Adhyaya 232
এই অধ্যায়ত ঈশ্বৰৰ বৰ্ণনাৰে প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য আৰু পাণ্ডৱ-কূপ প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰসঙ্গ কোৱা হৈছে। বনবাসকালত পাণ্ডৱসকলে প্ৰভাসলৈ আহি শান্তচিত্তে কিছুদিন তাত বাস কৰে। বহু ব্ৰাহ্মণৰ আতিথ্য কৰোঁতে পানী দূৰত থকাৰ বাবে অসুবিধা হয়; তেতিয়া দ্ৰৌপদীৰ প্ৰেৰণা অনুসৰি আশ্ৰমৰ ওচৰত এটা কূপ খনন কৰি জলস্ৰোত স্থাপন কৰা হয়। তাৰ পিছত দ্বাৰকাৰ পৰা শ্ৰীকৃষ্ণ যাদৱসকলৰ সৈতে (প্ৰদ্যুম্ন, সাম্ব আদি) তাত উপস্থিত হয়। আনুষ্ঠানিক কথোপকথনত কৃষ্ণে যুধিষ্ঠিৰক বৰ বিচাৰিবলৈ কয়; যুধিষ্ঠিৰে কূপস্থলীত কৃষ্ণৰ নিত্য সান্নিধ্য প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু ঘোষণা কৰে—ভক্তিভাৱে তাত স্নান কৰিলে কৃষ্ণকৃপাৰে বৈষ্ণৱ গতি লাভ হয়। ঈশ্বৰে বৰ অনুমোদন কৰি দৃঢ় কৰে, আৰু কৃষ্ণ প্ৰস্থান কৰে। শেষত ফলশ্ৰুতি—সেই স্থানত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে অশ্বমেধসম পুণ্য; তৰ্পণ আৰু স্নানৰ দ্বাৰাও যথাযথ ফলবৃদ্ধি হয়। জ্যেষ্ঠ পূৰ্ণিমাত সাবিত্ৰী পূজাসহ কৰা কৰ্মে ‘পৰম পদ’ দিয়ে; সম্পূৰ্ণ তীৰ্থফল কামনাৰ্থে গোদান প্ৰশংসিত।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कूपं त्रैलोक्यपूजितम् । पश्चिमे तस्य तीर्थस्य पांडवानां महात्मनाम्
ঈশ্বৰে ক’লে: তেতিয়া, হে মহাদেৱী, ত্ৰিলোকত পূজিত সেই কূপলৈ যোৱা—সেই তীৰ্থৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মহাত্মা পাণ্ডৱসকলৰ পবিত্ৰ কূপ।
Verse 2
यदाऽरण्यमनुप्राप्ताः पांडवाः पृथिवीतले । भ्रममाणा महादेवि प्रभासं क्षेत्रमागताः
যেতিয়া পাণ্ডৱসকলে পৃথিৱীত অৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰি ভ্ৰমণ কৰিছিল, হে মহাদেৱী, তেতিয়া তেওঁলোকে প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ আহিল।
Verse 3
ततस्ते न्यवसंस्तत्र किंचित्कालं समाहिताः । गत्वा क्षेत्रं महापुण्यं ततः कृष्णाऽब्रवीदिदम्
তাৰ পাছত তেওঁলোকে মন একাগ্ৰ কৰি কিছুকাল তাত বাস কৰিলে। সেই মহাপুণ্যময় ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হৈ, তেতিয়া কৃষ্ণা (দ্ৰৌপদী) এই বাক্য ক’লে।
Verse 4
ब्राह्मणानां सहस्राणि भुंजते भवतां गृहे । दूरे जलाश्रयश्चैव न तावंतश्च किंकराः
আপোনালোকৰ গৃহত হাজাৰ হাজাৰ ব্ৰাহ্মণে আহাৰ গ্ৰহণ কৰে; কিন্তু পানীৰ আশ্ৰয় দূৰত, আৰু সেৱকো তেনেকৈ পৰ্যাপ্ত নহয়।
Verse 5
तस्माज्जलाश्रयः कार्यं आश्रमस्य समीपतः । यत्र स्नानं करिष्यामि युष्माकं संप्रसादतः
সেয়ে আশ্ৰমৰ ওচৰত এটা জলাশয় নিৰ্মাণ কৰা উচিত, য’ত আপোনালোকৰ কৃপাময় অনুমতি আৰু সহায়ত মই স্নান কৰিব পাৰোঁ।
Verse 6
ततस्तु पांडवाः सर्वे सहितास्ते वरानने । अखनंस्तत्र ते कूपं द्रौपदीवाक्यप्रेरिताः
তাৰ পাছত, হে সুন্দৰ-মুখী, দ্ৰৌপদীৰ বাক্যত প্ৰেৰিত হৈ সকলো পাণ্ডৱ একেলগে মিলি তাত এটা কূপ খনন কৰিলে।
Verse 7
अथाजगाम तत्रैव भगवान्देवकीसुतः । श्रुत्वा समागतान्पार्थान्द्वारावत्याः सबांधवः
তাৰ পাছত ভগৱান দেবকীৰ পুত্ৰো তাতেই আহিল। পাণ্ডুৰ পুত্ৰসকল আহিছে বুলি শুনি, তেওঁ দ্বাৰাৱতীৰ পৰা নিজৰ বংশীয়সকলসহ উপস্থিত হ’ল।
Verse 8
प्रद्युम्नेन च सांबेन गदेन निषधेन च । युयुधानेन रामेण चारुदेष्णेन धीमता
প্ৰদ্যুম্ন আৰু সাম্বসহ, গদ আৰু নিষধসহ, যুযুধান, ৰাম আৰু বুদ্ধিমান চাৰুদেষ্ণসহ…
