
দেৱীৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰত ঈশ্বৰে কয়—অগ্নিতীৰ্থত স্নান কৰাৰ পাছত যাত্ৰা নিৰ্বিঘ্ন কৰিবলৈ কি কৰণীয়। বিধিমতে স্নান কৰি মহোদধিলৈ অৰ্ঘ্য দিব লাগে, তাৰ পাছত গন্ধ‑পুষ্প‑বস্ত্ৰ‑লেপনেৰে পূজা কৰিব লাগে। সামৰ্থ্য অনুসাৰে সোণৰ কঙ্কণ/অলংকাৰ পবিত্ৰ জলে অৰ্পণ, পিতৃসকলৰ তৰ্পণ, আৰু কপৰ্দিন শিৱৰ ওচৰলৈ গৈ গণ‑সম্পৰ্কীয় মন্ত্ৰে অৰ্ঘ্য সমৰ্পণৰ নিৰ্দেশ আছে। মন্ত্ৰাধিকাৰ বিষয়েও কোৱা হৈছে; শূদ্ৰসকলৰ বাবে অষ্টাক্ষৰ মন্ত্ৰস্মৰণ আদি উল্লেখিত। তাৰ পাছত সোমেশ্বৰ দৰ্শন কৰি অভিষেক কৰিব লাগে আৰু শতৰুদ্ৰীয় আদি ৰুদ্ৰপাঠ/জপ কৰিব লাগে। গাখীৰ‑দই‑ঘিউ‑মধু‑শৰ্কৰা/আখৰ ৰসেৰে স্নাপন, কুঙ্কুম‑কৰ্পূৰ‑উশীৰ‑কস্তূৰী‑চন্দনেৰে সুগন্ধ লেপন, ধূপ‑দীপ‑নৈবেদ্য‑আৰতি, লগতে গীত‑নৃত্য আদি ভক্তিসেৱাৰ বিধান আছে। দ্বিজ তপস্বী, দীন‑দৰিদ্ৰ, অন্ধ আৰু নিৰাশ্ৰিতসকলক দান দিব লাগে আৰু সোমেশ্বৰ দৰ্শনৰ তিথিত উপবাস ব্ৰত পালন কৰিব লাগে। ফলশ্ৰুতি—জীৱনৰ সকলো অৱস্থাৰ পাপক্ষয়, বংশোদ্ধাৰ, দাৰিদ্ৰ্য‑অমঙ্গল নাশ আৰু ভক্তিবৃদ্ধি; বিশেষকৈ কলিযুগৰ কঠিনতাতো সোমেশ্বৰসেৱাই মহাফল দান কৰে বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 1
देव्युवाच । स्नात्वा तत्राग्नितीर्थेषु कं देवं पूर्वमर्च्चयेत् । निर्विघ्ना जायते येन यात्रा नृणां सुरेश्वर । तन्मे यात्राविधानं तु यथावद्वक्तुमर्हसि
দেৱীয়ে ক’লে: হে সুৰেশ্বৰ, তাত অগ্নিতীৰ্থসমূহত স্নান কৰি প্ৰথমে কোন দেবতাক পূজা কৰিব, যাৰ দ্বাৰা মানুহৰ যাত্ৰা নিৰ্বিঘ্ন হয়? সেয়ে অনুগ্ৰহ কৰি যাত্ৰাৰ বিধান যথাযথভাৱে মোক ক’বলৈ যোগ্য হওক।
Verse 2
ईश्वर उवाच । एवं स्नात्वा विधानेन दत्त्वार्घ्यं च महोदधौ । संपूज्य गंधपुष्पैश्च वस्त्रैः पुष्पावलेपनैः
ঈশ্বৰে ক’লে: এইদৰে বিধি অনুসাৰে স্নান কৰি মহাসাগৰত অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰি, গন্ধ-সুগন্ধি, পুষ্প, বস্ত্ৰ আৰু পুষ্প-অনুলেপনেৰে সম্পূৰ্ণভাৱে পূজা কৰিব।
Verse 3
हिरण्मयं यथाशक्त्या प्रक्षिपेत्तत्र कंकणम् । ततः पितॄंस्तर्पयित्वा गच्छेद्देवं कपर्दिनम्
যথাশক্তি তাত সোনাৰ কঙ্কণ অৰ্পণ কৰিব। তাৰ পিছত পিতৃসকলক তৰ্পণ দি তৃপ্ত কৰি, জটা-ধাৰী দেৱ কপৰ্দিন (শিৱ)ৰ ওচৰলৈ যাব।
Verse 4
पुष्पैर्धूपैस्तथा गन्धैर्वस्त्रैः संपूज्य भक्तितः । गणानां त्वेति मन्त्रेण अर्घ्यं चास्मै निवेदयेत्
