Adhyaya 204

Verse 1

देव्युवाच । भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं विस्तरात्कथयस्व मे

দেৱীয়ে ক’লে: হে ভগৱন, দেৱদেৱেশ, সংসাৰ-অৰ্ণৱ পাৰ কৰোৱা তাৰক, মোক সৰস্বতীৰ মাহাত্ম্য বিস্তাৰে ক’বা।

Verse 2

यात्रागतानां देवेशि पुरुषाणां जितात्मनाम् । मुखद्वारे तु किं पुण्यं स्नानदाने च शंकर

হে দেৱেশ্বৰ, তীৰ্থযাত্ৰালৈ অহা জিতেন্দ্ৰিয় পুৰুষসকলৰ বাবে—মুখদ্বাৰত কিমান পুণ্য হয়? আৰু হে শংকৰ, স্নান আৰু দানত কিমান ফল লাভ হয়?

Verse 3

अवगाहनेन चान्यत्र फलं किंस्वित्प्रजायते । श्राद्धस्य किं विधानं तु के मंत्रास्तत्र के द्विजाः

আৰু অন্য ঠাইত অৱগাহন (স্নান) কৰিলে কেনে ফল জন্মে? তাত শ্ৰাদ্ধৰ সঠিক বিধান কি—কোন মন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিব, আৰু কোন দ্বিজক নিযুক্ত কৰিব?

Verse 4

किं ग्राह्यं किञ्च भोक्तव्यं ब्राह्मणैः श्राद्धकर्मणि । कानि दानानि देयानि नृभिर्यात्रा फलेप्सुभिः

শ্ৰাদ্ধকর্মত ব্ৰাহ্মণসকলে কি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে আৰু কি ভোজন কৰা উচিত? আৰু যিসকলে তীৰ্থযাত্ৰাৰ ফল কামনা কৰে, তেওঁলোকে কোন কোন দান দিব লাগে?

Verse 5

ईश्वर उवाच । शृणु देविप्रवक्ष्यामि दानश्राद्धविधिक्रमम् । सरस्वत्याश्च माहात्म्यं कीर्त्यमानं निबोध मे

ঈশ্বৰে ক’লে: শুনা, হে দেৱী—মই দান আৰু শ্ৰাদ্ধৰ বিধি-ক্রম সুশৃঙ্খলভাৱে ক’ম। আৰু কীৰ্তিত হৈ থকা সৰস্বতীৰ মাহাত্ম্য মোৰ পৰা বুজি লোৱা।

Verse 6

पुण्यं सारस्वतं तोयं यत्र तत्रावगाह्यते । सागरेण तु संमिश्रं देवानामपि दुर्लभम्

সৰস্বতীৰ পুণ্যময় জল য’তেই অৱগাহন কৰা হয়, তাতেই পুণ্য দান কৰে। আৰু সাগৰৰ সৈতে মিশ্ৰিত হ’লে সেই সঙ্গম দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 7

सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या सरस्वती लोकसुखावगाहा । सरस्वतीं प्राप्य न दुःखिता नराः सदा न शोचंति परत्र चेह वा

সকলো নদীৰ মাজত সৰস্বতী অতি পৱিত্ৰ; সৰস্বতী লোকসুখত নিমজ্জনৰ পথ। সৰস্বতীক লাভ কৰিলে মানুহ দুখেৰে ক্লিষ্ট নহয়; ইহলোকে বা পৰলোকে কেতিয়াও শোক নকৰে।

Verse 8

पुण्यं सारस्वतं तीर्थं पुण्यकृल्लभते नरः । दुर्लभं त्रिषु लोकेषु वैशाख्या सोमपर्वणि

পুণ্যকৰ্মে সমৃদ্ধ মানুহে পৱিত্ৰ সাৰস্বত তীৰ্থ লাভ কৰে। ত্ৰিলোকত ইয়াৰ পূৰ্ণ শুভফল লাভ দুষ্প্ৰাপ্য, বিশেষকৈ বৈশাখ মাহত সোম-পৰ্ব্বণিৰ দিনত।

