Adhyaya 220
এই অধ্যায়ত ঈশ্বৰে দেৱীক উপদেশ দি প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ দক্ষিণ দিশত অৱস্থিত ‘ত্রিলোক-পূজিত’ বৃষধ্বজেশ্বৰক দৰ্শন কৰিবলৈ স্পষ্ট স্থান-সংকেত দিয়ে। তাৰ পিছত শিৱতত্ত্বৰ ব্যাখ্যা হয়—শিৱ অক্ষৰ আৰু অব্যক্ত; তেওঁৰ ওপৰত কোনো পৰতত্ত্ব নাই; যোগসাধনাৰে তেওঁ উপলব্ধ; আৰু তেওঁ সৰ্বব্যাপী মহাপুৰুষ, যাৰ হাত-পা, চকু, শিৰ আৰু মুখ সৰ্বত্র আছে বুলি সৰ্বাত্মভাৱে স্তৱ কৰা হয়। পৃথু, মৰুত্ত, ভৰত, শশবিন্দু, গয়, শিবি, ৰাম, অম্বৰীষ, মন্ধাতা, দিলীপ, ভাগীৰথ, সুহোত্ৰ, ৰন্তিদেৱ, যযাতি, সগৰ আদি ৰজাসকলৰ দৃষ্টান্ত দি কোৱা হৈছে—তেওঁলোকে প্ৰভাস আশ্ৰয় কৰি যজ্ঞসহ বৃষধ্বজেশ্বৰক পূজা কৰি স্বৰ্গ লাভ কৰিছিল। জন্ম-মৃত্যু, জৰা-ব্যাধি আৰু ক্লেশময় সংসাৰৰ কথা পুনঃপুনঃ স্মৰণ কৰাই, অসাৰ জগতত শিৱাৰ্চনাকেই ‘সাৰ’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। ভক্তিক সমৃদ্ধিদায়িনী শক্তি বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়—ভক্তৰ বাবে চিন্তামণি আৰু কল্পদ্ৰুম সদৃশ লাভ, কুবেৰো সেবকসদৃশ হয় বুলি উপমা। অল্প উপচাৰৰ মহিমা: মাত্ৰ পাঁচটা ফুলে পূজা কৰিলেও দহ অশ্বমেধৰ ফল। বৃষধ্বজৰ ওচৰত বৃষ-দান পাপক্ষয় আৰু তীৰ্থফল সম্পূৰ্ণ কৰাৰ বিধান হিচাপে নিৰ্দিষ্ট।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं त्रैलोक्यपूजितम् । वृषध्वजेश्वरं नाम स्थितं दक्षिणतस्तथा
ঈশ্বৰে ক’লে: তেতিয়া, হে মহাদেৱী, ত্ৰিলোকত পূজিত সেই দেৱতাৰ ওচৰলৈ যোৱা—বৃষধ্বজেশ্বৰ নামে, যি দক্ষিণ দিশত অৱস্থিত।
Verse 2
यत्तदक्षरमव्यक्तं परं यस्मान्न विद्यते । योगगम्यमनाद्यंतं वृषभध्वज संमितम्
সেই পৰম তত্ত্ব—অক্ষয়, অব্যক্ত—যাৰ ওপৰে একো নাই; যোগেৰে মাত্র গম্য, অনাদি-অনন্ত; তাকেই বৃষভধ্বজ (শিৱ) বুলি বুজিব লাগে।
Verse 3
सर्वाश्चर्यमयं देवि बुद्धिग्राह्यं निरामयम् । विश्वतः पाणिपादं च विश्वतोऽक्षिशिरोमुखम्
হে দেবী, তেওঁ সম্পূৰ্ণ আশ্চৰ্যময়—শুদ্ধ বুদ্ধিয়ে গ্ৰাহ্য, সকলো দুঃখ-ৰোগৰ পৰা মুক্ত—যাৰ হাত-পা সকলোফালে, আৰু যাৰ চকু-মূৰ-মুখ চাৰিওফালে।
Verse 4
तं च देवं चिरं स्थाणुं वृषभध्वजसंज्ञितम् । पृथुर्मरुच्च भरतः शशबिन्दुर्गयः शिबिः
সেই চিৰন্তন, অচল স্থাণু দেৱ—বৃষভধ্বজ নামে খ্যাত—পৃথু, মৰুত্ত, ভৰত, শশবিন্দু, গয় আৰু শিবিয়ে পুজা কৰিছিল।
Verse 5
रामोंऽबरीषो मांधाता दिलीपोऽथ भगीरथः । सुहोत्रो रंतिदेवश्च ययातिः सगरस्तथा
তদ্ৰূপে ৰাম, অম্বৰীষ, মাঁধাতা, দিলীপ আৰু ভগীৰথ; সুহোত্ৰ, ৰন্তিদেৱ, যযাতি আৰু সগৰেও তেওঁৰ আৰাধনা কৰিছিল।
Verse 6
षोडशैते नृपा धन्याः प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः । वृषध्वजेशमाराध्य यज्ञैरिष्ट्वा दिवं गताः
এই ষোলোজন ধন্য নৃপতি প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত আশ্ৰয় লৈ, বৃষধ্বজ প্ৰভুক আৰাধনা কৰি আৰু যজ্ঞ সম্পন্ন কৰি স্বৰ্গলোকলৈ গ’ল।
Verse 7
सत्यं वच्मि हितं वच्मि सारं वच्मि पुनःपुनः । असारे दग्धसंसारे सारं तत्र शिवार्चनम्
মই সত্য কওঁ, হিতকৰ কথা কওঁ, সাৰ কথাই পুনঃপুনঃ কওঁ; এই নিৰস, দগ্ধ সংসাৰচক্ৰত সঁচা সাৰ হ’ল শিৱাৰ্চন।
Verse 8
पुनर्जन्म पुनर्मृत्युः पुनः क्लेशः पुनर्जरा । अहरहर्घटीन्यायो न कदाचिदपीदृशः
পুনৰ জন্ম, পুনৰ মৃত্যু; পুনৰ ক্লেশ, পুনৰ জৰা—দিনে দিনে, ক্ষণে ক্ষণে এই পুনৰাবৃত্তি চলে; কেতিয়াও ইয়াৰ অন্যথা নহয়।
Verse 9
तदा श्वेतस्य संसारग्रन्थेरत्यन्तदुर्भिदः । परं निर्मूलविच्छेदि क्रियतां तद्भवार्चनम्
সেয়ে, ভৱ (শিৱ)ৰ সেই পূজা-আৰাধনা কৰা হওক—যি অতি দুৰ্ভেদ্য সংসাৰ-গ্ৰন্থিক পৰমভাবে মূলসহ ছেদন কৰি দিয়ে।
Verse 10
तस्य चिन्तामणिर्गेहे तस्य कल्पद्रुमः कुले । कुबेरः किंकरस्तस्य भक्तिर्यस्य शिवे स्थिता
যাৰ ভক্তি শিৱত দৃঢ়ভাবে স্থিত, তাৰ ঘৰত চিন্তামণি ৰত্ন, তাৰ কুলত কল্পদ্ৰুম; আৰু কুবেৰো তাৰ দাসসদৃশ হয়।
Verse 11
सेयं लक्ष्मीः पुरा पुंसां सेयं भक्तिः समीहिता । सेयं श्रेयस्करी मूर्तिर्भक्तिर्या वृषभध्वजे
এইয়াই মানুহৰ বাবে সত্য লক্ষ্মী; এইয়াই সন্ধানযোগ্য ভক্তি। এইয়াই মঙ্গলদায়িনী শ্ৰেয়সৰ মূৰ্তি—বৃষভধ্বজ (শিৱ) প্ৰতি ভক্তি।
Verse 12
पुष्पैः पंचभिरप्यत्र पूजयित्वा महेश्वरम् । दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः
ইয়াত কেৱল পাঁচটা ফুলেৰে মহেশ্বৰক পূজা কৰিলেও মানুহে দহটা অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ কৰে।
Verse 13
वृषभस्तत्र दातव्यो वृषभध्वज संनिधौ । सर्वपातकनाशार्थं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
বৃষভধ্বজ (শিৱ)ৰ সন্নিধানত তাত বৃষভ দান কৰিব লাগে—যাত্ৰাৰ পূৰ্ণ ফল কামনা কৰা লোকসকলে—সকলো পাপ নাশৰ বাবে।
Verse 220
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वृषभध्वजेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত “বৃষভধ্বজেশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণন” নামৰ দুশ বিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।