Adhyaya 40
এই অধ্যায়ত শিৱ–দেৱীৰ সংলাপৰ জৰিয়তে ভীমেশ্বৰ লিঙ্গৰ উৎপত্তি, নামকৰণ আৰু পুণ্যফল বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ঈশ্বৰে দেৱীক প্ৰভাসক্ষেত্ৰত কেদাৰেশ্বৰ সন্নিহিত এক অতি ফলদায়ক লিঙ্গৰ কথা কয়—যি শ্বেতকেতুৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু পূৰ্বে ভীমেও পূজা কৰিছিল। তীৰ্থফল আৰু শুভ পৰলোকগতি কামনা কৰা ভক্তসকলৰ বাবে তাত বিধিপূৰ্বক পূজা, দুগ্ধাভিষেক আদি ক্ৰমৰ মহত্ব উল্লেখ কৰা হৈছে। দেৱীয়ে সোধে—শ্বেতকেতুৰ লিঙ্গ কেনেকৈ প্ৰসিদ্ধ হ’ল আৰু কিয় তাক ভীমেশ্বৰ বুলি কোৱা হয়? ঈশ্বৰে কয় যে ত্ৰেতাযুগত ৰাজর্ষি শ্বেতকেতুৱে প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ সাগৰতীৰত বহু বছৰ ঋতু অনুসৰি কঠোৰ তপস্যা কৰি শিৱক সন্তুষ্ট কৰে। শিৱ প্ৰসন্ন হৈ বৰ দিয়ে; শ্বেতকেতুৱে অচল ভক্তি আৰু সেই স্থানত শিৱৰ নিত্য অধিষ্ঠান বিচাৰে, শিৱে সন্মতি দিয়ে, ফলত লিঙ্গ ‘শ্বেতকেত্বীশ্বৰ’ নামে খ্যাত হয়। কলিযুগত তীৰ্থযাত্ৰাত ভীমসেন ভ্ৰাতৃসহ আহি সেই লিঙ্গ পূজা কৰাত ই পুনৰ ‘ভীমেশ/ভীমেশ্বৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হয়। শেষত কোৱা হৈছে—কেৱল দৰ্শন আৰু একবাৰ ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰিলেই বহু জন্মৰ পাপ নাশ হয়।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि श्वेतकेतुप्रतिष्ठितम् । लिंगं महाप्रभावं तु भीमेनाराधितं पुरा
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, শ্বেতকেতুৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মহাপ্ৰভাৱশালী লিঙ্গলৈ যোৱা উচিত—যাক পূৰ্বকালত ভীমে আৰাধনা কৰিছিল।
Verse 2
केदारेश्वरसांनिध्ये नातिदूरे व्यवस्थितम् । पूजयते त्तद्विधानेन क्षीरस्नानादिभिः क्रमात् । यात्राफलमभिप्रेप्सुः प्रेत्य स्वर्गफलाय वै
কেদাৰেশ্বৰৰ সান্নিধ্যত, অতি দূৰত নহয়, ই স্থিত। বিধি অনুসাৰে ক্ৰমে ক্ষীৰ-স্নান আদি কৰি পূজা কৰিব লাগে। তীৰ্থযাত্ৰাৰ ফল কামনা কৰা জনে দেহত্যাগৰ পাছত নিশ্চয় স্বৰ্গফল লাভ কৰে।
Verse 3
देव्युवाच । श्वेतकेतोस्तु यद्देव लिंगं प्रोक्तं त्वया मम । तस्य जातं कथं देव नाम भीमेश्वरेति च
দেৱীয়ে ক’লে: “হে দেৱ! তুমি মোক শ্বেতকেতুৰ লিঙ্গৰ কথা কৈছা। হে প্ৰভু, সেয়া কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল, আৰু ‘ভীমেশ্বৰ’ নাম কেনেকৈ লাভ কৰিলে?”
Verse 4
कथं विनिर्मितं पूर्वं तस्मिन्दृष्टे तु किं फलम्
“পূৰ্বকালত সেয়া কেনেকৈ নিৰ্মিত হৈছিল? আৰু তাত কেৱল দৰ্শন কৰিলেই কি ফল লাভ হয়?”