পুষ্প, ধূপ, গন্ধ-সুগন্ধি আৰু বস্ত্ৰেৰে ভক্তিভাৱে সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিব। আৰু ‘গণানাং ত্ব…’ৰে আৰম্ভ হোৱা মন্ত্ৰেৰে তেখেতলৈ অৰ্ঘ্যো নিবেদন কৰিব।
Verse 5
शूद्राणामथ देवेशि मंत्रश्चाष्टाक्षरः स्मृतः । तत्र सोमेश्वरं गच्छेद्देवं पापहरं परम्
হে দেৱেশী, শূদ্ৰসকলৰ বাবে অষ্টাক্ষৰ মন্ত্ৰ বিধান কৰা হৈছে। তাৰ পিছত তাত পাপহৰ পৰম দেৱ সোমেশ্বৰলৈ যাব।
Verse 6
स्नापयित्वा विधानेन जपेच्च शतरुद्रियम् । तथा रुद्रान्सपञ्चांगास्तथान्या रुद्रसंहिताः
বিধি অনুসাৰে (দেৱতাক) স্নান কৰাই শতৰুদ্ৰীয় জপ কৰিব। তদ্ৰূপ পঞ্চাঙ্গসহ ৰুদ্ৰ-মন্ত্ৰসমূহ আৰু অন্যান্য ৰুদ্ৰ-সংহিতাসমূহো পাঠ কৰিব।
Verse 7
स्नापयेत्पयसा चैव दध्ना घृतयुतेन च । मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत्
ভগৱানক গাখীৰে স্নান কৰাব; ঘিউ-মিশ্ৰিত দধিৰেো স্নাপন কৰিব। মধু আৰু ইক্ষুৰসেৰে অভিষেক কৰি, কুঙ্কুমেৰে লেপন কৰিব।
Verse 8
कर्पूरोशीरमिश्रेण मृगनाभियुतेन च । चन्दनेन सुगन्धेन पूज्यं संपूजयेत्ततः
তাৰ পাছত কপূৰ আৰু উশীৰ মিশ্ৰিত, মৃগনাভি (কস্তূৰী) যুক্ত সুগন্ধি চন্দনেৰে পূজ্য প্ৰভুক যথাযথভাৱে সংপূজা কৰিব।
Verse 9
धूपैर्बहुविधैर्देवं धूपयित्वा यथाविधि । वस्त्रैः संवेष्टयेत्पश्चाद्दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम्
বিধি অনুসাৰে বহুবিধ ধূপেৰে দেৱক ধূপিত কৰি, তাৰ পাছত বস্ত্ৰেৰে আৱৃত কৰিব আৰু উত্তম নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰিব।
Verse 10
आरार्तिकं ततः कृत्वा नृत्यं कुर्याद्यथेच्छया । अष्टांगं प्रणिपत्यैवं गीतवाद्यादिकं ततः
তাৰ পাছত আৰতি সম্পন্ন কৰি, ইচ্ছামতে নৃত্য কৰিব। এইদৰে অষ্টাঙ্গ প্ৰণিপাত কৰি, তাৰ পাছত গীত-বাদ্য আদি ভগৱানৰ সন্মানত কৰিব।
Verse 11
धर्मश्रवणसंयुक्तं कार्यं प्रेक्षणकं विभोः । ततो दद्याद्द्विजातिभ्यस्तपस्विभ्यश्च शक्तितः
বিভু প্ৰভুৰ বাবে ধৰ্মশ্ৰৱণসহিত প্ৰেক্ষণক (ধাৰ্মিক প্ৰদৰ্শন) আয়োজন কৰিব লাগে। তাৰ পাছত শক্তি অনুসাৰে দ্বিজাতি আৰু তপস্বীসকলক দান দিব।
Verse 12
दीनांधकृपणेभ्यश्च दानं कार्पटिकेषु च । वृषभस्तत्र दातव्यः प्रवृत्ते क्रूरकर्मणि । उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि भामिनि
দীন, অন্ধ আৰু কৃপণ-দৰিদ্ৰসকলক দান কৰিব লাগে, আৰু অভাৱগ্ৰস্ত ভিক্ষুকসকলকো। সেই তীৰ্থত, যেতিয়া ক্ৰূৰ কৰ্ম প্ৰবৃত্ত হয়, তেতিয়া বৃষভ (বেল) দান কৰা উচিত। তাৰ পাছত, হে সুন্দৰী, সেই দিনা উপবাস পালন কৰিব।
Verse 13
यस्मिन्नहनि पश्येत देवं सोमेश्वरं नरः । सा तिथिर्वर्षमेकं तु उपोष्या भक्तितत्परैः
যি দিন মানুহে দেৱ সোমেশ্বৰক দৰ্শন কৰে, ভক্তিত নিমগ্নসকলে সেই তিথি এক সম্পূৰ্ণ বছৰ উপবাসে পালন কৰিব লাগে।
Verse 14
एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मनः फलम् । तथा च सर्वतीर्थानां सकलं लभते फलम्
এইদৰে ভক্তিসহ কৰ্ম কৰি মানুহে মানৱজন্মৰ সত্য ফল লাভ কৰে; আৰু তেনেদৰে সকলো তীৰ্থৰ সমগ্ৰ পুণ্যফল সম্পূৰ্ণৰূপে পায়।
Verse 15
उद्धरेत्पितृवर्गं च मातृवर्गं च भामिनि । बाल्ये वयसि यत्पापं वार्धक्ये यौवनेऽपि वा
হে সুন্দৰী, তেওঁ পিতৃবৰ্গ আৰু মাতৃবৰ্গ—দুয়োটাকেই উদ্ধাৰ কৰে; আৰু শৈশৱত, যৌৱনত, বা বাৰ্ধক্যতো যি পাপ কৰা হৈছিল—
Verse 16
क्षालयेच्चैव तत्सर्वं दृष्ट्वा सोमेश्वरं नरः । न दुःखितो न दारिद्रो दुर्भगो वा न जायते
সোমেশ্বৰক দৰ্শন কৰি মানুহে সেই সকলো পাপ ধুই পেলায়। তেওঁ দুখত, দাৰিদ্ৰ্যত, বা দুর্ভাগ্যত জন্ম নলয়।
Verse 17
सप्तजन्मान्तरेणैव दृष्टे सोमेश्वरे विभौ । धनधान्यसमायुक्ते स्फीते सञ्जायते कुले
সাত জন্মৰ অন্তৰতো যেতিয়া মহিমাময় সোমেশ্বৰ প্ৰভুৰ দৰ্শন হয়, তেতিয়া মানুহ ধন-ধান্যৰে পৰিপূৰ্ণ, সমৃদ্ধিশালী কুলত জন্ম লাভ কৰে।
Verse 18
भक्तिर्भवति भूयोऽपि सोमनाथं प्रति प्रभुम् । क्षीरेण स्नपनं पूर्वं ततो धारासमुद्भवम्
সোমনাথ প্ৰভুৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়। প্ৰথমে ক্ষীৰেৰে স্নাপন (অভিষেক) হয়, তাৰ পিছত ধাৰাৰ দৰে অবিৰত অৰ্ঘ্য-অৰ্পণ প্ৰবাহিত হয়।
Verse 19
प्रथमे प्रथमे यामे महास्ना नमतः परम् । मध्याह्ने देवदेवस्य ये प्रपश्यन्ति मानवाः । संध्यामारार्तिकं भूयो न जायन्ते च मानुषाः
প্ৰতি প্ৰথম প্ৰহৰত যিসকলে মহাস্নান কৰি পৰম নমস্কাৰ কৰে, মধ্যাহ্নত দেবদেৱক দৰ্শন কৰে, আৰু পুনৰ সন্ধ্যাৰ আৰতিকো চায়—তেওঁলোক পুনৰ মানৱজন্ম নাপায়।
Verse 20
मत्वा कलियुगं रौद्रं बहुपापं वरानने । नान्येन तरते दुर्गां कर्मणा दुर्गतिं नरः
হে সুমুখী, কলিযুগ যে ভয়ংকৰ আৰু বহু পাপে ভৰা—এই কথা জানি, মানুহে কৰ্মজনিত এই দুৰ্গতি-দুৰ্গম পথ অন্য কোনো উপায়ে পাৰ হ’ব নোৱাৰে।
Verse 30
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्ये सोमेश्वरपूजामाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिंशोध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত সোমেশ্বৰ-মাহাত্ম্যত ‘সোমেশ্বৰ-পূজাৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নাম ত্ৰিংশ অধ্যায় সমাপ্ত।