Verse 9

अमा सोमेन संयुक्ता यदि तत्रैव लभ्यते । तत्र किं क्रियते देवि पर्वकोटिशतैरपि

হে দেবী, যদি অমাৱস্যা সোমসহ যুক্ত হৈ ঠিক তাতেই লাভ হয়, তেন্তে অন্য ঠাইত কোটি কোটি পৰ্বদিনেৰে কি-ই বা সিদ্ধ হয়?

Verse 10

चान्द्रायणानि कृच्छ्राणि महासां तपनानि च । प्रायश्चित्तानि दीयन्ते यत्र नास्ति सरस्वती

য’ত সৰস্বতী নাই, তাত চান্দ্ৰায়ণ, কৃচ্ছ্ৰ আদি কঠোৰ তপ আৰু নানা প্ৰায়শ্চিত্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। (কিন্তু ইয়াত সৰস্বতীয়ে নিজেই শুদ্ধি দান কৰে।)

Verse 11

यावदस्थि शरीरस्य तिष्ठेत्सारस्वते जले । तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके वसे न्नरः । जात्यन्धैस्ते समा ज्ञेया मृतैः पंगुभिरेव च

যিমান দিন মানুহৰ দেহৰ অস্থিও সাৰস্বত জলে স্থিত থাকে, সিমান হাজাৰ হাজাৰ বছৰ সি বিষ্ণুলোকত বাস কৰে। যিসকল সক্ষম হৈও এই আশ্ৰয় নলয়, তেওঁলোকক জন্মান্ধৰ সমান—হাঁ, মৃত আৰু পংগুৰ তুল্য বুলিও জানিবা।

Verse 12

समर्था ये न पश्यन्ति प्रभासस्थां सरस्वतीम् । ते देशास्तानि तीर्थानि आश्रमास्ते च पर्वताः

যিসকলে সক্ষম হৈও প্ৰভাসত অৱস্থিতা দেৱী সৰস্বতীক নেদেখে, তেওঁলোকে যি দেশ, যি তীৰ্থ, যি আশ্ৰম আৰু যি পৰ্বতলৈ যায়—সেয়া তুলনাত একো মূল্য নাথাকে।

Verse 13

येषां सरस्वती देवी मध्ये याति सरिद्वरा । त्रैलोक्यपावनीं पुण्यां संश्रिता ये सरस्वतीम् । संसारकर्दमामोदमाजिघ्रन्ति न ते पुनः

যিসকলৰ মাজেদি সৰিদ্বৰা দেৱী সৰস্বতী বয়, আৰু যিসকলে ত্ৰিলোক-পাৱনী সেই পুণ্যময়ী সৰস্বতীৰ শৰণ লয়—তেওঁলোকে পুনৰ কেতিয়াও সংসাৰ-কৰ্দমৰ দুৰ্গন্ধ নাসোঁঘে।

Verse 14

शब्दविद्येव विस्तीर्णा मतैव जगतः प्रिया । सतां मतिरिव स्वच्छा रमणीया सरस्वती

সৰস্বতী শব্দবিদ্যাৰ দৰে বিস্তৃত; সঠিক বোধৰ দৰে জগতৰ প্ৰিয়; আৰু সৎলোকৰ বিবেচনাবুদ্ধিৰ দৰে স্বচ্ছ—সঁচাকৈ সৰস্বতী অতি মনোহৰ।

Verse 15

त्रैलोक्यशोभितां देवीं दिव्य तोयां सुनिर्मलाम् । स नीचो यः पुमानेतां न वन्देत सरस्वतीम्

সৰস্বতী ত্ৰিলোকক শোভিত কৰা দেৱী; তেওঁৰ জল দিৱ্য আৰু অতি নিৰ্মল। যি পুৰুষে এই সৰস্বতীক বন্দনা নকৰে, সি নিশ্চয় নীচ।

