Adhyaya 297

Verse 1

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ संसारार्णवतारक । सविस्तरं तु मे ब्रूहि ऋषितोयामहोदयम्

দেৱীয়ে ক’লে: হে দেৱদেৱ, জগন্নাথ, সংসাৰ-সাগৰ পাৰ কৰোৱা তাৰক! ঋষিতোয়াৰ মহিমা আৰু গৌৰৱময় প্ৰকাশ বিষদভাৱে মোক কোৱা।

Verse 2

ऋषितोयेति तन्नाम कथं ख्यातं धरातले । कथं सा पुनरायाता देवदारुवने शुभे

‘ঋষিতোয়া’ এই নামটি পৃথিৱীত কেনেকৈ খ্যাত হ’ল? আৰু সেই শুভ দেৱদাৰু-বনত তাই পুনৰ কেনেকৈ আহিল?

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सावधाना वचो मम । माहात्म्यमृषितोयायाः सर्वपातकनाशनम्

ঈশ্বৰে ক’লে: হে দেৱি, শুনা; মই ক’ম—মোৰ বাক্য মনোযোগেৰে শুনিবা। ঋষিতোয়াৰ মাহাত্ম্য সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 4

देवदारुवने पुण्य ऋषयस्तपसा युताः । निवसंति वरारोहे शतशोथ सहस्रशः

পুণ্য দেৱদাৰু-বনত, হে সুন্দৰ কটিদেশী, তপস্যাৰে সমৃদ্ধ ঋষিসকল বাস কৰে—শতশত নহয়, সহস্ৰ সহস্ৰকৈ।

Verse 6

ते सर्वे चिंतयामासुः समेत्य च परस्परम् । सरस्वती महापुण्या शिरस्याधाय वाडवम्

তেওঁলোকে সকলোৱে একেলগে মিলি পৰস্পৰে আলোচনা কৰিলে। মহাপুণ্যময়ী সৰস্বতীয়ে মূৰত ৱাডৱ অগ্নি ধাৰণ কৰি (তেওঁলোকৰ চিন্তাৰ বিষয় হৈছিল)।

Verse 7

प्रभासं चिरकालेन क्षेत्रं चैव गमिष्यति । वापीकूपतडागादि मुक्त्वा सागरगामिनीम्

দীৰ্ঘ কালৰ অন্তত সেয়া প্ৰভাস ক্ষেত্ৰলৈও যাব; কূপ, বাপী, পুখুৰী আদি ত্যাগ কৰি সাগৰগামী নদী হৈ বৈ যাব।

Verse 8

नाह्लादं कुरुते चेतः स्नानदानजपेषु च । ब्रह्माणं प्रार्थयिष्यामो गत्वा ब्रह्मनिकेतनम्

এতিয়া স্নান, দান আৰু জপত আমাৰ চিত্তে একো আনন্দ নাপায়। আহা, ব্ৰহ্মাৰ নিজ নিকেতনলৈ গৈ প্ৰাৰ্থনাৰে তেওঁৰ শৰণ লওঁ।

Verse 9

ईश्वर उवाच । एवं निमन्त्र्य ते सर्वे ऋषयस्तपसोज्ज्वलाः । गतास्ते ब्रह्मलोकं तु द्रष्टुं देवं पितामहम् । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

ঈশ্বৰ ক’লে: এইদৰে পৰামৰ্শ কৰি তপস্যাৰে দীপ্ত সেই সকলো ঋষি দেৱ পিতামহক দৰ্শন কৰিবলৈ ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল। তাতে তেওঁলোকে কমলজ ব্ৰহ্মাক নানা স্তোত্ৰে স্তুতি কৰিলে।

Verse 10

ऋषय ऊचुः । नमः प्रणवरूपाय विश्व कर्त्रे नमोनमः । तथा विश्वस्य रक्षित्रे नमोऽस्तु परमात्मने

ঋষিসকলে ক’লে: প্ৰণৱৰূপ (ওঁ) আপোনাক নমস্কাৰ; বিশ্বকৰ্তাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ। তদ্ৰূপে বিশ্বৰ ৰক্ষক পৰমাত্মনেও নমোস্তु।

Verse 11

तथा तस्यैव संहर्त्रे नमो ब्रह्मस्वरूपिणे । पितामह नमस्तुभ्यं सुरज्येष्ठ नमोऽस्तु ते

