
এই অধ্যায় শৈৱ ব্যাখ্যামূলক সংলাপৰূপে আছে। ঈশ্বৰে উপদেশ দিয়ে কয়—নিয়ম-সংযমে থকা তীৰ্থযাত্ৰী আদি প্ৰভাসৰ দক্ষিণে অৱস্থিত বৃদ্ধ প্ৰভাসলৈ যাব। তাত “চতুৰ্মুখ” নামে প্ৰসিদ্ধ লিঙ্গ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই পাপহৰ বুলি প্ৰশংসিত। শ্ৰীদেৱীয়ে নামৰ উৎপত্তি আৰু দৰ্শন, স্তৱন, পূজাৰ ফল কি সোধে। ঈশ্বৰে প্ৰাচীন মন্বন্তৰ আৰু ত্ৰেতাযুগৰ কাহিনী কয়। উত্তৰ দিশৰ পৰা অহা ঋষিসকলে প্ৰভাস দৰ্শনৰ বাবে আহি দেখে যে ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰ-সম্পৰ্কত শৈৱ লিঙ্গ গোপন। দৰ্শন নোপোৱাকৈ ঘূৰি নাযাম বুলি সংকল্প কৰি তেওঁলোকে ঋতু পাৰ হৈ দীঘলীয়া তপস্যা কৰে—ব্ৰহ্মচৰ্য, কঠোৰ নিয়ম, শীত-উষ্ণ সহন আদি—আৰু শেষত বৃদ্ধাৱস্থালৈ পায়। তেওঁলোকৰ অটল সংকল্প দেখি শংকৰে কৰুণাৰে পৃথিৱী বিদীৰ্ণ কৰি নিজৰ লিঙ্গ প্ৰকাশ কৰে; দৰ্শন লাভ কৰি ঋষিসকল স্বৰ্গলোকলৈ যায়। ইন্দ্ৰে পুনৰ গোপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলেও, বৃদ্ধভাৱত দৰ্শন লাভ হোৱাৰ বাবে সেই স্থান “বৃদ্ধ প্ৰভাস” নামে প্ৰসিদ্ধ হয়। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে—ভক্তিভাৱে সেই তীৰ্থ দৰ্শন ৰাজসূয় আৰু অশ্বমেধ যজ্ঞসম পুণ্য দিয়ে; সম্পূৰ্ণ ফল কামনা কৰা লোকৰ বাবে ব্ৰাহ্মণক উক্ষা (বৈল) দান কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो वृद्धप्रभासं तु गच्छेच्च नियतात्मवान् । आदिप्रभासाद्दक्षिणतो नातिदूरे व्यवस्थितम्
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত সংযমিত মন লৈ ভক্তে বৃদ্ধ-প্ৰভাসলৈ যাব লাগে; ই আদি-প্ৰভাসৰ দক্ষিণফালে বেছি দূৰত নহয়।
Verse 2
चतुर्मुखं महालिंगं दर्शनात्पापनाशनम्
চতুৰ্মুখ মহালিঙ্গৰ দৰ্শন মাত্ৰেই পাপ নাশ হয়।
Verse 3
श्रीदेव्युवाच । कथं वृद्धप्रभासं तु नाम तस्याभवत्प्रभो । तस्मिन्दृष्टे फलं किं स्यात्स्तुते संपूजिते तथा
শ্ৰীদেৱীয়ে ক’লে: “হে প্ৰভু, ই কেনেকৈ ‘বৃদ্ধ-প্ৰভাস’ নামে পৰিচিত হ’ল? আৰু ইয়াক দৰ্শন কৰিলে, তদুপৰি স্তৱন আৰু বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে কি ফল লাভ হয়?”
Verse 4
एतत्कथय मे देव संक्षेपान्नातिविस्तरात्
হে দেৱ, এই কথা মোক সংক্ষেপে কওক, অধিক বিস্তাৰ নকৰিব।
Verse 5
ईश्वर उवाच । आदौ स्वायंभुवे देवि पूर्वमन्वन्तरे पुरा । त्रेतायुगे चतुर्थे तु प्रभासे क्षेत्र उत्तमे
ঈশ্বৰে ক’লে: “হে দেৱি, আদিতে—অতি প্ৰাচীন কালত, স্বায়ম্ভুৱৰ পূৰ্ব মন্বন্তৰত—চতুৰ্থ ত্ৰেতাযুগত, উত্তম প্ৰভাস ক্ষেত্ৰত…”
Verse 6
तस्मिन्काले महादेवि पूर्वमन्वंतरे पुरा । त्रेतायुगे चतुर्थे तु ऋषयस्तत्र संगताः
সেই সময়ত, হে মহাদেৱী, অতীতৰ পূৰ্ব মন্বন্তৰত—চতুৰ্থ ত্ৰেতাযুগত—ঋষিসকল তাত একত্ৰিত হৈছিল।
Verse 7
दर्शनार्थं प्रभासस्य उत्तरापथगामिनः । तं दृष्ट्वाऽच्छादितं देवं वज्रेण तु महेश्वरि
প্ৰভাসৰ দৰ্শনৰ উদ্দেশ্যে উত্তৰাপথেৰে অহা লোকসকলে—হে মহেশ্বৰী—সেই দেৱতাক বজ্ৰেৰে আচ্ছাদিত দেখা পালে।
Verse 8
विषादं परमं जग्मुर्वाक्यं चेदमथाबुवन् । अदृष्ट्वा शांकरं लिगं न यास्यामो वयं गृहम्
তেওঁলোক গভীৰ বিষাদত পৰিল আৰু তেতিয়া এই বাক্য ক’লে: “শংকৰৰ লিঙ্গ দৰ্শন নকৰিলে আমি ঘৰলৈ নাযাওঁ।”
Verse 9
स्वर्गार्थिनो वयं प्राप्ता महदध्वानमेव हि । तस्मादत्रैव तिष्ठामो यावल्लिंगस्य दर्शनम्
