
ঈশ্বৰে দেৱীক শশাপান-স্মৃতিস্থানৰ দক্ষিণে অৱস্থিত পাপনাশক ‘শশাপান’ তীৰ্থৰ উৎপত্তি বৰ্ণনা কৰে। সমুদ্ৰমন্থনৰ পাছত দেৱতাসকলে অমৃত লাভ কৰিলে আৰু তাৰ অসংখ্য বিন্দু পৃথিৱীত পৰিল। তাত তৃষ্ণাতুৰ এটা শশক (খৰগোশ) পানীত প্ৰৱেশ কৰি অমৃতমিশ্ৰিত জলাশয়ৰ সংস্পৰ্শ পাই অমৃতস্পৰ্শফলত আশ্চৰ্য অৱস্থা লাভ কৰে আৰু চিহ্নৰূপে তাতেই দৃশ্যমান হৈ থাকে। মানুহে পৰি থকা অমৃত পান কৰি অমৰ হ’ব নেকি—এই আশংকাত দেৱতাসকল চিন্তাকুল হয়। তেতিয়া ব্যাধৰ আঘাতত পীড়িত আৰু অচল চন্দ্ৰ (নিশানাথ) অমৃত বিচাৰে। দেৱতাসকলে কয়—এই জলাশয়ত বহুত অমৃত পৰিছে; ইয়াৰ জল পান কৰ। চন্দ্ৰ শশকৰ সৈতে/শশক-সম্পৰ্কিত জল পান কৰি পুষ্ট আৰু দীপ্তিমান হয়, আৰু শশক অমৃত-সংস্পৰ্শৰ প্ৰত্যক্ষ নিদৰ্শন হৈ থাকে। পাছত দেৱতাসকলে শুকাই যোৱা কুণ্ড খনন কৰাত পুনৰ জল উদ্ভৱ হয়। চন্দ্ৰই শশক-সম্পৰ্কিত জল পান কৰাৰ বাবে এই তীৰ্থ ‘শশাপান’ নামে প্ৰসিদ্ধ হয়। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে—তাত স্নান কৰা ভক্তে মহেশ্বৰ-সম্পৰ্কিত পৰম গতি লাভ কৰে; ব্ৰাহ্মণক অন্নদান কৰিলে সকলো যজ্ঞৰ ফল পোৱা যায়; পিছলৈ সৰস্বতী বডৱাগ্নিসহ আহি তীৰ্থ অধিক পবিত্ৰ কৰে—সেয়ে সম্পূৰ্ণ প্ৰচেষ্টাৰে তাত স্নান কৰিবলৈ বিধান দিয়া হৈছে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शशापानमिति स्मृतम् । तस्यैव दक्षिणे तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, ‘শশাপান’ বুলি খ্যাত স্থানলৈ যোৱা উচিত। তাৰেই দক্ষিণফালে এক তীৰ্থ আছে, যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।
Verse 2
यस्मिन्स्नात्वा नरः सम्यङ्नापमृत्युभयं लभेत् । शृणु यस्मात्तदुत्पत्तिं वदतो मम वल्लभे
তাত বিধিমতে স্নান কৰিলে মানুহে অকাল-মৃত্যুৰ ভয় নাপায়। হে প্ৰিয়ে, মই কোৱা মতে সেই তীৰ্থৰ উৎপত্তিৰ কথা শুনা।
Verse 3
मथित्वा सागरं देवा गृहीत्वाऽमृतमुत्तमम् । सत्वरास्तत्र ते गत्वा पपुश्चैव यथेप्सया
সাগৰ মন্থন কৰি দেৱতাসকলে উত্তম অমৃত গ্ৰহণ কৰিলে। তাৰ পাছত তৎক্ষণাৎ তাত গৈ, ইচ্ছামতে সেই অমৃত পান কৰিলে।
Verse 4
पिबतां तत्र पीयूषं देवानां वरवर्णिनि । बिंदवः पतिता भूमौ शतशोथ सहस्रशः
হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, দেৱতাসকলে তাত পীয়ূষ পান কৰোঁতে ভূমিত বিন্দুবোৰ পৰিল—শতশত, সহস্ৰসহস্ৰ।
Verse 5
एतस्मिन्नेव काले तु शशकस्तत्र चागतः । प्रविष्टः सलिले तत्र तृषार्तो वरवर्णिनि
ঠিক সেই সময়তে এটা শশকো তাত আহিল। হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, তৃষ্ণাতুৰ হৈ সি তাতৰ জলত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 6
