Adhyaya 59
এই অধ্যায়ত শিৱ–দেৱীৰ তাত্ত্বিক সংলাপৰ জৰিয়তে তত্ত্ববোধক তীৰ্থভূগোল আৰু কৰ্মফলৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। ঈশ্বৰে প্ৰভাসত অধিষ্ঠিত ‘তৃতীয়’ জ্ঞানশক্তিৰ কথা কয়—ই শিৱময় আৰু দাৰিদ্ৰ্যনাশিনী বুলি খ্যাত। দেৱীয়ে শিৱৰ মুখতত্ত্ব সম্পৰ্কে সোধে—ষষ্ঠ মুখৰ নাম কি, আৰু তাৰ পৰা অজাদেৱী কেনেকৈ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হয়। ঈশ্বৰে গূঢ় ৰহস্য প্ৰকাশ কৰে: পূৰ্বে সাতটা মুখ আছিল; তাত ‘অজা’ মুখ ব্ৰহ্মাৰ সৈতে আৰু ‘পিচু’ মুখ বিষ্ণুৰ সৈতে সম্পৰ্কিত; সেয়ে বৰ্তমান শিৱ পঞ্চবক্ত্ৰ বুলি গণ্য। অজা-মুখৰ পৰা অন্ধাসুৰৰ সৈতে ভয়ংকৰ যুদ্ধত অজাদেৱী প্ৰকট হয়—খড়্গ-ঢালধাৰিণী, সিংহবাহিনী, বহু দিৱ্য শক্তিৰে পৰিবৃতা। পলাই যোৱা দানৱসকল দক্ষিণ সাগৰৰ দিশে প্ৰভাসক্ষেত্ৰত আহি বিনষ্ট হয়; তাৰ পিছত দেৱীয়ে ক্ষেত্ৰৰ পবিত্ৰতা বুজি সোমেশৰ ওচৰত, সৌৰীশৰ সম্পৰ্কে নিৰ্দিষ্ট দিশত তাতেই স্থিত হয়। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে—দৰ্শনে সাত জন্মলৈকে শুভগুণলাভ; গীত-নৃত্য কৰিলে বংশৰ দুৰ্ভাগ্য দূৰ হয়; ৰঙা সলতি থকা ঘৃতদীপ দান কৰিলে দীপৰ সূতাৰ সংখ্যামতে দীঘলীয়া মঙ্গল; আৰু পাঠ/শ্ৰৱণ, বিশেষকৈ তৃতীয়া তিথিত, ইষ্টসিদ্ধি দিয়ে। শেষত উপদেশ—এই শক্তিসকলৰ পূজা কৰি তাৰ পিছত সোমেশৰ আৰাধনা কৰিলে তীৰ্থযাত্ৰাৰ পূৰ্ণ ফল লাভ হয়।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ वच्मि तृतीयां ते ज्ञानशक्तिं शिवात्मिकाम् । प्रभासक्षेत्रमध्यस्थां दारिद्र्यौघविनाशिनीम्
ঈশ্বৰে ক’লে: এতিয়া মই তোমাক তৃতীয় শক্তি—শিৱাত্মিকা জ্ঞানশক্তি—ৰ কথা ক’ম; ই প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ মধ্যত অৱস্থিত আৰু দাৰিদ্ৰ্যৰ ঢৌসমূহ বিনাশ কৰে।
Verse 2
अजेति नाम्नीं तां देवीं राह्वीशाद्दक्षिणे स्थिताम् । मम वक्त्राद्विनिष्क्रांता षष्ठाद्वै विष्णुपूजितात्
সেই দেৱীৰ নাম অজেতী; তেওঁ ৰাহ্বীশৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। তেওঁ মোৰ মুখৰ পৰা প্ৰকাশ পাইছিল—বিশেষকৈ ষষ্ঠ মুখৰ পৰা, যাক বিষ্ণুৱেও পূজা কৰে।
Verse 3
देव्युवाच । पंचवक्त्राणि देवेश प्रसिद्धानि तव प्रभौ । षष्ठं यद्वदनं देव तस्य किं नाम संस्मृतम् । समुत्पन्ना कथं तस्मादजादेवीति या श्रुता
দেৱীয়ে ক’লে: হে দেৱেশ, হে প্ৰভু! তোমাৰ পঞ্চবক্ত্ৰ সুপ্ৰসিদ্ধ। কিন্তু হে দেৱ, সেই ষষ্ঠ মুখখন কোন নামে স্মৰণ কৰা হয়? আৰু তাৰ পৰা কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল সেইজনী, যাক অজা দেৱী বুলি শুনা যায়?
