Adhyaya 223
ঈশ্বৰে দেৱীক ত্ৰিলোকপূজ্য লিঙ্গ আৰু তাৰ কাষৰ তীৰ্থৰ বিষয়ে উপদেশ দিয়ে; কৃতযুগত ই ‘প্ৰেততীৰ্থ’ আৰু পিছলৈ ‘গাত্ৰোৎসৰ্গ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হয়। ঋণমোচন আৰু পাপমোচনৰ ওচৰত এই স্থানৰ অন্তৰ্ভূগোল বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে তাত দেহত্যাগ বা স্নান কৰিলে পাপক্ষয় আৰু দোষনিবৃত্তি হয়। তাত পুৰুষোত্তমৰ অধিষ্ঠান আছে; নাৰায়ণ-বলভদ্ৰ-ৰুক্মিণীৰ পূজাই ত্ৰিবিধ পাপৰ পৰা মুক্তি দিয়ে, আৰু শ্ৰাদ্ধ-পিণ্ডদানে পিতৃসকল প্ৰেতভাবৰ পৰা মুক্ত হৈ দীঘলীয়া সময় তৃপ্তি লাভ কৰে। তাৰ পিছত গৌতম ঋষিৰ উপাখ্যান। পাঁচটা ভয়াৱহ প্ৰেত পুণ্যক্ষেত্ৰত প্ৰৱেশ কৰিব নোৱাৰে; তেওঁলোকে কয় যে তেওঁলোকৰ নাম পূৰ্বকৃত দুষ্কৰ্মৰ নৈতিক চিহ্ন—অনুৰোধ অস্বীকাৰ, বিশ্বাসঘাত, ক্ষতিকাৰক চুগলি/খবৰ দিয়া, দানত অৱহেলা আদি। তেওঁলোকে প্ৰেতৰ অশুচি আহাৰ-উৎস আৰু প্ৰেতজন্মলৈ নিয়া কৰ্ম—মিছা, চুৰি, গ’/ব্ৰাহ্মণহিংসা, নিন্দা, জলদূষণ, বিধি-কৰ্ম অৱহেলা—গণনা কৰে; লগতে তীৰ্থযাত্ৰা, দেৱপূজা, ব্ৰাহ্মণভক্তি, শাস্ত্ৰশ্ৰৱণ, পণ্ডিতসেৱা প্ৰেতত্ব নিবারক বুলি কয়। গৌতমে পৃথক পৃথক শ্ৰাদ্ধ কৰি তেওঁলোকক মুক্ত কৰে; পঞ্চম ‘পৰ্যুষিত’ৰ বাবে উত্তৰায়ণ সময়ত অতিৰিক্ত শ্ৰাদ্ধ লাগে। মুক্ত প্ৰেতে বৰ দিয়ে—এই স্থান ‘প্ৰেততীৰ্থ’ নামে খ্যাত হ’ব আৰু ইয়াত শ্ৰাদ্ধ কৰা লোকৰ বংশধৰ প্ৰেতভাবত নপৰে; শ্ৰৱণ-দৰ্শনে মহাযজ্ঞসম পুণ্য লাভ হয়।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं त्रैलोक्यपूजितम् । गात्रोत्सर्गमिति ख्यातं तस्य दक्षिणतः स्थितम्
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, ত্ৰিলোকত পূজিত সেই লিঙ্গলৈ যোৱা উচিত, যি ‘গাত্ৰোৎসৰ্গ’ নামে খ্যাত; সি সেই স্থানৰ দক্ষিণফালে অৱস্থিত।
Verse 2
यत्र गात्रं परित्यक्तं बलभद्रेण धीमता । अन्यैश्चैव महाभागैर्यादवैस्तत्र संयुगे
সেই স্থানতেই বুদ্ধিমান বলভদ্ৰে দেহ ত্যাগ কৰিছিল; আৰু সেই ভয়ংকৰ সংঘাতে আন আন মহাভাগ্যবান যাদৱসকলেও তাতেই দেহ পৰিত্যাগ কৰিছিল।
Verse 3
यत्र ते यादवाः क्षीणा ब्रह्मशापबलाहिना । एतत्पुरुषोत्तमं क्षेत्रं समन्ताद्धनुषां शतम्
সেই ঠাইত যাদৱসকল ব্ৰহ্মাৰ শাপৰ বলত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ বিনষ্ট হৈছিল। এই পুৰুষোত্তমৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ, চাৰিওফালে শত ধনুৰ পৰিসৰলৈ বিস্তৃত।
Verse 4
यत्र साक्षात्स्वयं देवि तिष्ठते पुरुषोत्तमः । तदेव वैष्णवं क्षेत्रं कलौ पातकनाशनम्
য’ত, হে দেবী, পুৰুষোত্তম স্বয়ং সাক্ষাতে অৱস্থান কৰে—সেয়াই নিশ্চয় বৈষ্ণৱ ক্ষেত্ৰ, যি কলিযুগত পাপ বিনাশ কৰে।
Verse 5
रहस्यं परमं देवि तीर्थानां प्रवरं हि तत् । पूर्वं कृतयुगे देवि प्रेततीर्थं च संस्मृतम् । कलौ युगे तु संप्राप्ते गात्रोत्सर्गमिति त्वभूत्
হে দেবী, ই এক পৰম গোপন ৰহস্য—তীৰ্থসমূহৰ মাজত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ। পূৰ্বে, হে দেবী, কৃতযুগত ই ‘প্ৰেত-তীৰ্থ’ বুলি স্মৰণ কৰা হৈছিল; কিন্তু কলিযুগ আহিলে ই ‘গাত্ৰোৎসৰ্গ’ নামে পৰিচিত হ’ল।
Verse 6
ऋणमोचनपार्श्वे तु मध्ये तु पापमोचनात् । एतन्मध्यं समाश्रित्य मृतः पापैर्विमुच्यते
ঋণমোচনৰ কাষতে আৰু মাজৰ ‘পাপমোচন’ নামক মধ্যভাগত—এই মধ্যদেশ আশ্ৰয় কৰি যি জনে দেহ ত্যাগ কৰে, সি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 7
तस्य किं वर्ण्यते देवि यत्रानन्तफलं महत् । अथमेधसहस्रस्य फलं स्नात्वा ह्यवाप्यते
