Adhyaya 89
এই অধ্যায়ত দেৱীৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ তাত্ত্বিক উপদেশ ৰূপে প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰৰ ৰুদ্ৰ-ক্রমত কপালীশ্বৰক “তৃতীয় ৰুদ্ৰ” বুলি নিৰূপণ কৰা হৈছে। শিৱে ব্ৰহ্মাৰ পঞ্চম মস্তক ছেদন কৰাৰ কাহিনী কয়; তাৰ পিছত সেই কপাল তেওঁৰ হাতত লেগি থাকে—ইয়াক কাপালিক পৰিচয়ৰ কাৰণ বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়। শিৱ সেই কপালসহ প্ৰভাসলৈ আহি ক্ষেত্ৰৰ মধ্যভাগত দীৰ্ঘকাল অৱস্থান কৰি অতি দীঘল সময়ধৰি লিঙ্গৰ পূজা কৰে; ফলত স্থান আৰু লিঙ্গ দুয়োৰে পৱিত্ৰতা প্ৰতিষ্ঠিত হয়। তীৰ্থৰ স্থান-নিৰ্দেশো দিয়া হৈছে—বুধেশ্বৰৰ পশ্চিমে আৰু “ধনুষৰ সপ্তক” মাপৰ উল্লেখে, যি তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ বাবে ভিতৰুৱা দিশা-সংকেত। শিৱে ত্ৰিশূলধাৰী ৰক্ষক আৰু বহু গণ নিযুক্ত কৰি দুষ্টভাৱৰ পৰা তীৰ্থ ৰক্ষাৰ বিধান কৰে। একাগ্ৰ শ্ৰদ্ধাৰে পূজা, বেদজ্ঞ ব্ৰাহ্মণক স্বৰ্ণদান, আৰু তৎপুৰুষ-সম্পৰ্কিত মন্ত্রবিধি অনুসৰণৰ কথা কোৱা হৈছে। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হয়—লিঙ্গদৰ্শনমাত্ৰে জন্মসঞ্চিত পাপ নাশ হয়; স্পৰ্শ আৰু দৰ্শনৰ বিশেষ মহিমাও উল্লেখিত। শেষত প্ৰভাসৰ কপালী (তৃতীয় ৰুদ্ৰ)ৰ পাপনাশক মাহাত্ম্য সংক্ষেপে উপসংহাৰ কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे कपालीश्वरमुत्तमम् । रुद्रं तृतीयं पापघ्नं नीलरुद्रस्यपूर्वतः
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে সুজঙ্ঘা, নীলৰুদ্ৰৰ পূৰ্বদিশত অৱস্থিত পাপঘ্ন তৃতীয় ৰুদ্ৰ—উত্তম কপালীশ্বৰলৈ গমন কৰিব লাগে।
Verse 2
बुधेश्वरात्पश्चिमतो धनुषां सप्तके स्थितम् । छिन्नं मया पुरा देवि ब्रह्मणः पंचमं शिरः
বুধেশ্বৰাৰ পশ্চিমে, সাত ধনুষ দূৰত্বত সেই স্থান অৱস্থিত। তাত, হে দেবী, পূৰ্বে মই ব্ৰহ্মাৰ পঞ্চম শিৰচ্ছেদ কৰিছিলোঁ।
Verse 3
तत्कपालं करे लग्नं प्रभासक्षेत्रमागतः । ततो वर्षसहस्रं तु संस्थितः क्षेत्रमध्यतः
সেই কপাল হাতত লাগি থাকোঁতেই তেওঁ প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ আহিল। তাৰ পাছত তেওঁ সেই পুণ্য ক্ষেত্ৰৰ একেবাৰে মধ্যভাগত হাজাৰ বছৰ স্থিত হৈ ৰ’ল।
Verse 4
कपालधारी दिग्वासाः कपाली तेन च स्मृतः । तन्मया पूजितं लिंगं वर्षाणामयुतं प्रिये
কপাল ধাৰণ কৰি আৰু দিশাকেই বস্ত্ৰ কৰি (দিগ্বাসা) থাকাত তেওঁ ‘কপালী’ বুলি স্মৰণীয়। হে প্ৰিয়ে, সেই লিঙ্গক মই দহ হাজাৰ বছৰ পূজা কৰিছিলোঁ।
Verse 5
कपालिरूपमास्थाय कपालीशस्ततः स्मृतः । सर्वपापहरो नृणां दर्शनात्स्पर्शनादपि
কপালীৰ ৰূপ আশ্ৰয় কৰাত তেওঁ ‘কপালীশ’ বুলি খ্যাত। মানুহৰ বাবে তেওঁ সকলো পাপ হৰণ কৰে—কেৱল দর্শনেৰে, আৰু স্পৰ্শেৰেো।
Verse 6
मया तत्र नियुक्ता वै रक्षार्थं शूलपाणयः । गणाः सहस्रशो देवि पापिनां दुष्टचेतसाम्
তাত, হে দেবী, ৰক্ষাৰ্থে মই ত্ৰিশূলধাৰী গণসমূহক হাজাৰ হাজাৰকৈ নিযুক্ত কৰিলোঁ—পাপী আৰু দুষ্টচিত্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে।
Verse 7
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । पूजयेत्तं महादेवं कपालिनमनामयम्
সেয়ে, সকলো প্ৰচেষ্টাৰে আৰু যথাযথ শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ, সেই মহাদেৱ—কপালিন, যি দুঃখ-ৰোগ নাশ কৰে—তাঁক ভক্তিভাৱে পূজা কৰা উচিত।
Verse 8
हिरण्यं तत्र दातव्यं ब्राह्मणे वेदपारगे । पूजयित्वा विधानेन सम्यक्तत्पुरुषाणुना
তাত, বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণক হিৰণ্য (সোণ) দান কৰিব লাগে—বিধি অনুসাৰে পূজা কৰি, তৎপুৰুষ অনু-মন্ত্ৰেৰে সম্যকভাৱে।
Verse 9
जन्मप्रभृति यत्पापं प्राणिभिः समुपार्जितम् । षडशीतिमुखे दृष्ट्वा तल्लिंगं तु व्यपोहति
জন্মৰ পৰা প্ৰাণীয়ে যি পাপ সঞ্চয় কৰিছে—ষড়শীতিমুখ (ছিয়াশী-মুখ) প্ৰভুৰ সেই লিঙ্গ দৰ্শন কৰিলেই সেয়া নিশ্চয় দূৰ হয়।
Verse 10
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं पापनाशनम् । कपालिरुद्रदेवस्य तृतीयस्य वरानने
হে সুন্দৰ-মুখী, এইদৰে সংক্ষেপে কপালিৰুদ্ৰদেৱ—তৃতীয়জন—ৰ পাপনাশক মাহাত্ম্য কোৱা হ’ল।
Verse 89
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये कपा लीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः
এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাত, সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম বিভাগ ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্য’ৰ অন্তৰ্গত ‘একাদশ ৰুদ্ৰ-মাহাত্ম্য’ত ‘কপালীশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণন’ নামৰ ঊননব্বইতম (৮৯তম) অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।