তথা সেই বিশ্বৰ সংহাৰ্ত্ৰেও নমস্কাৰ; ব্ৰহ্মস্বৰূপিণেও নমস্কাৰ। হে পিতামহ, আপোনাক প্ৰণাম; হে দেৱসকলৰ জ্যেষ্ঠ, আপোনাক নমোস্তু।

Verse 12

चतुर्वक्त्र नमस्तुभ्यं पद्मयोने नमोऽस्तु ते । विरंचये नमस्तुभ्यं विधये वेधसे नमः

হে চতুৰ্মুখ! তোমাক নমস্কাৰ; হে পদ্মযোনি! তোমালৈ প্ৰণাম। হে বিৰঞ্চি! তোমাক বন্দনা; হে বিধাতা, হে বেধস! তোমালৈ নমঃ।

Verse 13

चिदानन्द नमस्तुभ्यं हिरण्यगर्भ ते नमः । हंसवाहन ते नित्यं पद्मासन नमोऽस्तुते

হে চিদানন্দ-স্বরূপ! তোমাক নমস্কাৰ; হে হিৰণ্যগৰ্ভ! তোমালৈ প্ৰণাম। হে নিত্য হংসবাহন! হে পদ্মাসন! তোমালৈ নমো নমঃ।

Verse 14

एवं संस्तुवतां तेषामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । उवाच परमप्रीतो ब्रह्मा लोक पितामहः

এইদৰে ঊৰ্ধ্বৰেতা ঋষিসকলে যেতিয়া স্তৱ কৰিল, তেতিয়া লোক-পিতামহ ব্ৰহ্মা পৰম প্ৰসন্ন হৈ ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 15

स्वागतं वै द्विजश्रेष्ठा युष्माकं कृतवानहम् । स्तोत्रेणानेन दिव्येन वृणुध्वं वरमुत्तमम्

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! তোমালোকৰ আগমন মোৰ বাবে স্বাগতময়। এই দিব্য স্তোত্ৰৰ বলত তোমালোক উত্তম বৰ বাছি লোৱা।

Verse 16

ऋषय ऊचुः । अभिषेकाय नो देव नदी पापप्रणाशिनी । विलोक्यते सुरश्रेष्ठ देहि नो वरमुत्तमम्

ঋষিসকলে ক’লে: হে দেব! আমাৰ অভিষেকৰ বাবে পাপনাশিনী এখন নদী দৰ্শন কৰিব বিচাৰোঁ। হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ! আমাক এই উত্তম বৰ দিয়া।

Verse 17

ईश्वर उवाच । इत्युक्तस्तैस्तदा ब्रह्मा मुनिभिस्तपसोज्ज्वलैः । वीक्षांचक्रे तदा सर्वा मूर्तिमत्यश्च निम्नगाः

ঈশ্বৰে ক’লে: তপস্যাৰে দীপ্ত মুনিসকলৰ কথাত তেতিয়া সম্বোধিত হৈ, ব্ৰহ্মাই সেই সময়ত তললৈ বোৱা মূর্তিমতী সকলো নদীক দৃষ্টিপাত কৰিলে।

Verse 18

गङ्गा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती । चन्द्रभागा च रेवा च शरयूर्गंडकी तथा

গঙ্গা আৰু যমুনা, লগতে দেৱী সৰস্বতী; চন্দ্ৰভাগা, ৰেৱা (নৰ্মদা), শৰয়ূ আৰু গণ্ডকী—এই সকলো পবিত্ৰ নদী তাত উপস্থিত আছিল।

Verse 19

तापी चैव वरारोहे तथा गोदावरी नदी । कावेरी चन्द्रपुत्री च शिप्रा चर्मण्वती तथा

তাপীও, হে সুন্দৰ কটিদেশী, আৰু গোদাৱৰী নদী; কাৱেৰী, চন্দ্ৰপুত্ৰী, শিপ্ৰা আৰু চর্মণ্বতীও—সকলো তাত উপস্থিত আছিল।

Verse 20

सिन्धुश्च वेदिका चैव नदाः सर्वे वरानने । मूर्तिमत्यः स्थिताः सर्वाः पवित्राः पापनाशिनी