হে দেবী! সেই ধামৰ মহিমা আৰু কি বৰ্ণনা কৰিম, য’ত মহৎ ফল অনন্ত। তাত স্নান কৰিলে সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান পুণ্য লাভ হয়।
Verse 8
यत्राश्वत्थं समासाद्य समाधिन्यस्तमानसः । मुमोच दुस्त्यजान्प्राणान्ब्रह्मद्वारेण केशवः
তাত পবিত্ৰ অশ্বত্থ বৃক্ষৰ ওচৰলৈ গৈ, সমাধিত মন স্থিৰ কৰি, কেশৱে ব্ৰহ্মদ্বাৰেৰে ত্যাগ কৰিবলৈ কঠিন প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে।
Verse 9
तत्र नारायणं साक्षाद्बलभद्रं च रुक्मिणीम् । पूजयित्वा विधानेन मुच्यते पातकत्रयात्
তাত সাক্ষাৎ নাৰায়ণক, লগতে বলভদ্ৰ আৰু ৰুক্মিণীক বিধি অনুসাৰে পূজা কৰিলে, মানুহ ত্ৰিবিধ পাতকৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 10
तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या यः संतर्पयते पितॄन् । प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवन्ति श्राद्धदायिनः
তাত ভক্তিভাৱে স্নান কৰি যি জনে পিতৃসকলক তৃপ্তিকৰ কৰ্ম অৰ্পণ কৰে, তাৰ পিতৃসকল প্ৰেত অৱস্থাৰ পৰা মুক্ত হৈ শ্ৰাদ্ধ গ্ৰহণৰ যোগ্য হয়।
Verse 11
गोघ्नः सुरापो दुर्मेधा ब्रह्महा गुरुतल्पगः । तत्र स्नात्वा नरः सद्यो विपापः संप्रपद्यते
গোহত্যাকাৰী, সুৰাপায়ী, কুবুদ্ধি মানুহ, ব্ৰাহ্মণহন্তা বা গুৰুশয্যা লঙ্ঘনকাৰী—সেই তীৰ্থত স্নান কৰিলে মানুহে তৎক্ষণাৎ পাপমুক্ত হয়।
Verse 12
बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धके यौवनेऽपि वा । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यः करोति नरः प्रिये । तत्र स्नात्वा प्रमुच्येत तीर्थे गात्रप्रमोचने
হে প্ৰিয়ে, বাল্য, যৌৱন বা বাৰ্ধক্যত—অজ্ঞানতে বা জ্ঞানতে—মানৱে যি পাপ কৰে, ‘গাত্ৰ-প্ৰমোচন’ নামৰ সেই তীৰ্থত স্নান কৰিলে তাৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 13
तत्र पिण्डप्रदानेन पितॄणां जायते परा । तृप्तिर्वर्षशतं यावदेतदाह पुरा हरिः
সেই ঠাইত পিণ্ডদান কৰিলে পিতৃসকলৰ পৰম তৃপ্তি জন্মে, যি এশ বছৰলৈকে থাকে—এইদৰে প্ৰাচীন কালত হৰিয়ে কৈছিল।
Verse 14
यः पुनश्चान्नदानं तु तत्र कुर्यात्समाहितः । तस्यान्वयेऽपि देवेशि न प्रेतो जायते नरः
আৰু হে দেৱেশি, যি কোনো একাগ্ৰচিত্তে তাত অন্নদান কৰে, তাৰ বংশতো কোনো মানুহ প্ৰেত হৈ জন্ম নলয়।
Verse 16
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रेततीर्थस्य कारणम् । यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः
ঈশ্বৰে ক’লে: হে দেবি, শুনা; মই প্ৰেত-তীৰ্থৰ কাৰণ বৰ্ণনা কৰিম। ইয়াক শুনিলে মানুহে ভক্তিৰে সকলো কলুষ আৰু পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 17
पुराऽसीद्गौतमोनाम महर्षिः शंसितव्रतः । भृगुकल्पात्समायातः क्षेत्रे प्राभासिके शुभे
প্ৰাচীন কালত গৌতম নামে এজন মহর্ষি আছিল, যি কঠোৰ ব্ৰত-সংযমৰ বাবে খ্যাত। তেওঁ ভৃগু-কল্পৰ পৰা আহি শুভ প্ৰাভাস পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’ল।
Verse 18
अयने चोत्तरे पुण्ये श्रीसोमेशदिदृक्षया । दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं स्नात्वा तीर्थेषु कृत्स्नशः
পুণ্যময় উত্তৰায়ণ কালত, শ্ৰী সোমেশৰ দৰ্শন কামনাৰে, তেওঁ দেৱ সোমেশ্বৰক দৰ্শন কৰিলে; আৰু সকলো তীৰ্থত সম্পূৰ্ণ স্নান কৰি সমগ্ৰ বিধি-কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 19
श्रीदेव्युवाच । प्रेततीर्थमिति प्रोक्तं पश्चाद्गात्रविमोचनम् । वद मे देवदेवेश प्रेततीर्थस्य कारणम्
শ্ৰী দেৱী ক’লে: ‘প্ৰথমে ইয়াক “প্ৰেত-তীৰ্থ” বুলি কোৱা হয়, আৰু পাছত “গাত্ৰ-বিমোচন”। হে দেৱদেৱেশ, মোক কোৱা—প্ৰেত-তীৰ্থ নামে কিয় প্ৰখ্যাত?’