Verse 16

स्वर्गनिश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती । नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी

প্ৰভাসত সৰস্বতী স্বৰ্গলৈ উঠা সিঁড়িৰ দৰে উদ্ভৱ হয়। এই মহানদী অপুণ্যৱান পুৰুষে লাভ কৰিব নোৱাৰে।

Verse 17

चन्द्रभागा च गंगा च तथा यत्र सरस्वती । देवास्ते न मनुष्यास्ते तिस्रो नद्यः पिबन्ति ये

য’ত চন্দ্ৰভাগা আৰু গঙ্গা আছে, তাতেই সৰস্বতীও আছে—এই তিনিখন নদীৰ জল যিসকলে পান কৰে, তেওঁলোক মানুহ নহয়, দেৱতা।

Verse 18

सत्यमेव मया देवि जाह्नवी शिरसा धृता । याः काश्चित्सरितो लोके तासां पुण्या सरस्वती

সত্যই, হে দেবী, মই জাহ্নৱী (গঙ্গা)ক মোৰ মূৰত ধাৰণ কৰিছিলোঁ। তথাপি জগতৰ সকলো নদীৰ ভিতৰত সৰস্বতী সৰ্বাধিক পবিত্ৰ আৰু পুণ্যফলদায়িনী।

Verse 19

दर्शनेन सरस्वत्या राजसूयो न राजते । गंडूषश्चाश्वमेधाद्वै सर्व क्रतुवरं पयः

সৰস্বতীৰ কেৱল দর্শনতেই ৰাজসূয় যজ্ঞৰ গৌৰৱো ম্লান হয়। আৰু তেওঁৰ জলে এক মুখভৰ পান কৰাই অশ্বমেধতকৈও শ্ৰেষ্ঠ—সেই জল সকলো ক্ৰতুৰ ফলৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম।

Verse 21

वहन्ति येषां कालेन ते न काल वशा नराः । देवि किं बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनःपुनः । सरस्वत्याः परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

যিসকলৰ বাবে সময় নিজেই বয়, তেওঁলোক কালৰ অধীন হোৱা মানুহ নহয়। হে দেবী, অধিক ক’বলৈ কি আছে, পুনঃপুনঃ বৰ্ণনা কৰাই বা কিয়? সৰস্বতীৰ ওপৰত কোনো তীৰ্থ কেতিয়াও নাছিল, আৰু কেতিয়াও নহ’ব।

Verse 22

तत्रैव दुर्लभं स्नानं यत्र सागरसंगमः । तत्र स्नानेन दानेन कोटियज्ञफलं लभेत्

য’তেই নদীৰ সাগৰৰ সৈতে সংগম হয়, তাতেই স্নান দুষ্প্ৰাপ্য আৰু অতি মূল্যবান। তাত স্নান আৰু দান কৰিলে কোটি যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।

Verse 23

यत्र सारस्वतं तोयं सागरोर्मिसमाकुलम् । तत्र स्नास्यंति ये मर्त्या भाग्यवन्तो युगेयुगे

য’ত সৰস্বতীৰ পবিত্ৰ জল সাগৰৰ ঢৌত মথিত হৈ উথলি উঠে—তাত যি মৰ্ত্যলোকে যুগে যুগে স্নান কৰে, তেওঁলোকেই সত্যই ভাগ্যৱান।

Verse 24

ते धन्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां स्फीततरं यशः । येषां कलेवरं नॄणां सिक्तं सारस्वतैर्जलैः

তেওঁলোক ধন্য, তেওঁলোক নমস্কাৰযোগ্য; তেওঁলোকৰ যশ অধিকাধিক বৃদ্ধি পায়—যিসকল নৰৰ দেহ সৰস্বতীৰ জলে সিঞ্চিত আৰু পবিত্ৰ হয়।