সিন্ধু আৰু বেদিকাো; হে সুন্দৰ-মুখী, সকলো নদী মূর্তিমতী হৈ তাত থিয় আছিল—সকলো পবিত্ৰ, পাপনাশিনী।

Verse 21

दृष्ट्वा पितामहः सर्वा गत्वरा धरणीं प्रति । देवदारुवने रम्ये प्रभासे क्षेत्र उत्तमे । कमण्डलौ कृता दृष्टिर्विविशुस्ताः कमण्डलुम्

সকলোকে দেখি পিতামহ ব্ৰহ্মাই ধৰণীৰ প্ৰতি মনোনিবেশ কৰিলে। প্ৰভাসৰ উত্তম ক্ষেত্ৰৰ মনোমোহা দেবদাৰু-বনত তেওঁ নিজৰ কমণ্ডলুৰ ওপৰত দৃষ্টি স্থিৰ কৰিলে; আৰু সেই নদীবোৰ কমণ্ডলুত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 22

।ब्रह्मोवाच । धृताः सर्वा महापुण्या नद्यो ब्रह्मकमण्डलौ । प्रविष्टाः पृथिवीं यांतु ऋषीणामनुकम्पया

ব্ৰহ্মাই ক’লে: এই সকলো মহাপুণ্যময় নদী ব্ৰহ্মাৰ কমণ্ডলুত ধৃত আছে। ঋষিসকলৰ অনুকম্পাত, ইয়াত প্ৰবিষ্ট হৈ থকা ইহঁতে পৃথিৱীত গতি কৰি প্ৰবাহিত হওক।

Verse 23

प्रहिणोमि यद्येकां च ह्यन्या रुष्यति मे द्विजाः । तस्मात्सर्वाः प्रमोक्ष्यामि कमण्डलुकृतालयाः

যদি মই কেৱল এটা নদীক পঠিয়াওঁ, তেন্তে আনবোৰে মোৰ ওপৰত ৰুষ্ট হ’ব পাৰে, হে দ্বিজসকল। সেয়ে কমণ্ডলুকেই বাসস্থান কৰা সকলোকে মই একেলগে মুক্ত কৰিম।

Verse 24

ईश्वर उवाच । ततो ब्रह्मा मुमोचाऽथ तत्रस्थाश्च महापगाः । मुक्त्वा ब्रह्मा मुनीन्सर्वान्प्रोवाचेदं पुनःपुनः

ঈশ্বৰে ক’লে: তেতিয়া ব্ৰহ্মাই সিহঁতক মুক্ত কৰিলে, আৰু তাত থকা মহাপগাসকল প্ৰবাহিত হ’ল। এইদৰে সকলো মুনিক সন্তুষ্ট কৰি ব্ৰহ্মাই এই বাক্য পুনঃপুনঃ ক’লে।

Verse 25

ऋषिभिः प्रार्थ्यमानेन नद्यो मुक्ता मया यतः । तोयरूपा महावेगा अभिषेकाय सत्वराः

ঋষিসকলৰ প্ৰাৰ্থনাত মই এই নদীবোৰক মুক্ত কৰিলোঁ। জলৰূপ ধৰি, মহাবেগেৰে, অভিষেকৰ নিমিত্তে সিহঁতে তৎক্ষণাৎ ধাৱমান।

Verse 26

ऋषितोयेति नाम्ना सा भविष्यति धरातले । ऋषीणां वल्लभा देवी सर्वपातकनाशिनी

ধৰাতলত তাই ‘ঋষিতোয়া’ নামে পৰিচিত হ’ব। ঋষিসকলৰ প্ৰিয় সেই দেৱী-নদী সকলো পাপ বিনাশিনী।

Verse 27

ईश्वर उवाच । एवं देवि समायाता देवदारुवने नदी । ऋषितोयेति विख्याता पवित्रा च वरानने

ঈশ্বৰে ক’লে: এইদৰে, হে দেবী, সেই নদী দেবদাৰু-বনত আহি উপস্থিত হ’ল। তাই ‘ঋষিতোয়া’ নামে বিখ্যাত হ’ল, আৰু হে সুন্দৰ-মুখী, তাই পবিত্ৰ।