अमरत्वमनुप्राप्तो वर्द्धते सलिलालये । तं दृष्ट्वा त्रिदशाः सर्वे स्पर्द्धमाना मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वामृतान्वितं तोयं मंत्रं चक्रुर्भयान्विताः
অমৰত্ব লাভ কৰি সি সেই জলালয়ত বৃদ্ধি পালে। তাক দেখি সকলো ত্ৰিদশ বাৰে বাৰে ঈৰ্ষান্বিত হ’ল; জল অমৃতমিশ্ৰিত বুলি জানি, ভয়াকুল হৈ তেওঁলোকে এক মন্ত্ৰ ৰচনা কৰিলে।
Verse 7
अमृतं पतितं भूमौ भक्षयिष्यंति मानवाः । ततोऽमर्त्त्या भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा
অমৃত ভূমিত পতিত হৈছে; মানুহে তাক ভক্ষণ কৰিব। তেতিয়া তেওঁলোক অমৰ হ’ব—ইয়াত সন্দেহ বা বিচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 8
तिर्यग्योन्यां समुत्पन्नः कृपणः शशको ह्ययम् । अस्माभिः स्पर्द्धते तस्मात्ततो भयमुपस्थितम्
এই দীন শশকটো তিৰ্যক যোনিত জন্ম লৈছে, তথাপি আমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতা কৰিবলৈ সাহস কৰে। সেয়েহে তাৰ কাৰণে আমাৰ মাজত ভয় উদ্ভৱ হৈছে।
Verse 9
अथ प्राप्तो निशानाथो व्याधिना स परिप्लुतः । अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वानमृतं मे प्रयच्छत
তেতিয়া নিশানাথ চন্দ্ৰ ৰোগে আচ্ছন্ন হৈ উপস্থিত হ’ল। তেওঁ সকলো ত্ৰিদেৱক ক’লে: “মোক অমৃত দিয়া।”
Verse 10
कृच्छ्रेण महता प्राप्तो नाहं शक्तो विसर्पितुम् । अथोचुस्त्रिदशाः सर्वे सर्वमस्माभिर्भक्षितम्
“মহা কষ্টে মই আহিছোঁ; মই চলাফেরা কৰিব নোৱাৰোঁ।” তেতিয়া সকলো ত্ৰিদেৱে ক’লে: “সকলো বস্তু আমিয়েই ভক্ষণ কৰি পেলাইছোঁ।”
Verse 11
विस्मृतस्त्वं निशानाथ चिरात्कस्मादिहागतः । कुरुष्व वचनं चंद्र अस्माकं तिमिरापह
“হে নিশানাথ, তুমি বিস্মৃত হৈছিলা; ইমান দিনৰ পিছত কিয় ইয়ালৈ আহিলা? হে চন্দ্ৰ, তিমিৰনাশক, আমাৰ কথামতে কৰ।”
Verse 12
अस्मिञ्जलेऽमृतं भूरि पतितं पिबतां हि नः । तत्पिबस्व निशानाथ सर्वमेतज्जलाशयम्
এই জলত বহুল অমৃত পতিত হৈছে—আহা, আমি তাক পান কৰোঁ। সেয়ে, হে নিশানাথ চন্দ্ৰ, এই সমগ্ৰ জলাশয় পান কৰা।
Verse 13
अर्द्धं निपतितं चात्र सत्यमेतन्निशामय । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा शीतरश्मिस्त्वरान्वितः
আৰু ইয়াত তাৰ অর্ধাংশ নিশ্চয় পতিত হৈছে—ইয়াক সত্য বুলি জানিবা। তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি শীত-কিৰণধাৰী চন্দ্ৰ তৎক্ষণাৎ ত্বৰিত হ’ল।
Verse 14
तृषार्तो वाऽपिबत्तोयं शशकेन समन्वितम् । अस्थिशेषं तु तत्तस्य कायं पीयूषभक्षणात्
তৃষ্ণাতুৰ হৈ তেওঁ শশকসহ সেই জল পান কৰিলে। অমৃত ভক্ষণৰ ফলত শশকৰ দেহ কেৱল অস্থিমাত্ৰ হৈ ৰ’ল।
Verse 15
तत्क्षणात्पुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । धातुषु क्षीयमाणेषु पुष्टो हि सुधया हि सः