Verse 5
ईश्वर उवाच । आसीत्त्रेतायुगे पूर्वं राजा स्वायंभुवेंतरे । श्वेतकेतुरिति ख्यातो राजर्षिः सुमहातपाः
ঈশ্বৰে ক’লে: “পূৰ্বে ত্ৰেতাযুগত, স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত, শ্বেতকেতু নামে খ্যাত এজন ৰজা আছিল—অতি মহান তপস্যাসম্পন্ন ৰাজর্ষি।”
Verse 6
स प्रभासं समागत्य प्रतिष्ठाप्य महे श्वरम् । तपस्तेपे सुविपुलं सागरस्य तटे शुभे
সেই ৰজাই প্ৰভাসলৈ আহি তাত মহেশ্বৰক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে, আৰু সাগৰৰ শুভ তীৰত অতি বিস্তৃত তপস্যা কৰিলে।
Verse 7
पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे वर्षास्वाकाशगस्तथा । हेमंते जलमध्यस्थो नव वर्षाणि पंच च
গ্ৰীষ্মত তেওঁ পঞ্চাগ্নি-ব্ৰত পালন কৰিলে; বৰ্ষাত খোলা আকাশৰ তলত অৱস্থিত থাকিল; আৰু হেমন্তত পানীৰ মাজত নিমজ্জিত হৈ থিয় হৈ ৰ’ল—এইদৰে মুঠ চৌদ্দ বছৰ তপস্যা কৰিলে।
Verse 8
ततश्चतुर्द्दशे देवि तपसा नियमेन च । तुष्टेनोक्तो मया देवि वरं वरय सुव्रत
তাৰ পাছত, হে দেবী, চৌদশ বছৰত তপস্যা আৰু নিয়মে সন্তুষ্ট হৈ মই ক’লোঁ: “হে সুৱ্ৰতা, এটা বৰ বাছি লোৱা।”
Verse 9
श्वेतकेतुरथोवाच भक्तिं देहि सुनिश्चलाम् । स्थानेऽस्मिन्स्थीयतां देव यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो
তেতিয়া শ্বেতকেতুৱে ক’লে: “মোক অচল ভক্তি দান কৰা; আৰু হে প্ৰভু, যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হওঁ, তেন্তে এই স্থানতেই অধিষ্ঠান কৰা।”
Verse 10
एवमस्त्वित्यथोक्त्वाऽहं तस्यांतर्द्धानमागतः । ततः कालांतरेऽतीते श्वेतकेतुर्महाप्रभः
“এনেই হওক,” বুলি কৈ মই তাৰ দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হ’লোঁ। তাৰ পাছত কিছুকাল পাৰ হোৱাত, সেই মহাপ্ৰভ শ্বেতকেতু…
Verse 11
समाराध्य त्विदं लिंगं प्राप्तः स्थानं महोदयम् । ततो जातं नाम तस्य श्वेतकेत्वीश्वरं श्रुतम्
এই লিঙ্গটোক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰি তেওঁ মহোন্নত অৱস্থা লাভ কৰিলে। সেয়েহে ইয়াৰ নাম ‘শ্বেতকেত্বীশ্বৰ’ বুলি প্ৰসিদ্ধ হ’ল।
Verse 12
अग्नितीर्थे महापुण्ये सर्वपातकनाशने । ततः कलियुगे प्राप्ते भ्रातृभिश्च समन्वितः
অগ্নিতীৰ্থ নাম মহাপুণ্যময় তীৰ্থত, যি সকলো পাপ নাশ কৰে; তাৰ পাছত কলিযুগ আহিলত তেওঁ ভ্ৰাতৃসকলৰ সৈতে একেলগে উপস্থিত হ’ল।
Verse 13
तीर्थयात्राप्रसंगेन यदा प्रभासमागतः । भीमसेनो महाबाहुर्वायुपुत्रो ममांशजः
তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে যেতিয়া তেওঁ প্ৰভাসলৈ আহিল, তেতিয়া মহাবাহু ভীমসেন—বায়ুপুত্ৰ আৰু মোৰ শক্তিৰ অংশ—সেই স্থানত উপস্থিত হ’ল।
Verse 14
तल्लिंगं पूजयामास कृत्वा जागेश्वरं निजम् । मत्वा तीर्थं महापुण्यं सागरस्य समीपतः
তেওঁ সেই লিঙ্গৰ পূজা কৰিলে আৰু তাক নিজৰ ‘জাগেশ্বৰ’ ৰূপে স্থাপন কৰিলে, সাগৰৰ ওচৰৰ সেই তীৰ্থক মহাপুণ্য বুলি জ্ঞান কৰি।
Verse 15
तदा प्रभृति भीमेशं पुनर्नामाऽभवच्छुभम् । दृष्टमात्रेण तेनैव सकृल्लिंगेन भामिनि
সেই সময়ৰ পৰা তাৰ শুভ নাম ‘ভীমেশ’ হ’ল; হে দীপ্তিমতী নাৰী, সেই লিঙ্গক কেৱল এবাৰ দৰ্শন কৰিলেই…
Verse 16
अन्यजन्मकृतान्येव पापानि सुबहून्यपि । नाशमायांति सर्वाणि तथैवामुष्मिकाणि तु
অন্য জন্মত কৰা অতি বহু পাপো সকলো নাশ হয়; আৰু তেনেদৰে পৰলোক-সম্পৰ্কীয় পাপো বিলুপ্ত হয়।
Verse 40
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भीमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशोऽध्यायः
এইদৰে একাশী-সহস্ৰ শ্লোকসমৃদ্ধ শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰথম ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্য’ৰ অন্তৰ্গত ‘ভীমেশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামক চল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।