Verse 20
अथासौ ब्राह्मणो देवि यावत्सीमामुपागतः । तावद्विष्णुप्रियं तत्र ददृशे वैष्णवं वनम्
তাৰ পাছত, হে দেৱী, সেই ব্ৰাহ্মণজন যেতিয়া ক্ষেত্ৰৰ সীমালৈ আহিল, তেতিয়াই তেওঁ তাত বিষ্ণুৰ প্ৰিয় এক বৈষ্ণৱ বন দেখিলে।
Verse 21
पुरुषोत्तमनामाढ्यं क्षेत्रं च धनुषां शतम् । तस्मिन्क्षेत्रे स चापश्यत्पंच प्रेतान्सुदारुणान्
সেই ক্ষেত্ৰ ‘পুৰুষোত্তম’ নামে খ্যাত আছিল, যাৰ বিস্তাৰ শত ধনুৰ সমান; আৰু সেই ক্ষেত্ৰত তেওঁ পাঁচজন অতি ভয়ংকৰ প্ৰেত দেখিলে।
Verse 22
महावृक्षसमारूढान्महाकायान्महोत्कटान् । ऊर्ध्वकेशाञ्छंकुकर्णान्स्नायुनद्धकलेवरान्
তেওঁলোক মহাবৃক্ষৰ ওপৰত উঠি বহি আছিল—বিশাল দেহধাৰী, অতি ভয়ংকৰ; কেশ উৰ্ধ্বমুখী, শঙ্কু সদৃশ কৰ্ণ, আৰু স্নায়ুৰে টানকৈ বাঁধা দেহ।
Verse 23
विमांसरुधिरान्नग्नानथ कृष्णकलेवरान् । दृष्ट्वाऽसौ भयसंत्रस्तो विनष्टोऽस्मीत्यचिन्तयत्
তেওঁলোকক—মাংসহীন, ৰক্তলিপ্ত, নগ্ন আৰু কৃষ্ণবৰ্ণ দেহধাৰী—দেখি সি ভয়ত কঁপিল আৰু ভাবিলে, ‘মোৰ সৰ্বনাশ হ’ল!’
Verse 24
ध्यात्वाऽह सुचिरं कालं धैर्यमास्थाय यत्नतः । के यूयं विकृताकारा दृष्टाः पूर्वं मया पुरा
দীৰ্ঘ সময় ধ্যান কৰি, যত্নে ধৈৰ্য ধৰি সি ক’লে: ‘তোমালোক কোন, ইমান বিকৃত আকাৰধাৰী? পূৰ্বে বহু আগতে মই তোমালোকক দেখিছিলোঁ নেকি?’
Verse 25
न कदाचिद्यथा यूयं किमर्थं क्षेत्रमध्यतः । धावमानाः सुदुःखार्ता एतन्मे कौतुकं महत्
‘তোমালোক কেতিয়াও এনেকুৱা নাছিলা; এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ মাজত কিয় দৌৰি ফুৰিছা, ইমান দুঃখে পীড়িত হৈ? ই মোৰ বাবে মহা আশ্চৰ্য।’
Verse 26
प्रेता ऊचुः । वयं प्रेता महाभाग दूरादिह समागताः । श्रुत्वा तीर्थवरं पुण्यं प्रवेशं न लभामहे
প্ৰেতসকলে ক’লে: ‘হে মহাভাগ! আমি প্ৰেত; দূৰৰ পৰা ইয়ালৈ আহিছোঁ। এই শ্ৰেষ্ঠ পুণ্যময় তীৰ্থৰ কথা শুনিও আমি ইয়াত প্ৰৱেশ লাভ কৰিব নোৱাৰোঁ।’
Verse 27
गणैरंतर्धानगतैः प्रहारैर्जर्जरीकृताः । लेखको रोहकश्चैव सूचकः शीघ्रगस्तथा
অদৃশ্যভাৱে বিচৰণ কৰা গণসকলৰ আঘাতে আমি চূর্ণ-বিচূর্ণ হৈছোঁ। আমাৰ মাজত লেখক, ৰোহক, সূচক আৰু শীঘ্ৰগো আছে।
Verse 28
अहं पर्युषितोनाम पञ्चमः पापकृत्तमः
মই পঞ্চমজন, ‘পৰ্যুষিত’ নামে পৰিচিত—পাপকর্ম কৰোঁতাসকলৰ মাজত আটাইতকৈ মহাপাপী।
Verse 29
गौतम उवाच । प्रेतयोनौ प्रवृत्तानां केन नामानि कृत्स्नशः । युष्माकं निर्मितान्येवमेतन्मे कौतुकं महत्
গৌতমে ক’লে: ‘প্ৰেত-যোনিত প্ৰবিষ্টসকলৰ এই সকলো নাম সম্পূৰ্ণৰূপে কোনে দিছে? তোমালোকৰ বাবে এইদৰে নাম গঢ়া—ই মোৰ বাবে মহা কৌতূহল।’
Verse 30
प्रेता ऊचुः । याचमानस्य विप्रस्य लिखत्येष धरातले । नोत्तरं पठते किञ्चित्तेनासौ लेखकः स्मृतः
প্ৰেতসকলে ক’লে: ‘যেতিয়া কোনো ব্ৰাহ্মণে ভিক্ষা মাগে, এইজন মাটিত লিখে, কিন্তু একো উত্তৰ পঢ়ি নুশুনায়; সেয়েহে ই ‘লেখক’ বুলি স্মৰণীয়।’
Verse 31
द्वितीयो ब्राह्मणभयात्प्रासादमधिरोहति । ततोऽसौ रोहकाख्योऽभूच्छृणु विप्र तृतीयकम्
দ্বিতীয়জন ব্ৰাহ্মণৰ ভয়ত অট্টালিকাত উঠি যায়; সেয়েহে সি ‘ৰোহক’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। এতিয়া, হে ব্ৰাহ্মণ, তৃতীয়জনৰ কথা শুনা।
Verse 32
सूचिता बहवोऽनेन ब्राह्मणा वित्तसंयुताः । राज्ञे पापेन तेनासौ सूचको भुवि विश्रुतः
তেওঁ পাপবুদ্ধিৰে ৰজাৰ ওচৰত বহু ধনৱান ব্ৰাহ্মণৰ বিষয়ে নালিশ-চুগলি কৰিছিল; সেয়েহে পৃথিৱীত তেওঁ ‘সূচক’ (অভিযোগকাৰী) নামে খ্যাত হ’ল।
Verse 33
ब्राह्मणैः प्रार्थ्यमानस्तु शीघ्रं धावति नित्यशः । न कदाचिद्ददाति स्म तेनासौ शीघ्रगः स्मृतः