Verse 4
ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि यद्गोप्यं स्वसुतेष्वपि । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि अप्रसिद्धागमोदितम्
ঈশ্বৰে ক’লে: হে দেবী, তুমি সৎভাৱে প্ৰশ্ন কৰিলা; এই বিষয়টো নিজৰ পুত্ৰসকলৰ মাজতো গোপন। অতি অল্পপ্ৰসিদ্ধ আগম-পরম্পৰাত যি উপদেশিত, সেই কথা মই এতিয়া তোমাক বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 5
वक्त्राणि मम देवेशि सप्तासन्पूर्वमेव हि । सद्योजातादिपंचैव षष्ठं स्मृतमजेति च
হে দেৱেশী, পূৰ্বে সত্যই মোৰ সাতটা মুখ আছিল। সদ্যোজাত আদি পাঁচটা, আৰু ষষ্ঠটো ‘অজ’ বুলি স্মৰণ কৰা হৈছিল।
Verse 6
सप्तमं पिचुनामेति सप्तैवं वदनानि मे । तेभ्योऽजं ब्रह्मणे दत्तं पिचुवक्त्रं तु विष्णवे
সপ্তমটো ‘পিচু’ নামে জনা যায়—এইদৰে মোৰ সাতটা মুখ আছিল। সেইবোৰৰ ভিতৰত ‘অজ’ মুখ ব্ৰহ্মাক দিয়া হ’ল, আৰু ‘পিচু’ মুখ বিষ্ণুক।
Verse 7
तस्मादहं महादेवि पंचवक्त्रोऽधुनाऽभवम् । अजस्तु ब्रह्मा सञ्जज्ञे पिचुर्विष्णुरजायत
সেইহেতু, হে মহাদেৱী, মই এতিয়া পঞ্চমুখ হ’লোঁ। ‘অজ’ ব্ৰহ্মা হ’ল আৰু ‘পিচু’ বিষ্ণু ৰূপে জন্মিল।
Verse 8
अजवक्त्रान्महादेवि अजा जाता महाप्रभा । अन्धासुररणे घोरे मम क्रोधेन भामिनि
হে মহাদেৱী, ‘অজ’ মুখৰ পৰা মহাপ্ৰভাৱান, তেজস্বী অজা জন্মিল। হে ভামিনী, অন্ধাসুৰৰ সৈতে ভয়ংকৰ ৰণত মোৰ ক্ৰোধৰ পৰা তাই উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 9
खड्गचर्मधरादेवी सुरूपा सिंहवाहिनी । मर्द्दयन्ती महादैत्यान्देवीकोटिसमन्विता
সেই দেৱী—খড়্গ-চৰ্মধাৰিণী, সুন্দৰ ৰূপৱতী, সিংহবাহিনী—কোটি কোটি দেৱীৰ সহচৰ্যে মহাদানৱসকলক পদদলিত কৰিলে।
Verse 10
तस्या भयेन ये दैत्या विद्रुता दक्षिणार्णवम् । पृष्ठतोऽनुययौ तान्वै सा देवी सिंहवाहिनी
তাঁৰ ভয়ত যিসকল দানৱ দক্ষিণ সাগৰৰ ফালে পলাই গ’ল, সিংহবাহিনী সেই দেৱী তেওঁলোকক পিছফালৰ পৰা ধাওঁৱাই গ’ল।
Verse 11
इतस्ततस्ते धावन्तो मार्यमाणाश्च तद्गणैः । प्रभास क्षेत्रसंप्राप्ता नश्यमाना महार्णवम्
ইফালে-সিফালে দৌৰি, দেৱীৰ গণসকলে মাৰি পেলাই থাকোঁতে, তেওঁলোক প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত আহি উপস্থিত হ’ল আৰু মহাসাগৰত বিনষ্ট হ’ল।
Verse 12
केचित्तत्र हता दैत्याः केचित्पातालमाययुः । निःशेषान्निहतान्दृष्ट्वा सा देवी सिंहवाहिनी
কিছুমান দানৱ তাতেই নিহত হ’ল, কিছুমান পাতাললৈ গ’ল; তেওঁলোকক সম্পূৰ্ণৰূপে বিনাশ হোৱা দেখি সিংহবাহিনী দেৱী (তদনুসাৰে কৰ্ম কৰিলে)।
Verse 13
क्षेत्रं पवित्रमाज्ञाय तत्र स्थाने स्थिता शुभा । सोमेशादीशकोणस्था सौरीशादुत्तरे स्थिता
ক্ষেত্ৰখন পবিত্ৰ বুলি জানি সেই শুভা দেৱী তাতেই স্থিত হ’ল—সোমেশৰ দিশে ঈশান কোণত, আৰু সৌৰীশৰ উত্তৰত অৱস্থিত হৈ ৰ’ল।
Verse 14
यस्तां तत्र स्थितां पश्येद्योषिद्वाथ नरोऽपि वा । स भूयात्सत्त्वसौभाग्यैः सप्तजन्मानि संयुतः
যি তাত স্থিত সেই দেৱীক দেখে—স্ত্ৰী হওক বা পুৰুষ—সেইজন সত্ত্বগুণ আৰু সৌভাগ্যৰে সপ্ত জন্মলৈকে সংযুক্ত হয়।
Verse 15
गीतवाद्यादिकं नृत्यं यस्तत्र कुरुते नरः । तस्यान्वये न दौर्भाग्यं भूयात्तस्याः प्रसादतः
যি নৰ তাত গীত-বাদ্য আদি সহ নৃত্য কৰে, সেই দেৱীৰ প্ৰসাদে তাৰ বংশত কেতিয়াও দুর্ভাগ্য উদয় নহ’ব।
Verse 16
घृतेन दीपकं तत्र या नारी संप्रयच्छति । रक्तवर्त्या महादेवि यावंतस्तत्र तंतवः । तावज्जन्मांतराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्
হে মহাদেৱী! যি নাৰী তাত ঘিউৰে জ্বলা দীপ, ৰঙা সলিতা সহ অৰ্পণ কৰে—সেই সলিতাৰ যিমান তন্তু, সিমান জন্মান্তৰলৈকে তাই সৌভাগ্য লাভ কৰে।
Verse 17
यश्चैतत्तु पठेन्नित्यं तृतीयायां विशेषतः । शृणुयाद्वाऽपि यो भक्त्या स कामानखिलाल्लंभेत्
আৰু যি এই পাঠ নিত্য কৰে—বিশেষকৈ তৃতীয়া তিথিত—অথবা যি ভক্তিভাৱে শুনে, সি সকলো ইচ্ছিত কামনা লাভ কৰে।
Verse 18
इति संक्षेपतः प्रोक्तो रुद्रशक्तित्रयक्रमः
এইদৰে সংক্ষেপে ৰুদ্ৰৰ শক্তি-ত্রয়ৰ ক্ৰমবদ্ধ বিধান বৰ্ণনা কৰা হ’ল।
Verse 19
एताः शक्तीः पूजयित्वा सोमेशं पूजयेत्ततः । सम्यग्यात्राफलापेक्षी एकां वा वरदामथ
এই শক্তিসকলক পূজা কৰি তাৰ পাছত সোমেশ্বৰক পূজা কৰিব। যাত্ৰাৰ সম্পূৰ্ণ ফল কামনা কৰা তীৰ্থযাত্ৰী এইদৰে কৰিব—নচেৎ অন্ততঃ বৰদানদায়িনী দেৱীসকলৰ মাজৰ এজনীক পূজিব।
Verse 59
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽजादेवीमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनषष्टितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশী-সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ অন্তৰ্গত প্ৰথম ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্য’ত ‘অজাদেৱীৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামৰ ঊনষাঠিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।