Verse 9
अन्यैः परिवृतः शूरैर्यादवैर्युद्ध दुर्मदैः । ते समेत्य यथान्यायं समस्ता यदुपुंगवाः
অন্য বহু বীৰ যাদৱৰ দ্বাৰা পৰিবৃত হৈ, যিসকল যুদ্ধত দম্ভে দুঃসাহসী, সেই সকলো যদুকুলৰ অগ্ৰগণ্যসকলে বিধিমতে একেলগে সমবেত হৈ সাক্ষাৎ কৰিলে।
Verse 10
ततः कथावसाने च कस्मिंश्चित्कारणांतरे । वासुदेवः पांडुसुतमिदं वचनमब्रवीत्
তাৰ পাছত কথোপকথন শেষ হোৱাত, কোনো বিশেষ কাৰণ উদ্ভৱ হোৱা এক অৱসৰত, বাসুদেৱে পাণ্ডুৰ পুত্ৰক এই বাক্য ক’লে।
Verse 11
युधिष्ठिर महाबाहो किं ते कामकरोम्यहम् । राज्यं धान्यं धनं चापि अथवा रिपुनाशनम्
হে মহাবাহু যুধিষ্ঠিৰ, মই তোমাৰ বাবে কি বৰ দিওঁ? ৰাজ্য, ধান্য, ধন—নাকি শত্রুনাশ?
Verse 12
युधिष्ठिर उवाच । शक्तस्त्वं यादवश्रेष्ठ सर्वकर्मस्वसंशयः । प्रतिज्ञातं त्वया पूर्वं वर्षैर्द्वादशभिः प्रियम्
যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে যাদৱশ্ৰেষ্ঠ, তুমি সকলো কৰ্মত নিঃসন্দেহে সক্ষম। পূৰ্বে তুমি বাৰ বছৰৰ অন্তে প্ৰিয় বস্তু দান কৰিব বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিলা।
Verse 13
तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु यन्न सिद्ध्यति भूतले । त्वयि तुष्टे जगन्नाथ सर्वदेवनमस्कृते
তিনিও লোকত এনে একো নাই যি ভূতলত সিদ্ধ নহয়, হে জগন্নাথ! তুমি সন্তুষ্ট হ’লে—হে সকলো দেৱতাই নমস্কাৰ কৰা জন।
Verse 14
अवश्यं यदि तुष्टोऽसि मम सर्वजगत्पते । अत्र सांनिध्यमागच्छ कूपे नित्यं जनार्दन
যদি তুমি নিশ্চয় সন্তুষ্ট হোৱা, হে মোৰ সৰ্বজগত্পতি, তেন্তে ইয়ালৈ আহি এই কূপত নিত্য সান্নিধ্য স্থাপন কৰা, হে জনাৰ্দন।
Verse 15
अत्रागत्य नरो यस्तु भक्त्या स्नानं समाचरेत् । स यातु वैष्णवं स्थानं प्रसादात्तव केशव
যি নৰ ইয়ালৈ আহি ভক্তিৰে স্নান আচৰে, হে কেশৱ! তোমাৰ প্ৰসাদে সি বৈষ্ণৱ ধাম লাভ কৰক।
Verse 16
ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा तदाऽमन्त्र्य युधिष्ठिरम् । प्रययौ द्वारकां कृष्णः सर्वलोकनमस्कृतः
ঈশ্বৰে ক’লে: “এনেদৰেই হ’ব।” এইদৰে কৈ, তেতিয়া যুধিষ্ঠিৰক বিদায় দি, সকলো লোকৰ দ্বাৰা নমস্কৃত কৃষ্ণ দ্বাৰকালৈ গ’ল।
Verse 17
तस्मिञ्छ्राद्धं नरः कृत्वा वाजिमेधफलं लभेत् । प्रसादाद्देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः
তাত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে নৰে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে—দেৱদেৱ, অমিত তেজস্বী বিষ্ণুৰ প্ৰসাদে।
Verse 18
तदर्धं तर्पणेनैव स्नानात्पादमवाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत्
কেৱল তৰ্পণেই সেই পুণ্যৰ আধা লাভ হয়, আৰু স্নান কৰিলে চতুৰ্থাংশ পোৱা যায়। সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে তাত শ্ৰাদ্ধ আচৰিব লাগে।
Verse 19
ज्येष्ठस्य पौर्णमास्यां यः स्नानं श्राद्धं करिष्यति । सावित्रीं चैव संपूज्य स यास्यति परमं पदम्
যি জনে জ্যেষ্ঠ মাহৰ পূৰ্ণিমাত স্নান আৰু শ্ৰাদ্ধ কৰে, আৰু সাৱিত্ৰীকো পূজা কৰে, সি পৰম পদ লাভ কৰিব।
Verse 20
गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
যিসকলে তীৰ্থযাত্ৰাৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰিব বিচাৰে, তেওঁলোকে তাত নিশ্চয়েই গোধন—গাইৰ পবিত্ৰ দান—যথাযথভাৱে দান কৰিব লাগে।