ব্ৰাহ্মণসকলে অনুৰোধ কৰিলে তেওঁ সদায় তৎক্ষণাৎ দৌৰি আঁতৰি যায়; কেতিয়াও দান নকৰিলে—সেয়েহে তেওঁ ‘শীঘ্ৰগ’ (দ্ৰুত দৌৰোৱা) বুলি স্মৰণীয়।
Verse 34
मया कदन्नं दत्तं च पर्युषितं ब्राह्मणोत्तमे । ब्राह्मणेभ्यः सदा दानं मिष्टान्नेन तु पोषणम् । तस्मात्पर्युषितोनाम संजातोऽहं धरातले
হে ব্ৰাহ্মণোত্তম! মই কদন্ন আৰু পৰ্যুষিত, অৰ্থাৎ বাচি ৰখা বাচা খাদ্য দিছিলোঁ। অথচ ব্ৰাহ্মণসকলক সদায় মিষ্ট আৰু পুষ্টিকৰ অন্ন দানেৰে পালন কৰা উচিত; সেয়েহে পৃথিৱীত মোৰ নাম ‘পৰ্যুষিত’ হ’ল।
Verse 35
गौतम उवाच । न विना भोजनेनैव वर्तन्ते प्राणिनो भुवि । किमाहारा भवन्तो वै वदध्वं मम कौतुकात्
গৌতমে ক’লে: পৃথিৱীত প্ৰাণীসকল ভোজন অবিহনে জীয়াই থাকিব নোৱাৰে। তেন্তে তোমালোকৰ আহাৰ কি? মোৰ কৌতূহলত কোৱা।
Verse 36
प्रेता ऊचुः । प्राप्ते भोजनकाले तु यत्र युद्धं प्रवर्तते । तस्यान्नस्य रसं सर्वं भुंजामो द्विजसत्तम
প্ৰেতসকলে ক’লে: ভোজনৰ সময় আহিলে য’তেই যুদ্ধ আৰম্ভ হয়, হে দ্বিজসত্তম, আমি সেই অন্নৰ সকলো ৰস ভোগ কৰোঁ।
Verse 37
नानुलिप्ते धरापृष्ठे यत्र भुंजन्ति मानवाः । भ्रष्टशौचा द्विजश्रेष्ठ तदस्माकं तु भोजनम्
য’ত ভূমিপৃষ্ঠ লেপি শুদ্ধ কৰা নহয় আৰু মানুহে শৌচ-শুদ্ধি ভ্ৰষ্ট হৈ ভোজন কৰে—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ—সেই ভোজনেই আমাৰ (প্ৰেতসকলৰ) আহাৰ হয়।
Verse 38
अप्रक्षालितपादस्तु यो भुंक्ते दक्षिणामुखः । यो वेष्टितशिरा भुंक्ते प्रेता भुंजन्ति नित्यशः
যি পা নধুই দক্ষিণমুখে ভোজন কৰে, অথবা মূৰ ঢাকি ভোজন কৰে—তাৰ অন্ন প্ৰেতসকলে সদায়েই ভোগ কৰে।
Verse 39
श्राद्धं संपश्यते श्वा चेन्नारी चैव रजस्वला । अन्त्यजः शूकरश्चान्नं तदस्माकं तु भोजनम्
যদি শ্ৰাদ্ধ কুকুৰে দেখে, অথবা ৰজস্বলা নাৰী, অন্ত্যজ, বা শূকৰে অন্নৰ দৰ্শনত আহে—তেন্তে সেই অন্ন নিশ্চয়েই প্ৰেতসকলৰ আহাৰ হয়।
Verse 40
त्यक्त्वा क्रमागतं विप्रं पूजितं प्रपितामहैः । यो दानं ददतेऽन्यस्मै तस्मै चाऽतुष्टचेतसा
পিতৃসকলে পূজিত কুলানুক্ৰমে প্ৰাপ্ত বিপ্ৰক ত্যাগ কৰি, যি অতি অসন্তুষ্টচিত্তে আনক দান দিয়ে—সেই দান অশান্ত মনেই দিয়া হয়।
Verse 41
तस्य दानस्य यत्पुण्यं तदस्माकं प्रजायते । यस्मिन्गृहे सदोच्छिष्टं सदा च कलहो भवेत् । वैश्वदेवविहीने तु तत्र भुंजामहे वयम्
সেই দানৰ পৰা যি পুণ্য জন্মে, সেয়া আমাৰ (প্ৰেতসকলৰ) ভাগ হয়। যি ঘৰত সদায় উচ্ছিষ্ট পৰি থাকে, সদায় কলহ হয়, আৰু বৈশ্বদেৱ অৰ্ঘ্য-অৰ্পণ উপেক্ষিত—সেই ঠাইত আমি ভোজন কৰোঁ।
Verse 42
गौतम उवाच । युष्माकं कीदृशे गेहे प्रवेशो न च विद्यते । सत्यं वदत माऽसत्यं सत्यं साधुषु संगतम्
গৌতমে ক’লে: তোমালোকৰ কোন ধৰণৰ ঘৰত প্ৰৱেশ নাই? সত্য কোৱা, অসত্য নক’বা; সত্যই সজ্জনৰ সৈতে সঙ্গত হয়।
Verse 43
प्रेता ऊचुः । वैश्वदेवोद्भवा यत्र धूमवर्तिः प्रदृश्यते । तस्मिन्गेहे न चास्माकं प्रवेशो विद्यते द्विज
প্ৰেতসকলে ক’লে: যি ঘৰত বৈশ্বদেৱ অৰ্ঘ্য-হোমৰ পৰা উঠা ধোঁৱাৰ স্তম্ভ দেখা যায়, হে দ্বিজ, সেই ঘৰত আমাৰ প্ৰৱেশ নাই।
Verse 44
यस्मिन्गृहे प्रभाते तु क्रियते चोपलेपनम् । विद्यते वेद निर्घोषस्तत्रास्माकं न किंचन
যি ঘৰত প্ৰভাতবেলাত মাটি শুদ্ধ কৰিবলৈ লেপন কৰা হয় আৰু য’ত বেদপাঠৰ ধ্বনি গুঞ্জৰে—তাত আমাৰ একো ক্ষমতা নাথাকে।
Verse 45
गौतम उवाच । केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वं व्रजते नरः । एतन्मे विस्तरेणैव यथावद्वक्तु मर्हथ
গৌতমে ক’লে: কোন কৰ্মবিপাক পক্ক হ’লে মানুহে প্ৰেত অৱস্থালৈ যায়? অনুগ্ৰহ কৰি এই কথা মোক যথাযথভাৱে বিস্তাৰে কওক।
Verse 46
प्रेता ऊचुः । मृषाऽपहारिणो ये च ये चोच्छिष्टा व्रजन्ति च । गोब्राह्मणहताश्चैव प्रेतत्वं ते व्रजन्ति हि
প্ৰেতসকলে ক’লে: যিসকলে ছলনাৰে চুৰি কৰে, যিসকলে উচ্ছিষ্ট-অশুচিতাত ঘূৰি ফুৰে, আৰু যিসকলে গৰু বা ব্ৰাহ্মণ হত্যা কৰে—তেওঁলোক নিশ্চয়েই প্ৰেতত্ব লাভ কৰে।
Verse 47
पैशुन्यनिरता ये च कूटसाक्ष्यरता नराः । न्यायपक्षे न वर्तंते मृताः प्रेता भवंति ते
যিসকলে নিন্দা-চুগলিত আসক্ত, মিছা সাক্ষ্যত ৰতি কৰে আৰু ন্যায়ৰ পক্ষত নাথাকে—মৃত্যুৰ পাছত সিহঁতে প্ৰেত হৈ পৰে।
Verse 48
श्लेष्ममूत्रपुरीषाणि ये क्षिपन्ति सरोवरे । प्रेतत्वं ते समासाद्य विचरंति च मानवाः
যিসকলে পবিত্ৰ সৰোবৰলৈ কফ, মূত্ৰ বা বিষ্ঠা নিক্ষেপ কৰে, সিহঁতে প্ৰেতত্ব লাভ কৰি তাৰ পাছত ঘূৰি ফুৰে।
Verse 49
दीयमानं तु विप्राणां गोषु विप्रातुरेषु च । मा देहीति प्रजल्पन्तस्ते च प्रेता भवंति च
ব্ৰাহ্মণক, গোৱালৈ বা ৰোগী ব্ৰাহ্মণৰ সহায়ৰ বাবে দান দিয়া সময়ত যিসকলে ‘নিদিবা’ বুলি বকবক কৰে—সিহঁতেও প্ৰেত হয়।
Verse 50
शूद्रान्नेनोदरस्थेन यदि विप्रो म्रियेत वै । प्रेतत्वं यात्यसौ नूनं यद्यपि स्यात्षडंगवित्
যদি কোনো ব্ৰাহ্মণৰ উদৰত শূদ্ৰৰ পৰা পোৱা আহাৰ থাকোঁতেই সি মৰে, তেন্তে সি নিশ্চিতভাৱে প্ৰেতত্বলৈ যায়—যদিও সি বেদৰ ষড়ঙ্গত পণ্ডিত হয়।
Verse 51
यस्त्रीन्हले बलीवर्दान्वाहयेन्मदसंयुतः । अमावास्यां विशेषेण स प्रेतो जायते नरः
যি মানুহে মদমত্ত হৈ হালত তিনিটা বলদ জোঁতে—বিশেষকৈ অমাৱস্যাৰ দিনত—সেই মানুহ প্ৰেত হৈ জন্ম লয়।
Verse 52
नास्तिको निंदकः क्षुद्रो नित्यनैमित्त्यवर्जितः । ब्राह्मणान्द्वेष्टि यो नूनं स प्रेतो जायते नरः
নাস্তিক, নিন্দক, ক্ষুদ্ৰচিত্ত, যি নিত্য-নৈমিত্তিক কৰ্ম ত্যাগ কৰে, আৰু যি ব্ৰাহ্মণসকলক দ্বেষ কৰে—সেই মানুহ নিশ্চয় প্ৰেত হয়।
Verse 53
विश्वासघातको यस्तु ब्रह्महा स्त्रीवधे रतः । गोघ्नो गुरुघ्रः पितृहा स प्रेतो जायते नरः
যি বিশ্বাসঘাত কৰে, যি ব্ৰাহ্মণহত্যা কৰে, যি স্ত্ৰী-বধত আসক্ত, যি গোহত্যা কৰে, যি গুৰুহত্যা কৰে, আৰু যি পিতৃহত্যা কৰে—সেই মানুহ প্ৰেত হয়।
Verse 54
यस्य नैव प्रदत्तानि एकोद्दिष्टानि षोडश । मृतस्य न वृषोत्सर्गः स प्रेतो जायते नरः
যাৰ বাবে মৃতকৰ উদ্দেশ্যে ষোলোটা একোद्दিষ্ট অৰ্ঘ্য-দান দিয়া নহয়, আৰু মৃত্যুৰ পিছত বৃষোৎসৰ্গ (বৃষ মুক্ত কৰাৰ বিধি) নকৰা হয়—সেই মানুহ প্ৰেত হয়।
Verse 55
एतद्धि सर्वमाख्यातं यत्पृष्टाः स्म द्विजोत्तम । भूयो ब्रूहि द्विजश्रेष्ठ यश्चास्ति तव संशयः
হে দ্বিজোত্তম! তোমালোকে যি সুধিছিলা, সেই সকলো বৰ্ণনা কৰা হ’ল। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ! এতিয়াও তোমাৰ যি সন্দেহ আছে, পুনৰ কোৱা।
Verse 56
गौतम उवाच । येन कर्मविपाकेनन प्रेतो जायते नरः । तन्मे वदत निःशेषं कौतुकं मेऽत्र विद्यते
গৌতম ক’লে: “কোন কৰ্মবিপাকৰ ফলত মানুহ প্ৰেত নহয়? সেই কথা মোক নিঃশেষে কোৱা; ইয়াত মোৰ গভীৰ কৌতূহল আছে।”
Verse 57
प्रेता ऊचुः । तीर्थयात्रा रतो यस्तु देवार्चनपरायणः । ब्राह्मणेषु सदा भक्तो न प्रेतो जायते नरः
প্ৰেতসকলে ক’লে: যি নৰ তীৰ্থযাত্ৰাত ৰত, দেৱাৰ্চনত স্থিৰ, আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ প্ৰতি সদা ভক্ত—সেই নৰ প্ৰেত হৈ জন্ম নলয়।
Verse 58
नित्यं शृणोति शास्त्राणि नित्यं सेवति पंडितान् । वृद्धांस्तु पृच्छते नित्यं न स प्रेतो विजायते
যি নিত্য শাস্ত্ৰ শোনে, নিত্য পণ্ডিতসকলক সেৱা কৰে, আৰু বৃদ্ধসকলৰ পৰা নিয়মিত উপদেশ লয়—সেইজন কেতিয়াও প্ৰেত হৈ জন্ম নলয়।
Verse 59
एतस्मात्कारणात्प्राप्ता वयं सर्वे सुदूरतः । शक्नुमो प्रवेष्टुं च पुण्येऽस्मिन्क्षेत्र उत्तमे
এই কাৰণতেই আমি সকলোৱে অতি দূৰ পৰা আহিছোঁ; আৰু এই পৰম উত্তম পুণ্য ক্ষেত্ৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছোঁ।
Verse 60
निर्विण्णाः प्रेतरूपेण तस्मात्त्वं द्विजसत्तम । गतिर्भव महाभाग सर्वेषां नः प्रयत्नतः
আমি প্ৰেত-ৰূপে ক্লান্ত; সেয়ে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, হে মহাভাগ, আপোনাৰ প্ৰচেষ্টাৰে আমাৰ সকলোৰে মুক্তিৰ পথ হৈ উঠক।
Verse 61
गौतम उवाच । कथं वो जायते मोक्षो वदध्वं कृत्स्नशो मम । कृपयाविष्टचित्तोऽहं यतिष्ये नात्र संशयः
গৌতমে ক’লে: তোমালোকৰ মোক্ষ কেনেকৈ হয়, মোৰ আগত সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা। মোৰ চিত্ত কৰুণাৰে আৱিষ্ট; মই নিশ্চয় চেষ্টা কৰিম—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 62
प्रेता ऊचुः । प्रभूतकालमस्माकं प्रेतत्वे तिष्ठतां विभो । न त्वभ्येति पुमान्कश्चिदस्माकं यो गतिर्भवेत्
প্ৰেতসকলে ক’লে: “হে প্ৰভু! বহু কাল ধৰি আমি প্ৰেতত্বত অৱস্থিত। আমাৰ ওচৰলৈ এনে কোনো মানুহ নাহে, যিজনে আমাৰ গতি আৰু উদ্ধাৰ হ’ব পাৰে।”
Verse 63
तस्मात्त्वं देहि नः श्राद्धं गत्वा क्षेत्रं तु वैष्णवम् । नामगोत्राणि चादाय मोक्षं यास्यामहे ततः
“সেয়েহে আপুনি বৈষ্ণৱ তীৰ্থক্ষেত্ৰলৈ গৈ আমাৰ বাবে শ্ৰাদ্ধ দান কৰক। আমাৰ নাম-গোত্ৰ গ্ৰহণ কৰি, তাৰ পাছত আমি মোক্ষ লাভ কৰিম।”
Verse 64
ईश्वर उवाच । ततोऽसौ ब्राह्मणो गत्वा दयाविष्टो हरेर्गृहम् । श्राद्धं च प्रददौ तेषामेकैकस्य पृथक्पृथक्
ঈশ্বৰে ক’লে: তেতিয়া সেই ব্ৰাহ্মণ দয়াৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ হৰিৰ ধামলৈ গ’ল আৰু তেওঁলোকৰ বাবে শ্ৰাদ্ধ দান কৰিলে—প্ৰত্যেকজনৰ বাবে পৃথক পৃথককৈ, একে একে।
Verse 65
यस्ययस्य यदा श्राद्धं करोति द्विजसत्तमः । स रात्रौ स्वप्न एत्यैनं दर्शने वाक्यमब्रवीत्
যাৰ যাৰ বাবে যেতিয়া সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে শ্ৰাদ্ধ কৰে, সেইজনেই ৰাতি সপোন-দৰ্শনত আহি তেওঁক এই বাক্য ক’লে।
Verse 66
प्रसादात्तव विप्रेन्द्र मुक्तोऽहं प्रेतयोनितः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि विमानं मे ह्युपस्थितम्
“আপোনাৰ কৃপা-প্ৰসাদে, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, মই প্ৰেত-যোনিৰ পৰা মুক্ত হ’লোঁ। আপোনাৰ মঙ্গল হওক; মই এতিয়া প্ৰস্থান কৰোঁ—মোৰ বিমান ইতিমধ্যে উপস্থিত।”
Verse 67
एवं संतारितास्तेन चत्वारस्ते द्विजोत्तमाः
এইদৰে তেওঁৰ দ্বাৰা সেই চাৰিজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ-ব্ৰাহ্মণক সংসাৰ-সাগৰৰ পৰা পাৰ কৰাই উদ্ধাৰ কৰা হ’ল।
Verse 68
अथासौ ब्राह्मणश्रेष्ठः संप्राप्ते पञ्चमे दिने । प्रददौ विधिपूर्वं तु श्राद्धं पर्युषितस्य च
তাৰ পাছত সেই ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠে পঞ্চম দিন উপস্থিত হোৱাত বিধিপূৰ্বক পৰ্যুষিতৰ বাবেও শ্ৰাদ্ধ-ক্ৰিয়া নিয়মমতে সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 69
अथापश्यत स्वप्नान्ते प्राप्तं पर्युषितं नरम् । दीनवाक्यं परिक्लिष्टं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः
তাৰ পাছত সপোনৰ অন্তত তেওঁ পৰ্যুষিতক মানুহৰূপে উপস্থিত হোৱা দেখিলে—দীন বাক্য কোৱা, কষ্টাক্ৰান্ত আৰু বিষণ্ণ, বাৰে বাৰে দীঘল নিশ্বাস পেলাই।
Verse 70
पर्युषित उवाच । न मे जाता गतिर्विप्र मंदभाग्यस्य पापिनः । मया हृतं तडागार्थं यद्वित्तं प्रगुणीकृतम्
