
ঈশ্বৰে মহাদেৱীক প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ বায়ু-ভাগত, কামেশৰ ওচৰত “সাত ধনু” পৰিমিত সীমাৰ ভিতৰত অৱস্থিত মহাপ্ৰভাৱশালী যোগেশ্বৰ লিঙ্গৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ দৰ্শনমাত্ৰেই পাপ নাশ হয়; পূৰ্বযুগত ইয়াৰ নাম ‘গণেশ্বৰ’ আছিল। কাহিনী অনুসাৰে অসংখ্য শক্তিমান গণে প্ৰভাসক মাহেশ্বৰ ক্ষেত্ৰ বুলি জানি তাত আহি, যোগ-নিয়মসহ সহস্ৰ দিব্যবছৰ কঠোৰ তপস্যা কৰে। তেওঁলোকৰ ষড়ঙ্গ-যোগত প্ৰসন্ন হৈ বৃষধ্বজ শিৱে সেই লিঙ্গক ‘যোগেশ্বৰ’ নাম দি যোগফলপ্ৰদ বুলি স্থিৰ কৰে। যি ব্যক্তি বিধিপূৰ্বক ভক্তিসহ যোগেশ্বৰক পূজা কৰে, সি যোগসিদ্ধি আৰু স্বৰ্গীয় আনন্দ লাভ কৰে; এই পূজা সোণৰ মেৰু দান আৰু সমগ্ৰ পৃথিৱী দানতকৈও শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে। ফল সম্পূৰ্ণতাৰ বাবে বৃষভ-দানৰ বিধানও উল্লেখ আছে। তাৰ পাছত প্ৰভাসত নিবাস কৰা ‘একাদশ ৰুদ্ৰ’ক সদায় পূজা-ৱন্দনা কৰিবলৈ উপদেশ দিয়া হয়; ৰুদ্ৰৈকাদশ কাহিনী শুনিলে ক্ষেত্ৰৰ পূৰ্ণ পুণ্য লাভ হয়, আৰু তেওঁলোকক নাজানাটো নিন্দনীয়। শেষত কোৱা হৈছে—সোমেশ্বৰ পূজাৰ পাছত শতৰুদ্ৰীয় পাঠ কৰিলে সকলো ৰুদ্ৰৰ পুণ্য লাভ হয়। এই উপদেশক ৰহস্য, পাপশমনকাৰী আৰু পুণ্যবর্ধক বুলি অধ্যায়ে উপসংহাৰ কৰে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि योगेश्वरमिति श्रुतम् । कामेशाद्वायवे भागे धनुषां सप्तके स्थितम्
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, ‘যোগেশ্বৰ’ নামে খ্যাত লিঙ্গলৈ যোৱা উচিত; ই কামেশ্বৰৰ পৰা বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) দিশত সাত ধনু দূৰত অৱস্থিত।
Verse 2
लिंगं महाप्रभावं हि दर्शनात्पापनाशनम् । पूर्वे युगे तु संख्यातं गणेश्वरमिति श्रुतम्
এই লিঙ্গ মহা-প্ৰভাৱশালী; কেৱল দৰ্শনতেই পাপ নাশ হয়। পূৰ্ব যুগত ই—শুনা যায়—‘গণেশ্বৰ’ নামে প্ৰখ্যাত আছিল।
Verse 3
पुरा मम गणा देवि असंख्याता महावलाः । क्षेत्रं माहेश्वरं ज्ञात्वा प्रभासं समुपागमन्
পূৰ্বে, হে দেবী, মোৰ গণসমূহ অসংখ্য আৰু মহাবলী আছিল। প্ৰভাসক মাহেশ্বৰ (শৈৱ) পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ বুলি জানি তেওঁলোকে তাত উপস্থিত হৈছিল।
Verse 4
तत्रस्थाश्च तपो घोरं तेपुस्ते योगमाश्रिताः । दिव्याब्दानां सहस्रं तु ततस्तुष्टो महेश्वरः
তাত বাস কৰি, যোগত স্থিত হৈ, তেওঁলোকে ঘোৰ তপস্যা কৰিলে। দিৱ্য বছৰৰ হাজাৰ পাৰ হোৱাত মহেশ্বৰ সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 5
यस्मा त्षडंगयोगेन तेषां तुष्टो वृषध्वजः । तेन योगेश्वरं नाम लिंगं योगफलप्रदम्
ষড়ঙ্গ যোগৰ সাধনাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ ওপৰত বৃষধ্বজ (বৃষচিহ্নধাৰী শিৱ) সন্তুষ্ট হ’ল। সেইহেতু সেই লিঙ্গৰ নাম ‘যোগেশ্বৰ’, যি যোগৰ ফল দান কৰে।
Verse 6
यस्तमर्चयते भक्त्या सम्यक्पूजाविधानतः । स योगसिद्धिमाप्नोति मोदते दिवि देववत्
যি জনে ভক্তিৰে সৈতে, পূজাৰ বিধি-নিয়ম অনুসৰি, যথাযথভাৱে তঁাক অৰ্চনা কৰে, সি যোগসিদ্ধি লাভ কৰে আৰু দেৱতাৰ দৰে স্বৰ্গত আনন্দ কৰে।
Verse 7
यो दद्यात्कांचनं मेरुं कृत्स्नां चैव वसुन्धराम् । योगेशं पूजयेद्यस्तु स तयोरधिकः स्मृतः
যদি কোনোবাই সোণৰ মেরু পৰ্বত আৰু সমগ্ৰ পৃথিৱী দান কৰে, তথাপি যি জনে যোগেশক পূজা কৰে, তেওঁ সেই দুয়োটাতকৈও মহান বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 8
वृषभस्तत्र दातव्यः संपूर्णफलहेतवे । एवमेकादश प्रोक्ता रुद्राः प्राभासमाश्रिताः । नित्यं पूज्याश्च वंद्याश्च क्षेत्रस्य फलमीप्सुभिः
তাত সম্পূৰ্ণ ফল-পুণ্য লাভৰ হেতু বৃষভ দান কৰিব লাগে। এইদৰে প্ৰভাসত আশ্ৰিত একাদশ ৰুদ্ৰ ঘোষণা কৰা হ’ল; ক্ষেত্ৰফল কামনা কৰা সকলৰ দ্বাৰা তেওঁলোক সদায় পূজ্য আৰু বন্দ্য।
Verse 9
य एतां चैव शृणुयाद्रुद्रैकादशसंहिताम् । तस्य क्षेत्रफलं सर्वं प्रभासांतरवासिनः
যি জনে একাদশ ৰুদ্ৰ-সংহিতা এই বৃত্তান্ত শুনে, তেওঁ প্ৰভাস ক্ষেত্ৰৰ সকলো ফল লাভ কৰে, যেন তেওঁ নিজেই প্ৰভাসৰ ভিতৰত বাস কৰে।
Verse 10
यश्चैतान्नैव जानाति रुद्रान्प्राभासमाश्रितान् । स क्षेत्रमध्यसंस्थोऽपि नास्त्येव स पशुः स्मृतः
কিন্তু যি জনে প্ৰভাসত আশ্ৰিত এই ৰুদ্ৰসকলক নাজানে, সি ক্ষেত্ৰৰ মাজত থাকিলেও একো নাপায়; সি সত্যই পশুৰ তুল্য বুলি গণ্য।
Verse 11
एतेषां चैव रुद्राणां सर्वान्वाप्येकमेव वा । सोमेश्वरं पूजयित्वा जपेद्वै शतरुद्रियम् । सर्वेषां लभते पुण्यं रुद्राणां नात्र संशयः
এই সকলো ৰুদ্ৰক একেলগে ব্যাপি লওক বা কেৱল এজনকেই ধৰি লওক, সোমেশ্বৰক পূজা কৰি নিশ্চয়েই শতৰুদ্ৰীয় জপ কৰিব লাগে। তাতে সকলো ৰুদ্ৰৰ পুণ্য লাভ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 12
इदं रहस्यं संख्यातं माहात्म्यं तव भामिनि । रुद्राणां पापशमनं श्रुतं पुण्यविवर्द्धनम्
হে ভামিনী, এই গোপন আৰু সুসংখ্যাত মাহাত্ম্য তোমাক কোৱা হ’ল। ই ৰুদ্ৰসকলৰ পবিত্ৰ কথা, পাপশমনকাৰী আৰু পুণ্যবৃদ্ধিকাৰী বুলি শ্ৰুত।
Verse 97
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये योगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तनवतितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী-সহস্ৰ শ্লোকসমূহৰ সংহিতাত, সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰথম ভাগ ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্য’ৰ অন্তৰ্গত ‘যোগেশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণন’ নামৰ সাতানব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।