Verse 28

तूर्यदुंदुभिनिर्घोषैर्वेदमङ्गलनिःस्वनैः । समुद्रं प्रापिता देवी ऋषिभिर्वेदपारगैः

তূৰ্য আৰু দুন্দুভিৰ গম্ভীৰ ধ্বনি, আৰু বেদীয় মঙ্গল-জপৰ শুভ সুৰৰ মাজত, বেদ-পাৰগ ঋষিসকলে দেবীক বিধিপূৰ্বক সাগৰলৈ লৈ গ’ল।

Verse 29

सर्वत्र सुलभा देवी त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । महोदये महातीर्थे मूलचंडीशसन्निधौ

দেবী সৰ্বত্র সুলভা, কিন্তু এই তিন স্থানত বিশেষভাৱে দুষ্প্ৰাপ্য—মহোদয়ত, মহাতীৰ্থত, আৰু মূলচণ্ডীশৰ সান্নিধ্যত।

Verse 30

समुद्रेण समेता तु यत्र सा पूर्ववाहिनी । यत्रर्षितोया लभ्येत तत्र किं मृग्यते परम्

য’ত তাই সাগৰৰ সৈতে মিলিত হৈ পূৰ্বমুখে বয়, আৰু য’ত ‘ঋষিতোয়া’ লাভ হয়—তাৰ ওপৰত পৰম লক্ষ্য আৰু কি বিচাৰিব?

Verse 31

मनुष्यास्ते सदा धन्यास्तत्तोयं तु पिबंति ये । अस्थीनि यत्र लीयंते षण्मासाभ्यन्तरेण तु

যিসকলে সেই পবিত্ৰ জল পান কৰে, সেই মানুহসকল সদায় ধন্য; কোৱা হয়, সেই স্থানত অস্থিও ছয় মাহৰ ভিতৰত লীন হৈ যায়।

Verse 32

प्रातःकाले वहेद्गंगा सायं च यमुना तथा

প্ৰাতঃকালে ই গঙ্গা-ৰূপে বৈ যায়, আৰু সন্ধ্যাবেলাত তদ্ৰূপে যমুনা-ৰূপে প্ৰবাহিত হয়।

Verse 33

नदीसहस्रसंयुक्ता मध्याह्ने तु सरस्वती । अपराह्णे वहेद्रेवा सायाह्ने सूर्यपुत्रिका

মধ্যাহ্নত সহস্ৰ নদীৰ সৈতে যুক্ত হৈ ই সৰস্বতী হয়; অপৰাহ্ণত ৰেৱা-ৰূপে বৈ যায়; আৰু সায়াহ্নত সূৰ্যপুত্ৰিকা-ৰূপে পৰিণত হয়।

Verse 34

एवं जानन्नरो यस्तु तत्र स्नान विचक्षणः । आचरेद्विधिना श्राद्धं स तस्याः फलभाग्भवेत्

এই কথা জানি যি বিচক্ষণ নৰে তাত স্নান কৰে আৰু বিধি অনুসাৰে শ্রাদ্ধ আচৰে, সি তাৰ পূৰ্ণ আধ্যাত্মিক ফলৰ অংশীদাৰ হয়।

Verse 35

एवं संक्षेपतः प्रोक्तमृषितोयामहोदयम् । सर्वपापहरं नृणां सर्वकामफलप्रदम्

এইদৰে সংক্ষেপে মহোদয়ত ঋষিতোয়া-ৰ মাহাত্ম্য কোৱা হ’ল—ই মানুহৰ সকলো পাপ হৰণ কৰে আৰু সকলো ধৰ্মসঙ্গত কামনাৰ ফল দান কৰে।

Verse 85

तेषां निवसतां तत्र बहुकालो गतः प्रिये । पुत्रपौत्रैः प्रवृद्धास्ते दारुकं व्याप्य संस्थिताः

প্ৰিয়ে, তাত বাস কৰোঁতে কৰোঁতে বহু সময় পাৰ হ’ল। পুত্ৰ-পৌত্ৰেৰে তেওঁলোক বৃদ্ধি পালে, দাৰুকত বিস্তাৰ হৈ তাতেই স্থিতি ল’লে।

Verse 297

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋषितोयामाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तनवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ অন্তৰ্গত, সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম বিভাগ ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্য’ত ‘ঋষিতোয়া-মাহাত্ম্য বৰ্ণন’ নামক দুই শত সাতানব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।