
এই অধ্যায়ত দেৱীয়ে ঈশ্বৰক “চক্ৰতীৰ্থ”ৰ অৰ্থ, স্থান আৰু মহিমা বিষয়ে সুধে। ঈশ্বৰে দেৱ–অসুৰ সংঘাতৰ পুৰাবৃত্তান্ত ক’লে—হৰি (বিষ্ণু) দানৱ বধ কৰি ৰক্তলিপ্ত সুদৰ্শনচক্ৰ যি ঠাইত ধুইছিল, সেই ঠাই পৱিত্ৰ হৈ “চক্ৰতীৰ্থ” ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল। তাত অসংখ্য উপতীৰ্থৰ নিবাস আছে বুলি কোৱা হৈছে, আৰু একাদশী তথা সূৰ্য/চন্দ্ৰগ্ৰহণকালত বিশেষ ফলপ্ৰদতা বৰ্ণিত। ইয়াত স্নান কৰিলে সকলো তীৰ্থস্নানৰ সমষ্টিগত ফল লাভ হয়, আৰু ইয়াত দিয়া দান অপৰিমেয় ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে। নিৰ্দিষ্ট পৰিমাপসহ এই অঞ্চলক বিষ্ণুক্ষেত্ৰ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; কল্পভেদে কোটিতীৰ্থ, শ্ৰীনিধান, শতধাৰা, চক্ৰতীৰ্থ আদি নামো উল্লেখ আছে। তপস্যা, বেদাধ্যয়ন, হোম, শ্ৰাদ্ধ আৰু প্ৰায়শ্চিত্তসদৃশ ব্ৰত ইয়াত পালন কৰিলে অন্য স্থানতকৈ বহু গুণ পুণ্য বৃদ্ধি পায়। শেষত ফলশ্ৰুতিত এই তীৰ্থ পাপনাশক, কামনা-পূৰক, কঠিন জন্মস্থিতিতো উদ্ধাৰক, আৰু ইয়াত মৃত্যু হ’লে উত্তম গতি লাভ হয় বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 1
। देव्युवाच । चक्रतीर्थेति किं नाम त्वया प्रोक्तं वृषध्वज । कुत्र तिष्ठति तत्तीर्थं किं प्रभावं वदस्व मे
দেৱীয়ে ক’লে: “হে বৃষধ্বজ প্ৰভু! আপুনি ‘চক্ৰ-তীৰ্থ’ বুলি ক’লে—ই নামটো কি? সেই পবিত্ৰ তীৰ্থ ক’ত অৱস্থিত, আৰু তাৰ প্ৰভাৱ কি? মোক কওক।”
Verse 2
ईश्वर उवाच । पुरा देवासुरे युद्धे हत्वा दैत्याञ्जनार्द्दनः । चक्रं प्रक्षालयामास तत्र वै रक्तरंजितम्
ঈশ্বৰে ক’লে: “পূৰ্বে দেৱ-অসুৰ যুদ্ধত, জনাৰ্দন দানৱসকলক বধ কৰি, তাতেই নিজৰ চক্ৰ ধুইছিল—যি ৰক্তে ৰঞ্জিত আছিল।”
Verse 3
अष्टकोटिसुतीर्थानि तत्रानीय स्वयं हरिः । तीर्थे प्रकल्पयामास शुद्धिं कृत्वा सुदर्शने । तीर्थस्य चक्रे नामापि चकतीर्थमिति श्रुतम्
হৰিয়ে নিজে তাত অষ্টকোটি উত্তম তীৰ্থ আনি সেই স্থানত স্থাপন কৰিলে। সুদৰ্শনক শুদ্ধ কৰি, সেই তীৰ্থক নামো দিলে; সেয়েহে ই ‘চক্ৰ-তীৰ্থ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল।
Verse 4
अष्टायुतानि तीर्थानामष्टौ कोट्यस्तथैव च । तत्र संति महादेवि चक्रतीर्थे न संशयः
হে মহাদেৱী, চক্ৰতীৰ্থত অষ্ট আয়ুত তীৰ্থ আৰু তদ্ৰূপে অষ্ট কোটি তীৰ্থো আছে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 5
यस्तत्र कुरुते स्नानमेकचित्तो नरोत्तमः । सर्वतीर्थाभिषेकस्य स प्राप्नोत्यखिलं फलम्
হে নৰোত্তম, যি কোনো ব্যক্তি তাত একাগ্ৰচিত্তে স্নান কৰে, সি সকলো তীৰ্থৰ অভিষেকৰ পৰা লাভ হোৱা সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।
Verse 6
तीर्थानामष्टकोटिस्तु निवसंति वरानने । एकादश्यां विशेषेण चन्द्रसूर्यग्रहे तथा
হে সুৱদনীয়া, তাত অষ্ট কোটি তীৰ্থ নিবাস কৰে—বিশেষকৈ একাদশীত, আৰু চন্দ্ৰগ্ৰহণ তথা সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়তো।
Verse 7
तत्र स्नात्वा महादेवि यज्ञकोटिफलं लभेत् । तस्यैव कल्पनामानि शृणु ते कथयाम्यहम्
হে মহাদেৱী, তাত স্নান কৰিলে কোটি যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়। এতিয়া সেই তীৰ্থৰ কল্পভেদে যি যি নাম, সেয়া মই তোমাক ক’ম—শুনা।
Verse 8
कोटितीर्थं पूर्वकल्पे श्रीनिधानं द्वितीयके । तृतीये शतधारं च चक्रतीर्थं चतुर्थके
