
এই অধ্যায়ত দেৱী–ঈশ্বৰ সংলাপ বৰ্ণিত। দেৱীয়ে সোমেশ্বৰৰ পুনঃ পাৱনকাৰী মহিমা আৰু ব্ৰহ্মা–বিষ্ণু–ঈশ ত্ৰয় তত্ত্বৰ ব্যাখ্যা পুনৰ শুনিবলৈ বিচাৰে। ঈশ্বৰে উত্তৰ দিয়ে যে প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ সোমেশ্বৰ-লিঙ্গৰ সৈতে অলৌকিক ঘটনা জড়িত—অসংখ্য তপস্বী ঋষি লিঙ্গত প্ৰৱেশ কৰি তাতেই লীন হৈছে, আৰু তাতৰ পৰা সিদ্ধি, বৃদ্ধি, তুষ্টি, ঋদ্ধি, পুষ্টি, কীৰ্তি, শান্তি, লক্ষ্মী আদি কল্যাণশক্তি ব্যক্ত হৈ উদ্ভৱ হয়। তাৰ পিছত মন্ত্ৰসিদ্ধি, যোগ-ৰসায়ন, ঔষধি-ৰস, গৰুড়বিদ্যা, ভূততন্ত্ৰ, খেচৰী/অন্তৰী আদি বিশেষ পৰম্পৰাকো এই ধামৰ বিকিৰণৰূপে উল্লেখ কৰা হয়। যুগে যুগে প্ৰভাসৰ সোমেশ্বৰত সিদ্ধি লাভ কৰা সিদ্ধগণৰ (পাশুপত-সম্পৰ্কিত সাধকসহ) নামসমূহ দিয়া হয়; লগতে অশুভ কৰ্মৰ বাবে সাধাৰণ লোক এই স্থানৰ মূল্য বুজি নাপায় বুলি কোৱা হয়। গ্ৰহদোষ, ভূত-প্ৰেতাদি উপদ্ৰৱ আৰু নানা ৰোগ—এই সকলো সোমেশ্বৰ-দৰ্শনে শমিত হয় বুলি বিস্তৃত তালিকাসহ বৰ্ণনা আছে। শেষত সোমেশ্বৰক ‘পশ্চিমো ভৈৰৱ’ আৰু ‘কালাগ্নিৰুদ্ৰ’ আদি উপাধিৰে অভিন্ন কৰি, তেওঁৰ মাহাত্ম্য ‘সৰ্বপাতক-নাশন’—সকলো পাপ নাশক—বুলি পুনৰ প্ৰতিপাদন কৰা হয়।
Verse 1
देव्युवाच । पुनः कथय देवेश माहात्म्यं लोकशंकर । श्रीसोमेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम् । ब्रह्मविष्ण्वीशदैवत्यं तथात्र त्रितयं वद
দেৱীয়ে ক’লে: ‘হে দেৱেশ, হে লোকমঙ্গলকাৰী, শ্ৰী সোমেশ্বৰ দেৱৰ মাহাত্ম্য পুনৰ কোৱা—যি সকলো পাপ নাশ কৰে। লগতে ইয়াত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ঈশ—এই ত্ৰিদেৱতাৰ ত্ৰয়ো বৰ্ণনা কৰা।’
Verse 2
ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा मम गोप्यं पुरातनम् । तस्मिंल्लिंगे च यद्वृत्तमाश्चर्यं परमं महत्
ঈশ্বৰে ক’লে: ‘একমনা হৈ মোৰ এই প্ৰাচীন গোপন কথা শুনা—সেই লিঙ্গত যি ঘটিছিল, সেয়া পৰম মহান আশ্চৰ্য।’
Verse 3
षष्टिकोटि सहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । तस्मिंल्लिंगे प्रविष्टानि ते घृताहुतिरिवानले
ঊৰ্ধ্বৰেতস ঋষিসকলৰ ষাঠি কোটি সহস্ৰ তাত লিঙ্গত প্ৰৱেশ কৰিলে, যেন অগ্নিত ঘৃতাহুতি ঢালি দিয়া হয়।
Verse 4
सिद्धिर्वृद्धिस्तथा तुष्टिरृद्धिः पुष्टिस्तु पंचमी । कीर्तिः शांतिस्तथा लक्ष्मीस्तस्मिंल्लिंगे समुत्थिता
সেই লিঙ্গৰ পৰা সিদ্ধি (সাফল্য), বৃদ্ধি (বৃদ্ধি), তুষ্টি (সন্তোষ), ঋদ্ধি (সমৃদ্ধি) আৰু পঞ্চমী পুষ্টি (পোষণ) উদ্ভৱ হ’ল; লগতে কীৰ্তি (যশ), শান্তি আৰু লক্ষ্মী (সৌভাগ্য)ও তাতেই প্ৰকট হ’ল।
Verse 5
सप्तकोट्यस्तु मंत्राणां सिद्धीनां चैव संभवः । दिव्ययोगरसाश्चान्ये दिव्यौषधिरसायनाः
সেই পবিত্ৰ উৎসৰ পৰা মন্ত্রসিদ্ধি—সপ্ত কোটি সংখ্যাত—আৰু অলৌকিক সিদ্ধিসমূহৰ সম্ভাৱনা উদ্ভৱ হয়। তাত আন আন দিৱ্য যোগ-ৰস আৰু দেৱ-ঔষধিৰ পৰা প্ৰস্তুত ৰসায়ন-অমৃতো প্ৰকাশ পায়।
Verse 6
गारुडं भूततंत्रं च खेचर्यो व्यंतरीस्तथा । ते सर्वे सह योगेन तस्माल्लिंगात्समुत्थिताः
গাৰুড়-বিদ্যা, ভূততন্ত্রৰ সাধনা, আৰু খেচৰী তথা ব্যন্তৰীসকল—এই সকলো যোগশক্তিৰ সৈতে সেই লিঙ্গৰ পৰাই উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়।
Verse 7
अन्याश्चैव तु याः काश्चित्सिद्धयोऽष्टौ प्रकीर्तिताः । ताः सर्वाः सह लिंगेन तस्मात्स्थानात्समुत्थिताः
আৰু আন যি যি সিদ্ধি প্ৰখ্যাত—বিশেষকৈ প্ৰসিদ্ধ অষ্টসিদ্ধি—সেই সকলো লিঙ্গৰ সৈতে সেই পবিত্ৰ স্থানৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে।
Verse 8
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासमाहात्म्ये श्रीसोमेश्वरैश्वर्यवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশী হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ অন্তৰ্গত, সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসমাহাত্ম্যত “শ্ৰী সোমেশ্বৰৈশ্বৰ্য-বৰ্ণন” নামক অষ্টম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 9
अन्यद्देवि प्रवक्ष्यामि अत्र सिद्धिं गतास्तु ये । ममांशसंभवाः प्राप्ता अस्मिंल्लिंगे लयं गताः
হে দেৱী, মই আৰু কিছুমান ক’ম: যিসকলে ইয়াত সিদ্ধি লাভ কৰিলে—মোৰেই অংশ-শক্তিৰ পৰা উৎপন্ন—তেওঁলোকে আহি এই লিঙ্গতেই লয় প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 10
विमला दंडिकाश्चैव सप्तैते कुत्सिकाः स्मृताः । अस्मिंल्लिंगे पुरा सिद्धा योगात्पाशुपतान्मम
বিমলা আৰু দণ্ডিকা—এই সাতজনক কুত্সিকা বুলি স্মৰণ কৰা হয়। অতীতত মোৰ পাশুপত-যোগৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে এই লিঙ্গত সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 11
रुद्रो विप्रस्तथा दानश्चंद्रो मन्थोऽवलोककः । सूर्यावलोकश्चेति गार्गेयाः सप्त कीर्त्तिताः
ৰুদ্ৰ, বিপ্ৰ, দান, চন্দ্ৰ, মন্থ, অৱলোকক আৰু সূৰ্যাৱলোক—এই সাতজনক গাৰ্গেয়া বুলি কীৰ্তিত কৰা হয়।
Verse 12
सोमेश्वरे च ते सिद्धाः प्रभासे वरवर्णिनि । मूकमन्यः शिवश्चैव प्रकाशः कपिलस्तथा
হে সুবৰ্ণবৰ্ণিনী, প্ৰভাসৰ সোমেশ্বৰত তেওঁলোকে সিদ্ধি লাভ কৰিলে। মূক, মন্য, শিৱ, প্ৰকাশ আৰু কপিলো (তেওঁলোকৰ মাজত)।
Verse 13
सत्कुलः कर्णिकारश्च पौरुषेयाः प्रकीर्त्तिताः । सोमेश्वरे पुरा सिद्धाः प्रभासे पापनाशने
সৎকুল আৰু কৰ্ণিকাৰক পৌৰুষেয়াসকলৰ মাজত প্ৰকীৰ্তিত কৰা হয়। পাপনাশক প্ৰভাসৰ সোমেশ্বৰত তেওঁলোকে অতীতত সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 14
युगेयुगे पुरा सिद्धास्तस्मिंल्लिंगे प्रिये मम । एते चान्ये च ये विप्रा भविष्यंति कलौ युगे
যুগে যুগে প্ৰাচীন কালৰ পৰা, হে প্ৰিয়ে, সেই লিঙ্গত বহুজন সিদ্ধি লাভ কৰিছে। আৰু কলিযুগত যিসকল ব্ৰাহ্মণ উদ্ভৱ হ’ব—এইসকল আৰু আনসকলো—সেই লিঙ্গৰ সৈতে সংযুক্ত থাকিব।
Verse 16
दुर्ल्लभं सर्वमर्त्त्यानां प्रभासे तु व्यवस्थितम् । न च कश्चिद्विजानाति अशुभैः कर्मभिर्वृतः
প্ৰভাসত সেই ধাম স্থাপিত আছে, যি সকলো মৰ্ত্যৰ বাবে অতি দুৰ্লভ; কিন্তু অশুভ কৰ্মে আচ্ছন্ন কোনোবাই তাক সত্যৰূপে চিনিব নোৱাৰে।
Verse 17
ग्रहदोषास्तु ये केचिद्भूतदोषास्तथा परे । डाकिनीप्रेतवेताला राक्षसा ग्रहपूतनाः
গ্ৰহদোষৰ পৰা যি যি পীড়া উঠে, আৰু ভূতদোষৰ পৰা যি আন আন উপদ্ৰৱ হয়—ডাকিনী, প্ৰেত, বেতাল, ৰাক্ষস, আৰু গ্ৰহ-পূতনা আদি গ্ৰহণকাৰী শক্তিসমূহ—
Verse 18
पिशाचा यातुधानाश्च मातरो जातहारिकाः । बालग्रहास्तथा चान्ये बुद्धाश्चैव तु ये ग्रहाः
পিশাচ আৰু যাতুধান, আৰু সেই ‘মাতৃ’সকল যিয়ে নবজাতক হৰণ কৰে; বালগ্ৰহ আৰু আন আন, আৰু বুদ্ধা আদি যিসকল গ্ৰহণকাৰী গ্ৰহ—
Verse 19
तत्र सिद्धिं गमिष्यंति दुर्ल्लभां त्रिदशैरपि । एतत्ते सर्वमाख्यातं तल्लिंगं सिद्धिदं परम्
তাত তেওঁলোকে সেই সিদ্ধি লাভ কৰিব, যি ত্ৰিদশদেৱতাসকলৰ বাবেও দুৰ্লভ। এই সকলো তোমাক কোৱা হ’ল; সেই লিঙ্গ পৰম, সিদ্ধিদায়ক।
Verse 20
दुर्नामकास्तथा चान्ये कुष्ठरोगास्तथा परे । क्षयरोगास्तथा चान्ये वातगुल्मास्तथैव च । अन्ये चैव तु ये केचिद्व्याधयस्तु प्रकीर्त्तिताः
দুৰ্নামক গাঁঠ আৰু আন আন ব্যাধি—কুষ্ঠ আদি ৰোগ, ক্ষয়ৰোগ আদি ক্ষয়কাৰী ব্যাধি, বাত-দোষজনিত বিকাৰ আৰু উদৰৰ গুল্ম, আৰু যি যি অন্য ব্যাধি বৰ্ণিত হৈছে—
Verse 21
सोमेश्वरं समासाद्य तस्य लिंगस्य दर्शनात् । सर्व एव विनश्यंति वह्नौ क्षिप्तमिवेन्धनम्
সোমেশ্বৰক সমীপ গৈ, সেই লিঙ্গৰ দৰ্শনমাত্ৰে, এই সকলো নাশ হয়—যেন অগ্নিত নিক্ষিপ্ত ইন্ধন।
Verse 22
उपसर्गाश्च चान्ये सर्पघोणपवृश्चिकाः । सर्वे तत्र विनश्यंति श्रीसोमेश्वरदर्शनात्
আন উপসৰ্গো—সাপ, ঘোণ আৰু বিচ্ছু—সকলো তাত শ্ৰী সোমেশ্বৰ দৰ্শনে নাশ হয়।
Verse 23
योऽसौ सोमेश्वरो नाम्ना पश्चिमो भैरवः स्मृतः । कालाग्निरुद्रनाथेति पर्यायैर्नामभिः श्रुतः
যিজন ‘সোমেশ্বৰ’ নামে খ্যাত, তেওঁক পশ্চিম ভৈৰৱ বুলি স্মৰণ কৰা হয়; আৰু ‘কালাগ্নিৰুদ্ৰ’ আৰু ‘ৰুদ্ৰনাথ’ এই পৰ্যায় নামেও শ্ৰুত।
Verse 24
तस्मिंस्तिष्ठामि देवेशि भक्तानुग्रहकारकः । सर्वं च दुष्कृतं नृणां भक्षयामि न संशयः
হে দেৱেশী, মই তাত ভক্তসকলক অনুগ্ৰহ দানকাৰী হৈ অৱস্থান কৰোঁ; আৰু মানুহৰ সকলো দুষ্কৃত্য মই গ্ৰাস কৰোঁ—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 25
योऽसौ प्राणः शरीरस्थो देहिनां देहसंचरः । ब्रह्मांडमेतद्यस्यांतरेको यश्चाप्यनेकधा
যি প্ৰাণ দেহৰ ভিতৰত অৱস্থিত, দেহধাৰীসকলৰ দেহে দেহে বিচৰণ কৰে; যাৰ অন্তৰত এই সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ড বিদ্যমান—সেই একেই, তথাপি বহুৰূপে প্ৰকাশিত।
Verse 26
वेदाः सर्वेऽपि यं देवं प्रशंसंति महर्षयः । परस्य ब्रह्मणो रूपं यस्य द्वारेण लभ्यते
সেই দেৱকেই সকলো বেদে স্তৱ কৰে, আৰু মহাৰ্ষিসকলে প্ৰশংসা কৰে—যাৰ ‘দ্বাৰ’ৰ দ্বাৰাই পৰম ব্ৰহ্মৰ ৰূপ উপলব্ধি হয়।
Verse 27
सोऽयं देवि महादेवः प्रभासे संव्यवस्थितः । यथा गुप्तं गृहे रत्नं न कश्चिद्विंदते नरः
হে দেৱি, এই মহাদেৱেই প্ৰভাসত সুপ্ৰতিষ্ঠিত হৈ অৱস্থিত। যেনেকৈ ঘৰত গোপনে থকা ৰত্ন সকলো নৰে নাপায়, তেনেকৈ যথাযথ অনুসন্ধান নোহোৱালৈকে তেওঁকো চিনিব নোৱাৰি।
Verse 28
प्रभासे तु स्थितं तद्वद्रत्नभूतं गृहे मम । तच्च लिंगं पुरा कल्पे सप्तपातालभेदकम्
তেনেকৈ প্ৰভাসত, মোৰ নিজৰ ‘গৃহ’ৰ ভিতৰত, সেই ৰত্নসদৃশ উপস্থিতি স্থিত। সেই লিঙ্গক প্ৰাচীন কল্পত সপ্ত পাতাল ভেদ কৰা বুলি কোৱা হয়।
Verse 29
कथितं कोटि सूर्यस्य प्रलयानलसंनिभम् । तेनकालाग्निरुद्रेति प्रोक्तं सोमेश्वरः पुरा
তাক কোটিসূৰ্যৰ দৰে, প্ৰলয়াগ্নিৰ সদৃশ জ্যোতি বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সেইহেতু প্ৰাচীন কালত সোমেশ্বৰক ‘কালাগ্নিৰুদ্ৰ’ বুলি কোৱা হৈছিল।
Verse 30
इति देवि समासेन कथितं तव पार्वति । सोमेश्वरस्य माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्
এইদৰে, হে দেবী পাৰ্বতী, মই সংক্ষেপে তোমাক সোমেশ্বৰৰ মাহাত্ম্য ক’লোঁ—যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।