Adhyaya 209

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मार्कण्डेयेशमुत्तमम् । तस्मादुत्तरदिग्भागे मार्कण्डेन प्रतिष्ठितम्

ঈশ্বৰ ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, উত্তম মাৰ্কণ্ডেয়েশ্বৰলৈ যোৱা উচিত; তাৰ পৰা উত্তৰ দিশত মাৰ্কণ্ডে যাক প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।

Verse 2

सावित्र्याः पूर्वभागे तु नातिदूरे व्यवस्थितम् । महर्षिरभवत्पूर्वं मार्कण्डेय इति श्रुतः

সাৱিত্ৰীৰ পূৰ্ব ভাগত, বেছি দূৰ নহয়, সেয়া অৱস্থিত। পূৰ্বে ‘মাৰ্কণ্ডেয়’ নামে খ্যাত এজন মহর্ষি আছিল বুলি শ্ৰুতি আছে।

Verse 3

अजरश्चामरश्चैव प्रसादात्पद्मयोनिनः । स गत्वा तत्र विप्रेन्द्रो देवदेवस्य शूलिनः । लिंगं तु स्थापयामास ज्ञात्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम्

পদ্মযোনি ব্ৰহ্মাৰ প্ৰসাদত তেওঁ অজৰ আৰু অমৰ হ’ল। তাৰ পাছত সেই বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠে তাত গৈ, সেই স্থানক উত্তম ক্ষেত্ৰ বুলি জানি, দেৱদেৱ ত্ৰিশূলধাৰী শিৱৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে।

Verse 4

स तं पूज्य विधानेन स्थित्वा दक्षिणतो मुनिः । पद्मासनधरो भूत्वा ध्यानावस्थस्तदाऽभवत्

বিধি অনুসাৰে তেঁওক পূজা কৰি মুনি দক্ষিণফালে থিয় হ’ল। তাৰ পাছত পদ্মাসন ধৰি তেওঁ গভীৰ ধ্যানাৱস্থাত লীন হ’ল।

Verse 5

तस्य ध्यानरतस्यैव प्रयुतान्यर्बुदानि च । युगानां समतीतानि न जानाति मुनीश्वरः

ধ্যানত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন সেই মুনীশ্বৰৰ বাবে অযুত আৰু অৰ্বুদ পৰিমাণ যুগ পাৰ হৈ গ’ল; তথাপি কিমান সময় অতিবাহিত হ’ল, তেওঁ একো নাজানিলে।

Verse 6

अथ लोपं समापन्नः प्रासादः शांकरः स्थितः । कालेन महता देवि पांसुभिर्मारुतोद्भवैः

তাৰ পাছত, হে দেবী, অতি দীঘল সময় পাৰ হোৱাত শাংকৰ প্ৰাসাদ ধ্বংসপ্ৰায় হ’ল আৰু বতাহে উৰুৱাই অনা ধূলিৰে ঢাকি ৰুদ্ধ হৈ পৰিল।

Verse 7

कस्यचित्त्वथ कालस्य प्रबुद्धो मुनिसत्तमः । अपश्यत्पांसुभिर्व्याप्तं तत्सर्वं शिवमन्दिरम्

কিছু সময়ৰ পাছত মুনিশ্ৰেষ্ঠ জাগি উঠিল। তেওঁ দেখিলে যে সমগ্ৰ শিৱমন্দিৰ ধূলিৰে আৱৃত হৈ পৰিছে।

Verse 8

ततः कृच्छ्रात्स निष्क्रान्तः खनित्वा मुनिपुंगवः । अकरोत्सुमहाद्वारं पूजार्थं तस्य भामिनि

তাৰ পাছত মহা কষ্টে সেই মুনি-পুঙ্গৱ বাহিৰ ওলাই আহিল; খনন কৰি, হে ভামিনী, পূজাৰ্থে তাত এক অতি বৃহৎ দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 9

प्रविश्य तत्र यो भक्त्या पूजयेद्वृषभध्वजम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

যি কোনো ব্যক্তি তাত প্ৰৱেশ কৰি ভক্তিভাৱে বৃষভধ্বজ প্ৰভুক পূজা কৰে, সি সেই পৰম ধামলৈ যায়, য’ত দেৱ মহেশ্বৰ নিবাস কৰে।

Verse 10

देव्युवाच । अमरत्वं कथं प्राप्तो मार्कंण्डो मुनिसत्तमः । अभवत्कौतुकं ह्येतत्तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

দেৱীয়ে ক’লে: “মুনি-সত্তম মাৰ্কণ্ডেয় কেনেকৈ অমৰত্ব লাভ কৰিলে? এই কথাই মোৰ মনত কৌতূহল জগাইছে; সেয়ে তুমি ক’বলৈ যোগ্য।”

Verse 11

अमरत्वं यतो नास्ति प्राणिनां भुवि शंकर । देवानामपि कल्पांते स कथं न मृतो मुनिः

“ভূমিত প্ৰাণীৰ বাবে অমৰত্ব নাই, হে শংকৰ; আৰু দেৱতাসকলেও কল্পান্তত বিনাশ পায়—তেন্তে সেই মুনি কেনেকৈ ন মৰিল?”

Verse 12

ईश्वर उवाच । अथातस्त्वां प्रव क्ष्यामि यथासावमरोऽभवत् । आसीन्मुनिः पुराकल्पे मृकण्ड इति विश्रुतः

ঈশ্বৰে ক’লে: “এতিয়া মই তোমাক ক’ম, সি কেনেকৈ অমৰ হ’ল। পূৰ্বৰ এক কল্পত মৃকণ্ড নামৰ এজন প্ৰখ্যাত মুনি আছিল।”

Verse 13

भृगोः पुत्रो महाभागः सभार्यस्तपसि स्थितः । तस्य पुत्रस्तदा जातो वसतस्तु वनांतरे

ভৃগুৰ মহাভাগ পুত্ৰজন পত্নীসহ তপস্যাত স্থিত আছিল। তেওঁ বন-আশ্ৰমত বাস কৰোঁতে তেতিয়াই তেওঁৰ এটি পুত্ৰ জন্মিল।

Verse 14

स पाञ्चवार्षिको भूत्वा बाल एव गुणान्वितः । कस्यचित्त्वथ कालस्य ज्ञानी तत्र समागतः

সেই বালক পাঁচ বছৰৰ হ’লেও গুণে গুণান্বিত আছিল। কিছুদিন পাছত তাত এজন তত্ত্বজ্ঞ জ্ঞানী আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 15

तेन दृष्टस्तदा बालः प्रांगणे विचरन्प्रिये । स्मृत्वाऽहसच्चिरं कालं भाव्यर्थं प्रति नोदितः

হে প্ৰিয়ে, সেই জ্ঞানীয়ে আঙণত ঘূৰি ফুৰা বালকক দেখি। বহুদিনৰ স্মৃতি জাগি উঠিল আৰু আগন্তুক ভবিষ্যৎ বিষয়ে অন্তৰত প্ৰেৰণা জাগিল।

Verse 16

तस्य पित्रा स दृष्टस्तु सामुद्रज्ञो विदुत्तमः । हास्यस्य कारणं पृष्टो विस्मयान्वितचेतसा

তেতিয়া বালকৰ পিতাই সেই উত্তম বিদ্বানক দেখিলে, যি সামুদ্রিক-শাস্ত্ৰ মতে লক্ষণ পঢ়াত নিপুণ আছিল। বিস্ময়ে ভৰা মনেৰে তেওঁ হাঁহিৰ কাৰণ সুধিলে।

Verse 17

कस्मान्मे सुतमालोक्य स्मितं विप्र कृतं त्वया । तत्र मे कारणं ब्रह्मन्यथावद्वक्तुमर्हसि

“মোৰ পুত্ৰক দেখি, হে বিপ্ৰ, আপুনি কিয় মৃদু হাঁহি দিলে? হে ব্রাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, ইয়াৰ সত্য কাৰণ যিদৰে আছে তিদৰে মোক ক’বলৈ অনুগ্ৰহ কৰক।”

Verse 18

इति तस्य वचः श्रुत्वा ज्ञानी विप्रो वचोऽब्रवीत्

তেওঁৰ বাক্য শুনি জ্ঞানী ব্ৰাহ্মণে উত্তৰৰ বাক্য ক’লে।

Verse 19

अयं पुत्रस्तव मुने सर्वलक्षणसंयुतः । अद्यप्रभृति षण्मासमध्ये मृत्युमवाप्स्यति

হে মুনি, তোমাৰ এই পুত্ৰ সকলো শুভ লক্ষণেৰে যুক্ত; কিন্তু আজিৰ পৰা ছয় মাহৰ ভিতৰত সি মৃত্যুক পাব।

Verse 20

यदि जीवेत्पुनरयं चिरायुर्वै भविष्यति । अतो मया कृतं हास्यं विचित्रा कर्मणो गतिः

কিন্তু যদি সি পুনৰ জীয়াই থাকে, তেন্তে নিশ্চয়েই দীঘায়ু হ’ব। সেইবাবে মই হাঁহিলোঁ—কৰ্মৰ গতি অদ্ভুত আৰু বিচিত্ৰ।

Verse 21

एतच्छ्रुत्वा वचो रौद्रं ज्ञानिना समुदाहृतम् । व्रतोपनयनं चक्रे बालकस्य पिता तदा

জ্ঞানীৰ উচ্চাৰিত সেই কঠোৰ বাক্য শুনি, তেতিয়া বালকৰ পিতাই তাৰ বাবে ব্ৰত আৰু উপনয়ন সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 22

आह चैनमृषिः पुत्रं दृष्ट्वा ब्राह्मणमागतम् । अभिवाद्यास्त्रयो वर्णास्ततः श्रेयो ह्यवाप्स्यसि

তাৰ পাছত ঋষিয়ে পুত্ৰক ক’লে: “যেতিয়া কোনো ব্ৰাহ্মণ আহে, তেতিয়া নমস্কাৰ কৰিবা। ত্ৰয়ো বৰ্ণক সন্মান কৰিলে নিশ্চয়েই কল্যাণ লাভ কৰিবা।”

Verse 23

एवमुक्तः स वै विप्रः करोत्येवाभिवादनम् । न वर्णावरजं वेत्ति बालभावाद्वरानने

এইদৰে উপদেশ পোৱা সেই বাল-বিপ্ৰে নিশ্চয় প্ৰণাম কৰিলে; কিন্তু বাল্যভাবৰ বাবে, হে সুন্দৰ-মুখী, বৰ্ণসমূহৰ যথোচিত অগ্ৰাধিকাৰৰ ক্ৰম বুজি নাপালে।

Verse 24

पंचमासा ह्यतिक्रान्ता दिवसाः पञ्चविंशतिः । एतस्मिन्नेव काले तु प्राप्ताः सप्तर्षयोऽमलाः

পাঁচ মাহ আৰু পঁচিশ দিন পাৰ হ’ল; ঠিক সেই সময়তে নিৰ্মল সপ্তর্ষিসকল উপস্থিত হ’ল।

Verse 25

तीर्थयात्राप्रसंगेन तेन मार्गेण भामिनि । कालेन तेन सर्वेऽथ यथावदभिवादनैः । आयुष्मान्भव तैरुक्तः स बालो दण्डवल्कली

হে সুন্দৰী, তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে তেওঁলোকে সেই পথেদি গ’ল; সময়মতে সকলোৱে বিধিমতে প্ৰণাম গ্ৰহণ কৰিলে। দণ্ড ধাৰণ কৰা আৰু বাকল-বস্ত্ৰ পৰিহিত সেই বালকক তেওঁলোকে ‘আয়ুষ্মান্ ভৱ’ বুলি আশীৰ্বাদ দিলে।

Verse 26

उक्त्वा ते तु पुनर्बालं वीक्ष्य वै क्षीणजीवितम् । दिनानि पंच ते ह्यायुर्ज्ञात्वा भीतास्ततोऽनृतात्

কিন্তু এই কথা কৈ পুনৰ তেওঁলোকে সেই বালকক চালে, যাৰ আয়ু ক্ষীণ হৈ আহিছিল। জানিলে যে তাৰ মাত্ৰ পাঁচ দিনহে বাকী, তেতিয়া তেওঁলোকে ভয় কৰিলে—যেন তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ অসত্য নহয়।

Verse 27

ब्रह्मचारिणमादाय गतास्ते ब्रह्मणोऽन्तिके । प्रतिमुच्याग्रतो बालं प्रणेमुस्ते पितामहम्

সেই ব্ৰহ্মচাৰী বালকক লগত লৈ তেওঁলোকে ব্ৰহ্মাৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল। বালকক আগত থৈ, তেওঁলোকে পিতামহ—সৃষ্টিৰ পিতৃ—ক দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 28

ततस्तेनापि बालेन ब्रह्मा चैवाभिवादितः । चिरायुर्ब्रह्मणा बालः प्रोक्तोऽसावृषिसन्निधौ

তাৰ পাছত সেই বালকে বিধিমতে ব্ৰহ্মাদেৱকো প্ৰণাম কৰিলে। ঋষিসকলৰ সন্মুখত ব্ৰহ্মাই ক’লে, “এই বালক চিৰায়ু হ’ব।”

Verse 29

ततस्ते मुनयः प्रीताः श्रुत्वा वाक्यं पितामहात् । पितामहस्तु तान्दृष्ट्वा ऋषीन्प्रोवाच विस्मितान् । केन कार्येण वाऽयाताः केन बालो निवेदितः

পিতামহৰ বাক্য শুনি মুনিসকল আনন্দিত হ’ল। তাৰ পাছত পিতামহে বিস্মিত ঋষিসকলক দেখি ক’লে, “কোন কাৰ্যত তোমালোক আহিছা, আৰু এই বালকক কিয় মোৰ আগত নিবেদন কৰা হ’ল?”

Verse 30

ऋषय ऊचुः । भृगोः पुत्रो मृकण्डस्तु क्षीणायुस्तस्य बालकः । अकालेन पिता ज्ञात्वा बबंधास्य च मेखलाम्

ঋষিসকলে ক’লে: “ভৃগুৰ পুত্ৰ মৃকণ্ডৰ এটি বালক আছে, তাৰ আয়ু ক্ষীণ। সময় অহাৰ আগতেই জানি পিতৃয়ে তাৰ কঁকালত ব্ৰহ্মচাৰীৰ মেখলা বান্ধি দিলে।”

Verse 31

यज्ञोपवीतं च ततस्तेन विप्रेण बोधितः । यं कञ्चिद्द्रक्ष्यसे लोके भ्रमन्तं भूतले द्विजम्

আৰু সেই বিপ্ৰৰ উপদেশত তাক যজ্ঞোপবীত—পবিত্ৰ জনেউ—পৰিধান কৰোৱা হ’ল। “এই জগতত ভূমিত ভ্ৰমণ কৰা যিকোনো দ্বিজক তুমি যেতিয়া দেখিবা…”

Verse 32

तस्याभिवादनं कार्यं नित्यमेव च पुत्रक । ततो वयमनेनैव दृष्टा बालेन सत्तम

“হে পুত্ৰ, সদায়েই তুমি তেওঁৰ অভিবাদন কৰিবা।” এইদৰে এই বালকেই আমাক দেখা পালে, হে সত্তম।

Verse 33

तीर्थयात्राप्रसंगेन दैवयोगात्पितामह । चिरायुरेष वै प्रोक्तो ह्यमीभिश्चाभिवादितैः

হে পিতামহ! তীৰ্থযাত্ৰাৰ প্ৰসঙ্গত, দেৱযোগৰ অনুকূল মিলনত, এইসকল ঋষিয়ে প্ৰণাম গ্ৰহণ কৰি এই বালকক নিশ্চয় ‘দীৰ্ঘায়ু’ বুলি ঘোষণা কৰিছিল।

Verse 34

त्वत्सकाशं समानीतस्त्वया चैवमुदाहृतः । कथं वागनृता देव ह्यस्माकं भवता सह

আপোনাৰ সন্মুখলৈ অনা হ’ল আৰু আপুনি এইদৰে ক’লে—হে দেৱ! আপোনাৰ সৈতে থাকোঁতে, আমাৰ প্ৰতি আপোনাৰ বাক্য কেনেকৈ অসত্য হ’ব পাৰে?

Verse 35

उवाच बालमुद्दिश्य प्रहसन्पद्मसंभवः । मत्समानायुषो बालो मार्कण्डेयो भविष्यति

বালকজনক দেখুৱাই, মৃদু হাসি সহ পদ্মসম্ভৱ (ব্ৰহ্মা) ক’লে—‘এই বালক, মাৰ্কণ্ডেয়, মোৰ সমান আয়ুস লাভ কৰিব।’

Verse 36

कल्पस्यादौ तथा चान्ते सहायो मे भविष्यति । ततस्तु मुनयः प्रीता गृहीत्वा मुनिदारकम् । तस्मिन्नेव प्रदेशे तु मुमुचुश्चेष्टितं यतः

‘কল্পৰ আৰম্ভণিত আৰু তাৰ অন্ততো, সি মোৰ সহায়-সঙ্গী হ’ব।’ তাৰপিছত মুনিসকল আনন্দিত হৈ মুনিদাৰকক লৈ, সেই একে প্ৰদেশতে নিজৰ পৰিশ্ৰম থমাই বিশ্ৰাম ল’লে।

Verse 37

तीर्थयात्रां गता विप्रा मार्कण्डेयो गृहं ययौ । गत्वा गृहमथोवाच मृकण्डं मुनिसत्तमम्

ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকল তীৰ্থযাত্ৰালৈ গ’লত, মাৰ্কণ্ডেয় ঘৰলৈ উভতি গ’ল। ঘৰ পোৱাত সি মুনিসত্তম মৃকণ্ডুক ক’লে।

Verse 38

ब्रह्मलोकमहं नीतो मुनिभिस्तात सप्तभिः । उक्तोऽयं ब्रह्मणा कल्पस्यादौ चान्ते च मे सखा

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “পিতৃদেৱ, সাতজন মুনিয়ে মোক ব্ৰহ্মলোকলৈ নিলে। ব্ৰহ্মাই ক’লে—‘কল্পৰ আদিত আৰু অন্তত এইজন মোৰ সখা হ’ব।’”

Verse 39

भविष्यति न संदेहो मत्समायुश्च बालकः । ततस्तैः पुनरानीतो मुक्तश्चैवाश्रमं प्रति

“এইদৰে হ’ব—সন্দেহ নাই; এই বালক মোৰ সমান আয়ুস লাভ কৰিব।” তাৰ পাছত তেওঁলোকে তাক পুনৰ আনি আশ্ৰমলৈ উভতি যাবলৈ মুক্ত কৰিলে।

Verse 40

मत्कृते हि द्विजश्रेष्ठ यातु ते मनसो ज्वरः । मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा मृकण्डो मुनिसत्तमः । जगाम परमं हर्षं क्षणमेकं सुदुःसहम्

“মোৰ কাৰণে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ মনৰ জ্বৰ দূৰ হওক।” মাৰ্কণ্ডেয়ৰ বাক্য শুনি, মুনিসত্তম মৃকণ্ডু পৰম আনন্দত আচ্ছন্ন হ’ল—এটা ক্ষণো সহিব নোৱাৰা।

Verse 41

ततौ धैर्यं समास्थाय वाक्यमेतदुवाच ह

তাৰ পাছত তেওঁ ধৈৰ্য ধৰি, মন স্থিৰ কৰি, এই বাক্য ক’লে।

Verse 42

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । यत्त्वया मे सुपुत्रेण दृष्टो लोकपितामहः

মৃকণ্ডু ক’লে: “আজি মোৰ জন্ম সফল হ’ল, আৰু জীৱন সঁচাকৈ সুজীৱিত হ’ল—কাৰণ তুমি, মোৰ সুপুত্ৰ, লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাৰ দৰ্শন লাভ কৰিলা।”

Verse 43

वाजपेयसहस्रेण राजसूयशतेन च । यं न पश्यन्ति विद्वांसः स त्वया लीलया सुत

হাজাৰ হাজাৰ বাজপেয় যজ্ঞ আৰু এশ ৰাজসূয় কৰিলেও পণ্ডিতসকলে সেই পৰমেশ্বৰক নেদেখে; কিন্তু তুমি, হে মোৰ পুত্ৰ, লীলাৰ দৰে সহজে তেওঁৰ দৰ্শন পালা।

Verse 44

दृष्टश्चिरायुरप्येवं कृतस्तेनाब्जयोनिना । दिवारात्रमहं तात तव दुःखेन दुखितः । न निद्रामनुगच्छामि तन्मेदुःखं गतं महत्

সেই পদ্মজন্মা ব্ৰহ্মাই এইদৰে দীঘল আয়ু দান কৰিলে। তথাপি, হে প্ৰিয় পুত্ৰ, তোমাৰ দুখে মই দিন-ৰাতি বিষণ্ণ; মোৰ চকুত নিদ্ৰা নাহে—মোৰ ওপৰত মহাদুখ নামি আহিছে।

Verse 209

इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम नवोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশি-হাজাৰ শ্লোকীয়া সংহিতাৰ অন্তৰ্গত সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত “মাৰ্কণ্ডেয়েশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামক ২০৯তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।