পৰ্যুষিতে ক’লে: “হে বিপ্ৰ! মোৰ দৰে পাপী আৰু মন্দভাগ্যৰ বাবে কোনো গতি জন্মা নাই। তলাব নিৰ্মাণৰ উদ্দেশ্যে যি ধন সঞ্চয় কৰি যত্নে গোটোৱা হৈছিল, সেয়া মই হৰণ কৰিছিলোঁ।”
Verse 71
गौतम उवाच । कथं ते जायते मोक्षो वद शीघ्रमशेषतः । करिष्ये नात्र संदेहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
গৌতমে ক’লে: “তোমাৰ মোক্ষ কেনেকৈ জন্মিব, সেয়া শীঘ্ৰে আৰু সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা। মই কৰিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই, যদিও সেয়া অতি দুৰ্লভ হ’ব পাৰে।”
Verse 72
पर्युषित उवाच । अयने चोत्तरे प्राप्ते गत्वा तीर्थं हरिप्रियम् । श्राद्धं त्वं देहि मे नूनं ततो गतिर्भविष्यति
পৰ্যুষিতে ক’লে: উত্তৰায়ণ আহিলে হৰিপ্ৰিয় তীৰ্থলৈ গৈ মোৰ বাবে অৱশ্যেই শ্ৰাদ্ধ দিয়া; তেতিয়া মোৰ পৰলোকগতি নিশ্চয় সিদ্ধ হ’ব।
Verse 73
ईश्वर उवाच । एवमुक्तः स विप्रेन्द्रस्तेन प्रेतेन वै मुनिः । अयने चोत्तरे प्राप्ते गत्वा तीर्थं हरिप्रियम् । प्रददौ विधिवच्छ्राद्धं ततः पर्युषिताय च
ঈশ্বৰে ক’লে: সেই প্ৰেতৰ কথাত সম্বোধিত হৈ, ব্ৰাহ্মণসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ সেই মুনি উত্তৰায়ণ আহিলে হৰিপ্ৰিয় তীৰ্থলৈ গৈ পৰ্যুষিতৰ বাবে বিধিমতে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 74
ततः पर्युषितो रात्रौ स्वप्नान्ते वाक्यमब्रवीत् । प्रसन्नवदनो भूत्वा दिव्यमाल्यवपुर्धरः
তাৰ পিছত ৰাতি স্বপ্নৰ অন্তত পৰ্যুষিতে বাক্য ক’লে; প্ৰসন্ন মুখে, দিব্য মালাৰে ভূষিত দীপ্তিমান ৰূপ ধৰি।
Verse 75
पर्युषित उवाच । मुक्तोऽहं त्वत्प्रसादेन प्रेतभावाद्द्विजोत्तम । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि विमानं मे ह्युपस्थितम्
পৰ্যুষিতে ক’লে: হে দ্বিজোত্তম, তোমাৰ কৃপাতে মই প্ৰেতভাবৰ পৰা মুক্ত হ’লোঁ। তোমাৰ মঙ্গল হওক; এতিয়া মই যাম, কিয়নো মোৰ বিমান উপস্থিত হৈছে।
Verse 76
देवत्वं च मया प्राप्तं समर्थोऽहं द्विजोत्तम । वरं ददामि ते विप्र गृहाण त्वं वरं शुभम्
মই দেবত্ব লাভ কৰিলোঁ আৰু সমর্থ হ’লোঁ, হে দ্বিজোত্তম। হে বিপ্ৰ, মই তোমাক বৰ দিওঁ—এই শুভ বৰ গ্ৰহণ কৰা।
Verse 77
ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, সুৰাপায়ী, চোৰ আৰু তদ্ৰূপ ব্ৰতভংগকাৰীৰ বাবে সৎলোকসকলে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰিছে; কিন্তু অকৃতজ্ঞৰ বাবে কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই।
Verse 78
गौतम उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं समर्थोऽसि वरप्रद । यत्र स्थाने मया दृष्टाः प्रेता यूयं सुदुःखिताः । तत्राहं चाश्रमं कृत्वा करिष्ये चोत्तमं तपः
গৌতমে ক’লে: “হে বৰপ্ৰদাতা, যদি তুমি আমাক বৰ দিবলৈ সক্ষম হোৱা, তেন্তে যি ঠাইত মই তোমালোকক—এই প্ৰেতসকলক—অতিশয় দুঃখত দেখিছিলোঁ, সেই ঠাইতে মই আশ্ৰম স্থাপন কৰি উত্তম তপস্যা কৰিম।”
Verse 79
निर्गतास्मि गृहं भूयो स्नात्वा तीर्थमिदं महत् । तत्र यो भानवो भक्त्या पितॄनुद्दिश्य भक्तितः
“এই মহাতীৰ্থত স্নান কৰি মই পুনৰ মোৰ ঘৰলৈ উভতি যাম। আৰু তাত, হে তেজস্বী, যি কোনোবাই ভক্তিৰে পিতৃলোকক উদ্দেশ্য কৰি শ্ৰদ্ধাসহ পূজা কৰে…”
Verse 80
विधिवद्दास्यति श्राद्धं स्नात्वा संतर्प्य देवताः । युष्मत्प्रसादतस्तस्य ह्यन्वयेऽपि कदाचन । मा भूयात्प्रेतभावो हि अपि पापान्वितस्य भोः
“…স্নান কৰি আৰু দেবতাসকলক বিধিমতে সন্তৰ্পণ কৰি, তেওঁ নিয়মানুসাৰে শ্ৰাদ্ধ দিব। তোমালোকৰ প্ৰসাদত তেওঁৰ—আৰু তেওঁৰ বংশধৰসকলৰো—কেতিয়াও প্ৰেতভাৱ নঘটক, যদিও পাপযুক্ত হয়, হে ভো!”
Verse 81
पर्युषित उवाच । गच्छ त्वं चाश्रमं तत्र कुरु ब्राह्मणसत्तम । गमिष्यसि परां सिद्धिं लोके ख्यातिं गमिष्यसि
পৰ্যুষিতে ক’লে: “যোৱা, হে ব্ৰাহ্মণসত্তম, তাত আশ্ৰম স্থাপন কৰা। তুমি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিবা আৰু জগতত খ্যাতি লাভ কৰিবা।”
Verse 82
तत्र ये मानवा भक्त्या श्राद्धं दास्यंति सत्तमाः । पितॄणां ते विमानस्था यास्यंति त्रिदिवालयम्
তাত যিসকল উত্তম মানুহে ভক্তিৰে শ্ৰাদ্ধ দান কৰে, তেওঁলোকৰ পিতৃসকল দিব্য বিমানে আৰূঢ় হৈ ত্ৰিদিৱৰ দেৱধামলৈ গমন কৰে।
Verse 83
न तेषां वंशजः कश्चित्प्रेतत्वं च गमिष्यति । प्राहुः सप्तपदीं मैत्रीं पंडिताः स्थिरबुद्धयः
তেওঁলোকৰ কোনো বংশধৰ কেতিয়াও প্ৰেতত্ব অৱস্থালৈ নাযায়। স্থিৰবুদ্ধি পণ্ডিতসকলে কয় যে ‘সপ্তপদী’—সাত খোজে—মৈত্ৰী সুদৃঢ় হয়।
Verse 84
मित्रतां तु पुरस्कृत्य किं तद्वक्ष्यामि तच्छृणु । तवाश्रमपदं पुण्यं भविष्यति महीतले
মৈত্ৰীকেই অগ্ৰগণ্য কৰি মই তোমাক এটা কথা ক’ম—সেয়া শুনা। পৃথিৱীত তোমাৰ আশ্ৰমস্থান পুণ্যময় তীৰ্থ হৈ উঠিব।
Verse 85
सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखवि नाशनम् । मन्नाम्ना ख्यातिमायातु प्रेततीर्थमिति प्रभो
হে প্ৰভু, মোৰ নামৰে ই ‘প্ৰেততীৰ্থ’ বুলি খ্যাতি লাভ কৰক—ই সকলো পাপ শান্ত কৰে আৰু সকলো দুখ বিনাশ কৰে।
Verse 86
ईश्वर उवाच । तं तथेति प्रतिज्ञाय गतस्तत्र द्विजोत्तमः । यथा वेदोक्तमार्गेंण सर्वं कृत्यं चकार सः
ঈশ্বৰে ক’লে: ‘তথৈব হৌক’ বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ তাত গ’ল; আৰু বেদবিধি অনুসৰি সি সকলো কৰণীয় ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 87
सोऽपि स्वर्गमनुप्राप्तो हृष्टः पर्युषितः प्रिये । एतत्सर्वं पुरावृत्तं स्थानेऽस्मिन्गात्रमोचने
প্ৰিয়ে, পৰ্যুষিতোও হৃষ্টচিত্তে স্বৰ্গলৈ উপনীত হ’ল। এই সকলো পুৰাতন কালত এই গাত্ৰমোচন নামে ঠাইতেই ঘটিছিল।
Verse 88
यः शृणोति नरः सम्यक्सर्वपापैः स मुच्यते । शयनोत्थापने योगे यः पश्येत्पुरुषोत्तमम् । गात्रोत्सर्गे तु गत्वाऽसौ यज्ञायुतफलं लभेत्
যি নৰাই এই কাহিনী সম্যকভাৱে শুনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। আৰু শয়নোত্থাপন নামক পবিত্ৰ বিধিত যি পুৰুষোত্তমৰ দৰ্শন কৰে, সি মুক্তি লাভ কৰে; আৰু গাত্ৰোৎসৰ্গৰ সময়ত যি তাত গমন কৰে, সি দহ হাজাৰ যজ্ঞৰ সমান পুণ্যফল পায়।
Verse 223
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुरुषोत्तमतीर्थप्रेततीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে পবিত্ৰ স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশী হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাত—সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য অংশত “পুৰুষোত্তম-তীৰ্থ আৰু প্ৰেত-তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামক অধ্যায়, অৰ্থাৎ ২২৩তম অধ্যায়, সমাপ্ত হ’ল।