঠাইলৈ যাম।

Verse 59

अगस्त्य उवाच । इत्युक्तस्तेन मुनिना रघुः परपुरंजयः । क्षणं ध्यात्वाऽब्रवीदेनं विनयाद्विहितांजलिः

অগস্ত্য ক’লে— সেই মুনিৰ কথা শুনি ৰঘু, শত্রুনগৰজয়ী, ক্ষণেক ধ্যান কৰি বিনয়ে অঞ্জলি বঁধি তেওঁক উত্তৰ দিলে।

Verse 60

रघुरुवाच । भगवंस्तिष्ठ मे हर्म्ये दिनमेकं मुनिव्रत । यावद्यतिष्ये भगवन्भवदर्थार्थमुच्चकैः

ৰঘুৱে ক’লে: “হে ভগৱান, দৃঢ়-ব্ৰতধাৰী মুনি, মোৰ প্ৰাসাদত এক দিন থাকক। তেতিয়ালৈ, হে পূজনীয়, আপোনাৰ উদ্দেশ্যৰ বাবে যি প্ৰয়োজন, সেয়া লাভ কৰিবলৈ মই আন্তৰিকভাৱে প্ৰচেষ্টা কৰিম।”

Verse 61

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा परमोदारवचो मुनिमुदारधीः । प्रतस्थे च रघुस्तत्र कुबेरविजिगीषया

অগস্ত্য ক’লে: “মুনিক এই পৰম উদাৰ বাক্য ক’ই, উদাৰচিত্ত ৰঘু তাতৰ পৰা কুবেৰক বিজয় কৰাৰ অভিপ্ৰায়ে (ধন লাভৰ বাবে) যাত্ৰা কৰিলে।”

Verse 62

तमायांतं कुबेरोऽथ विज्ञाप्य वचनोदितैः । प्रसन्नमनसं चक्रे वृष्टिं स्वर्णस्य चाक्षयाम्

তাৰ আগমন সংবাদবাক্যৰ দ্বাৰা জানি কুবেৰ তেতিয়া অন্তৰত প্ৰসন্ন হৈ অক্ষয় স্বৰ্ণবৃষ্টি বৰষালে।

Verse 63

स्वर्णवृष्टिरभूद्यत्र सा स्वर्णखनिरुत्तमा । स मुनिं दर्शयामास खनिं तेन निवेदिताम्

য’ত সেই স্বৰ্ণবৃষ্টি হৈছিল, তাতেই উত্তম স্বৰ্ণখনি গঢ়ি উঠিল। তাৰ পাছত তেওঁ মুনিক সেই খনি দেখুৱাই, তেনেই নিবেদন কৰিলে।

Verse 64

तस्मै समर्पयामास तां रघुः खनिमुत्तमाम् । मुनीन्द्रोऽपि गृहीत्वाशु ततो गुर्वर्थमादरात्

ৰঘুৱে সেই উত্তম খনি তেওঁক সমৰ্পণ কৰিলে। মুনীন্দ্ৰও তৎক্ষণাৎ গ্ৰহণ কৰি, গুৰুৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে আদৰেৰে ব্যৱহাৰ কৰিলে।

Verse 65

राज्ञे निवेदयामास सर्वमन्यद्गुणाधिकः । वरानथ ददौ तुष्टः कौत्सो मतिमतां वरः

তেওঁ গুণে-গুণে শ্ৰেষ্ঠ হৈ ৰজাক সকলো কথা নিবেদন কৰিলে। তেতিয়া সন্তুষ্ট হৈ কৌৎস—বুদ্ধিমানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—বৰদান প্ৰদান কৰিলে।

Verse 66

कौत्स उवाच । राजंल्लभस्व सत्पुत्रं निजवंशगुणान्वितम् । इयं स्वर्णखनिस्तूर्णं मनोभीष्टफलप्रदा

কৌৎস ক’লে: “হে ৰাজন, তোমাৰ নিজ বংশৰ গুণেৰে বিভূষিত এক সৎপুত্ৰ তুমি লাভ কৰা। আৰু এই স্বৰ্ণখনি তোমাৰ মনোবাঞ্ছিত ফল তৎক্ষণাৎ দান কৰক।”

Verse 67

भूयादत्र परं तीर्थं सर्वपापहरं सदा । अत्र स्नानेन दानेन नृणां लक्ष्मीः प्रजायते

“ইয়াত সৰ্বদা সকলো পাপ হৰণ কৰা এক পৰম তীৰ্থ হওক। ইয়াত স্নান আৰু দান কৰিলে মানুহৰ বাবে লক্ষ্মী—সমৃদ্ধি—উদ্ভৱ হয়।”

Verse 68

वैशाखे शुक्लद्वादश्यां यात्रा सांवत्सरी स्मृता । नानाभीष्टफलप्राप्तिर्भूयान्मद्वचसा नृणाम्

বৈশাখ মাহৰ শুক্ল দ্বাদশীত এই যাত্ৰা সাংৱৎসৰী—বাৰ্ষিক—বুলি স্মৰণ কৰা হয়। মোৰ বাক্য অনুসাৰে, ইয়াৰ দ্বাৰা লোকসকলে নানাবিধ মনোবাঞ্ছিত ফল লাভ কৰক।

Verse 69

अगस्त्य उवाच । इति दत्त्वा वरान्राज्ञे कौत्सः संतुष्टमानसः । प्रतस्थे निजकार्यार्थे गुरोराश्रममुत्सुकः

অগস্ত্য ক’লে: এইদৰে ৰজাক বৰদান দি কৌৎস সন্তুষ্টচিত্ত হৈ নিজৰ কাৰ্যৰ বাবে উদ্‌গ্ৰীৱ হল আৰু গুৰুৰ আশ্ৰমলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 70

राजा स कृतकृत्योऽथ शेषं संगृह्य तद्धनम् । द्विजेभ्यो विधिवद्दत्त्वा पालयामास वै प्रजाः

তেতিয়া ৰজা, কৃতকৃত্য হৈ, অৱশিষ্ট ধন সংগ্ৰহ কৰিলে; আৰু বিধি-বিধান অনুসাৰে দ্বিজসকল (ব্ৰাহ্মণ)ক দান দি, নিশ্চয়েই নিজৰ প্ৰজাসকলক পালন-ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 71

एवं स्वर्णखनेर्जातं माहात्म्यं च मुनीश्वरात्

এইদৰে ‘স্বৰ্ণখনি’ৰ সৈতে সংযুক্ত মহিমাৰ কাহিনী, মুনীশ্বৰ পৰা লাভ কৰি, উদ্ভৱ হ’ল।