সেই ক্ষণতে তেওঁ পুষ্টি লাভ কৰিলে, পৰম কান্তিৰে বিভূষিত হৈ। দেহধাতু ক্ষয়মান হ’লেও, তেওঁ অমৃতৰ দ্বাৰাই নিশ্চয় পোষিত হ’ল।
Verse 16
स चापि शशकस्तस्य न मृतो जठरं गतः । अद्यापि दृश्यते तत्र देहे पीयूषभक्षणात्
আৰু সেই শশকো তেওঁৰ উদৰত প্ৰৱেশ কৰি মৰিল নহয়। অমৃত ভক্ষণৰ ফলত আজিও তাত তেওঁৰ দেহত তাক দেখা যায়।
Verse 17
तत्क्षणात्तुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । अब्रुवन्खन्यतामेतद्यथा भूयो जलं भवेत्
সেই ক্ষণতে তেওঁ পৰম কান্তিৰে যুক্ত হৈ সন্তুষ্ট হ’ল। তেওঁলোকে ক’লে—“ইয়াক খনন কৰা হওক, যাতে ইয়াত পুনৰ প্ৰচুৰ জল উদ্ভৱ হয়।”
Verse 18
अस्माकं संगमादेतच्छुष्कं श्वभ्रं जलाशयम् । तद्युक्तं च कृतं कर्म नैतत्साधुविचेष्टितम्
“আমাৰ ইয়াত একত্ৰ হোৱাৰ ফলত এই শুকান গাঁতটো জলাশয় হৈ পৰিল। তথাপি ইয়াৰ সৈতে যুক্ত যি কৰ্ম কৰা হ’ল, সেয়া সাধুজনৰ আচৰণ নহয়।”
Verse 19
ततोऽखनंश्च ते सर्वे यावत्तोयविनिर्गमः । अथाब्रुवंस्ततः सर्वे हर्षेण महतान्विताः
তাৰ পাছত তেওঁলোকে সকলোৱে খনন কৰি থাকিল, যেতিয়ালৈকে জল ওলাই নাহিল। তাৰ পাছত মহা আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ তেওঁলোকে সকলোৱে ক’লে।
Verse 20
यस्माच्छशेन संयुक्तं पीतमेतज्जलाशयम् । चंद्रेण हि शशापानं तस्मादेतद्भविष्यति
“যিহেতু এই জলাশয় শশ (খৰগোশ-চিহ্ন)ৰ সৈতে যুক্ত হৈ পান কৰা হ’ল, আৰু চন্দ্ৰইও শশ-চিহ্নধাৰী হৈ পান কৰিলে, সেয়ে ই ‘শশাপান’ নামে পৰিচিত হ’ব।”
Verse 21
अत्रागत्य नरः स्नानं यः करिष्यति भक्तितः । स यास्यति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
যি মানুহে ইয়ালৈ আহি ভক্তিৰে স্নান কৰিব, সি সেই পৰম ধাম লাভ কৰিব, য’ত প্ৰভু মহেশ্বৰ বাস কৰে।
Verse 22
अत्रान्नं संप्रदास्यंति ब्राह्मणेभ्यः समा हिताः । सर्वयज्ञफलं तेषां भविष्यति न संशयः
ইয়াত শুভচিত্ত লোকসকলে ব্ৰাহ্মণসকলক অন্ন দান কৰিব; তেওঁলোকৰ বাবে সকলো যজ্ঞৰ ফল নিশ্চয় উদয় হ’ব, সন্দেহ নাই।
Verse 23
अस्मिन्दृष्टे सुराः सर्वे दृष्टाः स्युः सर्वदेवताः । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे जग्मुश्चैव सुरालयम्
“ইয়াক দেখা মানেই সকলো সুৰক দেখা; সঁচাকৈ সকলো দেৱতাক দেখা।” এইদৰে কৈ সকলো সুৰে সুৰালয়লৈ গ’ল।
Verse 24
अथ कालेन महता प्राप्ता तत्र सरस्वती । वडवाग्निं समादाय तयानुप्लावितं पुनः
তাৰ পাছত বহু সময়ৰ অন্তত সৰস্বতী তাত আহিল; বডৱাগ্নি লৈ তেওঁ পুনৰ সেই স্থান প্লাৱিত কৰিলে।
Verse 25
ततो मेध्यतरं जातं तीर्थं च वरवर्णिनि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्
তেতিয়া, হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, সেই তীৰ্থ অধিক পবিত্ৰ হ’ল। সেয়ে সকলো প্ৰয়াসেৰে তাত স্নান কৰা উচিত।