“স্বৰ্গলাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে আমি সঁচাকৈয়ে বহুদূৰ পথ অতিক্ৰম কৰি আহিছোঁ; সেয়ে লিঙ্গ দৰ্শন নোহোৱালৈকে আমি ইয়াতেই থাকিম।”
Verse 10
एवं ते निश्चयं कृत्वा परस्मिंस्तपसि स्थिताः । वर्षास्वाकाशगा भूत्वा हेमंते सलिलाश्रयाः
এনেদৰে সিদ্ধান্ত কৰি তেওঁলোক কঠোৰ তপস্যাত স্থিত হ’ল: বৰ্ষাকালত মুকলি আকাশত থাকিল, আৰু হেমন্তত পানীত আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 11
पञ्चाग्निसाधना ग्रीष्मे नियता ब्रह्मचारिणः । बहून्वर्षगणान्विप्रा जराग्रस्तास्तदाऽभवन्
গ্ৰীষ্মকালত তেওঁলোকে নিয়মবদ্ধ ব্ৰহ্মচাৰী হৈ পঞ্চাগ্নি-সাধনা কৰিছিল; বহু বছৰ পাৰ হোৱাৰ পাছত সেই ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকল বয়সৰ জৰাত ক্লিষ্ট হ’ল।
Verse 12
एवं वृद्धत्वमापन्ना यदा ते वरवर्णिनि । छन्द्यमाना वरैस्ते तु शंकरेण महात्मना
হে সুশোভিতা নাৰী, যেতিয়া সেই ঋষিসকল এইদৰে বৃদ্ধাৱস্থালৈ উপনীত হ’ল, তেতিয়া মহাত্মা শংকৰে তেওঁলোকক বৰ দান কৰি ইচ্ছামতে বাছিবলৈ আহ্বান জনালে।
Verse 13
लिंगस्य दर्शनं मुक्त्वा न तेऽन्यं वव्रिरे वरम्
লিঙ্গৰ দৰ্শন ব্যতীত তেওঁলোকে আন কোনো বৰ নাখুজিলে।
Verse 14
तेषां तु निश्चयं ज्ञात्वा सर्वेषां वृषभध्वजः । अनुकम्पापरो भूत्वा स्वलिंगं तानदर्शयत्
সকলৰ দৃঢ় সংকল্প জানি, বৃষভধ্বজ প্ৰভু শিৱ দয়াত পৰিপূৰ্ণ হৈ তেওঁলোকক নিজৰেই লিঙ্গ দৰ্শন কৰালে।
Verse 15
एतस्मिन्नेव काले तु भित्त्वा चैव वसुन्धराम् । उत्थितं सहसा लिंगं तदेव वरवर्णिनि
ঠিক সেই সময়তে, হে সুশোভিতা নাৰী, পৃথিৱী ফালি সেই একেই লিঙ্গ হঠাতে উদ্ভূত হ’ল।
Verse 16
ऋषयस्ते च तं दृष्ट्वा सर्वे च त्रिदिवं गताः । अथ तेषु प्रयातेषु शक्रस्तप्तमना ह्यभूत्
সেই ঋষিসকলে তাক দেখি সকলেই ত্ৰিদিৱলৈ গ’ল; আৰু তেওঁলোক গুচি যোৱাত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ মন দুখে-তাপে ব্যাকুল হ’ল।
Verse 17
तमपि च्छादयामास वज्रेण शतपर्वणा
তেওঁ শত-পৰ্বযুক্ত বজ্ৰেৰে সেইটো (লিঙ্গ)কো ঢাকি দিলে।
Verse 18
वृद्धभावे यतस्तेषामृषीणां दर्शनं गतः । अतो वृद्धप्रभासं तत्कीर्त्यते वसुधातले
যিহেতু ই ঋষিসকলক বৃদ্ধ অৱস্থাত দৰ্শন দিছিল, সেয়ে পৃথিৱীত ই ‘বৃদ্ধ-প্ৰভাস’ বুলি কীৰ্তিত।
Verse 19
तस्मिन्दृष्टे वरारोहे अद्यापि लभते फलम् । राजसूयाश्वमेधानां नरो भक्तिसमन्वितः
হে বৰাৰোহে, সেই (লিঙ্গ/স্থান) দৰ্শন কৰিলে আজিও ভক্তিসম্পন্ন নৰে ৰাজসূয় আৰু অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 20
एवं तत्र समुत्पन्नं प्रभासं वृद्धसंज्ञकम् । तत्रोक्षा ब्राह्मणे देयः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
এইদৰে তাত ‘বৃদ্ধ’ নামে পৰিচিত প্ৰভাস উদ্ভৱ হ’ল; আৰু যাত্ৰাৰ সম্পূৰ্ণ ফল কামনা কৰাসকলে তাত এজন ব্ৰাহ্মণক এটা ষাঁড় দান কৰিব লাগে।
Verse 195
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वृद्धप्रभासमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী-সহস্ৰ শ্লোকসমূহৰ সংহিতাৰ অন্তৰ্গত সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্য’ত ‘বৃদ্ধ-প্ৰভাসৰ মাহাত্ম্য-বৰ্ণন’ নামক একশ পঁচানব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।