পূৰ্ব কল্পত ইয়াৰ নাম আছিল ‘কোটিতীৰ্থ’; দ্বিতীয়ত ‘শ্ৰীনিধান’; তৃতীয়ত ‘শতধাৰা’; আৰু চতুৰ্থত ‘চক্ৰতীৰ্থ’।
Verse 9
एवं ते कल्पनामानि ह्यतीतान्यखिलानि वै । कथितान्येवमन्यानि ज्ञेयानि विबुधैः क्रमात्
এইদৰে অতীত কল্পসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সকলো নাম তোমাক কোৱা হ’ল; অৱশিষ্ট নামসমূহো বিদ্বানসকলে ক্ৰম অনুসাৰে বুজি ল’ব লাগে।
Verse 10
तत्र यद्दीयते दानं तस्य संख्या न विद्यते । अर्द्धक्रोशप्रमाणं हि विष्णुक्षेत्रं प्रकीर्त्तितम्
তাত যি দান দিয়া হয়, তাৰ গণনা সীমাহীন হয়। সেই বিষ্ণু-ক্ষেত্ৰ অর্ধ ক্ৰোশ পৰিমিত বুলি প্ৰখ্যাত।
Verse 11
ब्रह्महत्या नोपसर्पेत्सत्यमेतन्मयोदितम् । मासोपवासी तत्क्षेत्रे अग्निहोत्री यतव्रतः
তাত ব্রহ্মহত্যাৰ পাপ ওচৰ নাহে—এই সত্য মই ঘোষণা কৰোঁ। সেই ক্ষেত্ৰত যি মাহজোৰা উপবাস কৰে, অগ্নিহোত্ৰ পালন কৰে আৰু সংযম-ব্ৰত ধাৰে—
Verse 12
स्वाध्यायी यज्ञयाजी च तपश्चांद्रायणा दिकम् । तिलोदकं पितॄणां च श्राद्धं च विधिपूर्वकम्
—সেইজন স্বাধ্যায়ত নিবিষ্ট আৰু যজ্ঞকাৰ্যত নিয়োজিত হয়; চান্দ্ৰায়ণ আদি তপস্যা কৰে; পিতৃসকললৈ তিলজল অৰ্পণ কৰে আৰু বিধিমতে শ্রাদ্ধ সম্পন্ন কৰে।
Verse 13
एकरात्रं त्रिरात्रं वा कृच्छ्रं सांतपनं तथा । मासोपवासं तच्चैव अन्यद्वा पुण्यकर्म तत्
একৰাতি বা ত্ৰিৰাতি উপবাস হওক, কৃচ্ছ্ৰ আৰু সান্তপন প্ৰায়শ্চিত্ত হওক, বা মাহজোৰা উপবাস—অথবা আন যিকোনো পুণ্যকৰ্ম—সেই স্থানত বিশেষ পবিত্ৰ হয়।
Verse 14
दैत्यारिक्षेत्रमासाद्य यत्किंचित्कुरुते नरः । अन्यक्षेत्रात्कोटिगुणं पुण्यं भूयान्न संशयः
দৈত্যাৰি-ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হৈ মানুহে যি কিঞ্চিৎ কৰেও—অতি সামান্য হলেও—অন্য তীৰ্থতকৈ কোটি গুণ অধিক পুণ্য লাভ কৰে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 15
सुदर्शने वरे तीर्थे गोदानं तत्र दापयेत् । सम्यग्यात्राफलप्रेप्सुः सर्वपापविशुद्धये
সুদৰ্শন নামে উত্তম তীৰ্থত, যি সম্যক যাত্ৰাৰ পূৰ্ণ ফল কামনা কৰে আৰু সকলো পাপৰ পৰা বিশুদ্ধি বিচাৰে, সি তাত গোধন (গো-দান) দান কৰাব।
Verse 16
चंडालः श्वपचो वाऽपि तिर्यग्योनिगतस्तथा । तस्मिंस्तीर्थे मृतः सम्यगाच्युतं लोकमाप्नुयात्
চণ্ডাল হওক, শ্বপচ হওক, বা তিৰ্যক-যোনিত জন্ম লোৱা হওক—যদি সি সেই তীৰ্থত সম্যকভাৱে দেহ ত্যাগ কৰে, তেন্তে অচ্যুত প্ৰভুৰ লোক লাভ কৰে।
Verse 17
इति संक्षेपतः प्रोक्तं चक्रतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं सर्वपापघ्नं सर्वकामफलप्रदम्
এইদৰে সংক্ষেপে চক্ৰতীৰ্থৰ উৎপত্তি-বৃত্তান্ত কোৱা হ’ল; ইয়াৰ মাহাত্ম্য সকলো পাপ নাশ কৰে আৰু সকলো সৎ কামনাৰ ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 82
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दैत्यसूदन माहात्म्यप्रसंगेन चक्रतीर्थोत्पत्तिवृत्तान्तमाहात्म्यवर्णनंनाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः
ইতি শ্ৰীস্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্যাং সংহিতাৰ অন্তৰ্গত, সপ্তমে প্ৰভাসখণ্ডে, প্ৰথমে প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত, দৈত্যসূদন-প্ৰসঙ্গসহ ‘চক্ৰতীৰ্থ-উৎপত্তি-বৃত্তান্ত-মাহাত্ম্য-বৰ্ণন’ নামক দ্ব্যশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত।