
এই অধ্যায়ত প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰত অৱস্থিত শাকলকলেশ্বৰ/কলকলেশ্বৰ লিঙ্গৰ মাহাত্ম্য ঈশ্বৰে দেৱীক উপদেশ দিয়ে বৰ্ণনা কৰিছে। লিঙ্গৰ অৱস্থান, পাপ-নাশক খ্যাতি, আৰু যুগানুসাৰে নামচতুষ্টয় কোৱা হৈছে—কৃতযুগত কামেশ্বৰ, ত্ৰেতাত পুলহেশ্বৰ, দ্বাপৰত সিদ্ধিনাথ, আৰু কলিত নাৰদেশ; লগতে ‘কলকল’ ধ্বনিৰ আধাৰত ‘কলকলেশ্বৰ’ নামৰ শব্দব্যুৎপত্তিও ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। প্ৰথম নামকথাত সৰস্বতী সাগৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়ত দেৱগণৰ আনন্দত উঠা ‘কলকল’ কোলাহলক নামৰ কাৰণ বুলি কোৱা হয়। দ্বিতীয় কাহিনিত নাৰদৰ ঘোৰ তপস্যা, লিঙ্গৰ ওচৰত পৌণ্ডৰীক যজ্ঞ, বহু ঋষিক আহ্বান, আৰু দক্ষিণাৰ বাবে অহা স্থানীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত নাৰদে মূল্যবান বস্তু নিক্ষেপ কৰি বিবাদ উচটোৱা—ইয়াক দৰিদ্ৰ কিন্তু বিদ্বান ব্ৰাহ্মণসকলে নিন্দা কৰে—এই কলহ/গোলৰ পৰা ‘কলকলেশ্বৰ’ নাম প্ৰসিদ্ধ হয় বুলি বৰ্ণনা আছে। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে, লিঙ্গস্নান কৰি ত্ৰিবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিলে ৰুদ্ৰলোক লাভ হয়; সুগন্ধ-ফুলে পূজা কৰি যোগ্য পাত্ৰক স্বৰ্ণদান কৰিলে পৰম পদ প্ৰাপ্তি হয়।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं शाकलकलेश्वरम् । शाकल्येश्वरनैरृत्ये धनुषां षष्टिभिः स्थितम्
ঈশ্বৰে ক’লে: তেতিয়া, হে মহাদেৱী, ‘শাকলকলেশ্বৰ’ নামৰ লিঙ্গলৈ গমন কৰিব লাগে। ই শাকল্যেশ্বৰৰ নৈঋত্য (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশত, ষাঠি ধনুষ দূৰত অৱস্থিত।
Verse 2
तच्चतुर्युगनामाढ्यं स्मृतं पातकनाशनम् । पूर्वं कामेश्वरंनाम त्रेतायां पुलहेश्वरम्
সেই (লিঙ্গ) চাৰিযুগৰ নামসমৃদ্ধ আৰু পাপনাশক বুলি স্মৃত। পূৰ্বতে ই ‘কামেশ্বৰ’ নামে আছিল; ত্ৰেতাযুগত ‘পুলহেশ্বৰ’ নামে পৰিচিত হৈছিল।
Verse 3
द्वापरे सिद्धिनाथं तु नारदेशं कलौ स्मृतम् । तथा कलकलेशं च नाम तस्यैव कीर्त्तितम्
দ্বাপৰযুগত ই ‘সিদ্ধিনাথ’ বুলি কোৱা হয়; কলিযুগত ‘নাৰদেশ’ নামে স্মৰণ কৰা হয়। তদুপৰি, সেই একেই (লিঙ্গ)ৰ ‘কলকলেশ’ নামো কীৰ্তিত।
Verse 4
समुद्रे च महापुण्ये यस्मिन्काले सरस्वती । आगता सा महाभागा हृष्टा तुष्टा सरिद्वरा । तस्य तोयस्य शब्देन सागरस्य महात्मनः
সেই মহাপুণ্য সাগৰত, যি সময়ত সৰস্বতী আহিছিল—সেই মহাভাগা, নদীশ্ৰেষ্ঠা, হৃষ্ট আৰু তুষ্ট হৈছিল—সেই মহাত্মা সাগৰৰ জলধ্বনিৰ দ্বাৰা…
Verse 5
ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । नेदुः कलकलं तत्र तुमुलं लोमहर्षणम्
তেতিয়া দেৱতাসকল গন্ধৰ্বসকলৰ সৈতে, আৰু ঋষি, সিদ্ধ-চাৰণসকলেও—সেই ঠাইত ক’লকল ধ্বনিৰে ভৰা, তুমুল আৰু ৰোমাঞ্চ জগোৱা মহা কোলাহল তুলিলে।
Verse 6
तेन शब्देन महता मम मूर्त्तिः समुत्थिता । कल्कलेश्वरनामेति ततो लिंगं प्रकीर्तितम्
সেই মহাধ্বনিৰ দ্বাৰা মোৰ প্ৰকাশিত মূৰ্তি উদ্ভৱ হ’ল; সেয়ে সেই লিঙ্গ “কলকলেশ্বৰ” নামে প্ৰখ্যাত হ’ল।
Verse 7
इति ते पूर्ववृत्तांतं कथितं नामकार णम् । सांप्रतं तु यथा जातं पुनः कलकलेश्वरम् । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये
এইদৰে মই তোমাক পূৰ্ববৃত্তান্ত—নামকৰণৰ কাৰণ—কথিলোঁ। এতিয়া পাছৰ কালত কেনেকৈ “কলকলেশ্বৰ” পুনৰ উদ্ভৱ হ’ল, সেয়া মই তোমাক ক’ম; হে প্ৰিয়ে, একাগ্ৰচিত্তে শুনা।
Verse 9
पुरा द्वापरसंधौ च प्रविष्टे तु कलौ युगे । नारदस्तु समागत्य क्षेत्रं प्राभासिकं शुभम् । संचकार तपश्चोग्रं तत्र लिंगसमीपतः
পূৰ্বে, দ্বাপৰ যুগৰ সন্ধিক্ষণত কালি যুগ প্ৰৱেশ কৰোঁতেই, নাৰদ মুনি আহি শুভ প্ৰাভাসিক ক্ষেত্ৰত সেই লিঙ্গৰ ওচৰত তীব্ৰ তপস্যা কৰিলে।
Verse 10
ततो हृष्टमना भूत्वा तल्लिंगस्य समीपतः । स चकार महायज्ञं पौंडरीकमिति श्रुतम्
তাৰ পাছত আনন্দিতচিত্ত হৈ, সেই লিঙ্গৰ ওচৰত তেওঁ এক মহাযজ্ঞ কৰিলে—যি পৰম্পৰাত “পৌণ্ডৰীক” নামে প্ৰসিদ্ধ বুলি শুনা যায়।
Verse 11
देवदेवस्य तुष्ट्यर्थं स सदा भावितात्मवान् । समाहूय ऋषींस्तत्र ब्रह्मलोकात्सहस्रशः
দেৱদেৱৰ সন্তুষ্টিৰ নিমিত্তে, সদা সংযতচিত্ত সেই মহাত্মাই তাত ব্ৰহ্মলোকৰ পৰা সহস্ৰ সহস্ৰ ঋষিক আহ্বান কৰিলে।
Verse 12
ततः संभृतसंभारो यज्ञोपकरणान्वितः । कृत्वा कुण्डादिकं सर्वं समारेभे ततः क्रतुम्
তাৰ পাছত সকলো সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰি, যজ্ঞোপকৰণেৰে সুসজ্জিত হৈ, কুণ্ড আদি সকলো প্ৰস্তুত কৰি তেওঁ ক্ৰত আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 13
ततः संपूर्णतां प्राप्ते तस्मिन्क्रतौ वरानने
তাৰ পাছত, হে সুন্দৰ-মুখী, যেতিয়া সেই যজ্ঞ সম্পূৰ্ণতালৈ উপনীত হ’ল,
Verse 14
अथागमंस्ततो विप्रास्तत्र क्षेत्रनिवासिनः । दक्षिणार्थं महदेवि शतशोऽथ सहस्रशः
তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, সেই ক্ষেত্ৰত নিবাস কৰা ব্ৰাহ্মণসকল দক্ষিণাৰ নিমিত্তে শত শত আৰু সহস্ৰ সহস্ৰকৈ তাত আহিল।
Verse 15
ततः स कौतुकाविष्टस्तेषां युद्धार्थमेव हि । प्राक्षिपत्तत्र रत्नानि सुवर्णं च महीतले
তাৰ পাছত কৌতুকত আৱিষ্ট হৈ, তেওঁলোকক যুদ্ধ-ঝগড়ালৈ উচটাবলৈ বুলি, তাত মাটিত ৰত্ন আৰু সোণ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 16
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे युध्यमानाः परस्परम् । कोलाहलं परं चक्रुर्बहुद्रव्यपरीप्सया
