Adhyaya 241
অধ্যায় ২৪১ত ঈশ্বৰে প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰৰ এটা তীৰ্থ-স্থানৰ বৰ্ণনা কৰে, যি বলভদ্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আৰু শেষ (সৰ্পৰূপ) হিচাপে পৰিচিত। এই স্থান মিত্ৰ-ৱনত অৱস্থিত, দুটা গব্যূতি পৰ্যন্ত বিস্তৃত বুলি কোৱা হৈছে; ইয়াত ত্ৰি-সঙ্গম তীৰ্থও আছে, যাক পৌৰাণিক ‘পাতাল-পথ’ৰে পোৱা যায় বুলি উল্লেখ আছে। মন্দিৰৰ ৰূপ লিঙ্গাকাৰ আৰু মহাপ্ৰভ (অতি দীপ্তিময়) বুলি, ৰেৱতীৰ সৈতে “শেষ” নামে খ্যাত বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত স্থানীয় কাহিনী—জৰা নামৰ এজন সিদ্ধ, যি কৌলিক (তাঁতি) আছিল আৰু কাহিনিভাষাত ‘বিষ্ণুঘাতক’ বুলি উল্লিখিত, এই ঠাইত লয়প্ৰাপ্ত হয়; তাৰ পিছৰে পৰা এই ক্ষেত্ৰ শেষ-নামে বহুলভাৱে পৰিচিত হয়। চৈত্ৰ শুক্ল ত্ৰয়োদশীত পূজাৰ বিধান দিয়া হৈছে; তাতে গৃহকল্যাণ, পুত্ৰ-পৌত্ৰ, পশুধন আৰু এক বছৰৰ মঙ্গল-সুখ লাভৰ ফল কোৱা হৈছে। শিশুসকলক মসুৰিকা/বিস্ফোটক ধৰণৰ ফোঁহা-ফোঁহা ৰোগৰ পৰা ৰক্ষা পোৱাৰ কথাও আছে। সকলো সমাজগোষ্ঠীত এই তীৰ্থ জনপ্ৰিয়; পশু, পুষ্প আৰু নানাবিধ বলি অৰ্ঘ্য দিলে শেষ শীঘ্ৰে প্ৰসন্ন হয় আৰু সঞ্চিত পাপ নাশ কৰে বুলি তত্ত্ব প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं पश्येद्बलभद्रकलेवरम् । शेषरूपेण यत्रासौ प्रात्यजत्स्वकलेवरम्
ঈশ্বৰে ক’লে: তাতেই বলভদ্ৰৰ কলেৱৰ-ধাম দৰ্শন কৰিব লাগে—য’ত তেওঁ শেষৰূপ ধৰি নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰিছিল।
Verse 2
गतस्त्रैसंगमे तीर्थे तत्र पातालवर्त्मना । अस्मिन्मित्रवने देवि गव्यूतिद्वयविस्तृते
তেওঁ ত্ৰৈসঙ্গম তীৰ্থলৈ গ’ল, পাতাল-মাৰ্গেৰে তাত উপনীত হ’ল। হে দেৱী, এই মিত্ৰবনত আছে, যি দুটা গব্যূতি পৰ্যন্ত বিস্তৃত।
Verse 3
कलेवरं स्थितं देवि लिंगाकारं महाप्रभम् । रेवत्या सहितं तत्र शेषनामेति विश्रुतम्
হে দেবী, তাত মহাপ্ৰভুৰ দীপ্তিমান লিঙ্গ-আকাৰ ৰূপে পবিত্ৰ কলেৱৰ স্থিত আছে; আৰু ৰেৱতীৰ সৈতে সেই স্থানত ই ‘শেষ’ নামে প্ৰখ্যাত।
Verse 4
यत्र सिद्धः पुरा देवि जरानामा तु कौलिकः । विष्णुहंता भल्लतीर्थे सोऽस्मिन्स्थाने लयं गतः
হে দেবী, এই স্থানতেই পূৰ্বে ‘জৰা’ নামে এজন সিদ্ধ পুৰুষ আছিল, যি জাতিতে কৌলিক (বুনকৰ) আছিল। ভল্লতীৰ্থত সি বিষ্ণুহন্তা হৈছিল, আৰু এই ঠাইতে লয় (চূড়ান্ত লীনতা) লাভ কৰিছিল।
Verse 5
तत्प्रभृत्येव सकले शेष इत्यभिविश्रुतः । चैत्रे शुक्लत्रयोदश्यां यस्तं पूजयते नरः । स पुत्रपौत्रपशुमान्वर्षं क्षेमेण गच्छति
সেই সময়ৰ পৰা সি সমগ্ৰ জগততে ‘শেষ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। যি নৰে চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল ত্ৰয়োদশীত তাক পূজা কৰে, সি পুত্ৰ-পৌত্ৰ আৰু পশুধনসহ বছৰটো কুশল-ক্ষেমে অতিবাহিত কৰে।
Verse 6
मसूरिकादिरोगेभ्यः शिशूनां न भयं भवेत् । विस्फोटकादिरोगेभ्यो न भयं जायते क्वचित्
শিশুসকলৰ বাবে মসূৰিকা আদি ৰোগৰ পৰা কোনো ভয় নাথাকে; আৰু বিস্ফোটক আদি ফোঁহা-উঠা ৰোগৰ পৰাও কেতিয়াও ভয় জন্মে নাহে।
Verse 7
अस्मिन्क्षेत्रे महासिद्धे सिद्धयज्ञस्तु यः स्मृतः । वर्णानां सांतरालानां सर्वेषां चातिवल्लभः
এই মহাসিদ্ধ, শক্তিময় ক্ষেত্ৰত স্মৃত ‘সিদ্ধ-যজ্ঞ’ নামৰ যজ্ঞটি সকলো বৰ্ণৰ আৰু অন্তৰাল (মিশ্ৰ) সমাজৰ লোকসকলৰো অতি প্ৰিয়।
Verse 8
पशुपुष्पोपहारैश्च बलिदानैः पृथग्विधैः । संतुष्टिं शीघ्रमायाति शेषोऽशेषाघनाशनः
পশু-উপহাৰ, পুষ্প-অৰ্পণ আৰু নানাবিধ বলি-দানৰ দ্বাৰা, সকলো পাপ নাশক শেষ দেৱতা শীঘ্ৰে সন্তুষ্ট হয়।
Verse 241
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शेषमाहात्म्यवर्णनंनामैकचत्वारिंश दुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম বিভাগ ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য’ত ‘শেষ-মাহাত্ম্য বৰ্ণন’ নামৰ দুইশ একচল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।