তেতিয়া সেই সকলো ব্ৰাহ্মণে পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰি, বহুধন লাভৰ লোভত এক মহা কোলাহল তুলিলে।
Verse 17
एके दिगंबरा देवि त्यक्तयज्ञोपवीतिनः । विकचाः केऽपि दृश्यंते त्वन्ये रुधिरविप्लवाः
হে দেবী! কিছুমানক দিগম্বৰ, যজ্ঞোপৱীত ত্যাগ কৰা নগ্ন অৱস্থাত দেখা গ’ল; কিছুমানৰ চুলি উলট-পালট, আৰু আন কিছুমান ৰক্তে লেপা-ছিটা হৈ আছিল—এনেকুৱাই তাত কোলাহল।
Verse 18
अन्ये परस्परं जघ्नुर्मुष्टिभिश्चरणैस्तथा । एवं तत्र तदा क्षिप्तं यद्द्रव्यं नारदेन तु
আন কিছুমানে পৰস্পৰক মুষ্টি আৰু ভৰিৰে আঘাত কৰিলে। এইদৰে তেতিয়া নাৰদে যি ধন তাত নিক্ষেপ কৰিছিল, সেয়াই এনে দৃশ্য ঘটালে।
Verse 19
अथाभावे तु वित्तस्य ये च विप्रा ह्यकिंचनाः । विद्याविनयसंपन्ना ब्राह्मणैर्जर्जरीकृताः
তাৰ পাছত ধনৰ অভাৱ হোৱাত, যিসকল বিপ্ৰ সত্যই নিঃস্ব আছিল কিন্তু বিদ্যা আৰু বিনয়ে সমৃদ্ধ আছিল, তেওঁলোকক আন ব্ৰাহ্মণসকলে মাৰি-ধৰি জৰ্জৰিত কৰিলে।
Verse 20
ते तमूचुर्भृशं शांताः स्मयमानं मुहुर्मुहुः । कलहार्थं यतो दानं त्वया दत्तमिदं मुने
সেই অতি শান্তসভাব লোকসকলে, বাৰে বাৰে হাঁহি থকা সেই মুনিক ক’লে—“হে মুনে! তোমাৰ দান কৰা এই দান যিহেতু কলহৰ কাৰণ হৈ উঠিল…”
Verse 21
विद्यायुक्तान्परित्यज्य विधिं त्यक्त्वा तु याज्ञिकम् । तस्मादस्य मुने नाम ख्यातं कलकलेश्वरम्
বিদ্যাৰে সমৃদ্ধ লোকসকলক অৱহেলা কৰি আৰু যজ্ঞীয় বিধি ত্যাগ কৰি, সেয়ে, হে মুনি, ইয়াৰ নাম খ্যাত হ’ল—কলকলেশ্বৰ, কোলাহলৰ অধীশ্বৰ।
Verse 22
तेन नाम्ना द्विजश्रेष्ठ लिंगमेतद्भविष्यति । एतस्मात्कारणाद्देवि जातं कलकलेश्वरम्
সেই নামেই, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, এই লিঙ্গ পৰিচিত হ’ব। এই কাৰণতেই, হে দেবী, ই কলকলেশ্বৰ নামে জনমিল।
Verse 23
यस्तं स्नाप्य नरो भक्त्या कुरुते त्रिः प्रदक्षिणम् । स गच्छेद्रुद्रलोकं तु त्वत्प्रसादादसंशयम्
যি নৰে ভক্তিৰে সেই (লিঙ্গ) স্নান কৰাই তিনিবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰে, সি তোমাৰ প্ৰসাদে নিঃসন্দেহে ৰুদ্ৰলোকলৈ যায়।
Verse 24
यस्तं पूजयते भक्त्या गंधपुष्पानुलेपनैः । हेमं दत्त्वा द्विजातिभ्यः स गच्छेत्परमं पदम्
যি নৰে ভক্তিৰে গন্ধ, পুষ্প আৰু অনুলেপনেৰে সেই (লিঙ্গ) পূজা কৰে, আৰু দ্বিজাতিসকলক সোণ দান কৰে, সি পৰম পদ লাভ কৰে।
Verse 75
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कलकलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ অন্তৰ্গত, সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত “কলকলেশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামৰ পঁচাত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত।