Adhyaya 16

Verse 1

ईश्वर उवाच । पातालविवरस्यापि माहात्म्यं शृणु सांप्रतम् । पूर्वपृष्टं महादेवि ब्रह्मणा विश्वकर्मणा

ঈশ্বৰে ক’লে: এতিয়া পাতাল-গুহাৰ মাহাত্ম্যো শুনা। হে মহাদেৱী, এই বিষয়ে পূৰ্বে ব্ৰহ্মা আৰু বিশ্বকৰ্মাই সুধিছিল।

Verse 2

तमोभावे समुत्पन्ने जातास्तत्रैव राक्षसाः । सूर्यस्य द्वेषिणः सर्वे ह्यसंख्याता महाबलाः

যেতিয়া অন্ধকাৰৰ অৱস্থা উদ্ভৱ হ’ল, তাতেই ৰাক্ষসসকল জন্মিল—অসংখ্য, মহাবলী, আৰু সকলোৱে সূৰ্যৰ দ্বেষী।

Verse 3

ते तु दृष्ट्वा महात्मानं समुद्यंतं दिवाकरम् । ते धूम्रप्रमुखाः सर्वे जहसुः सूर्यमंजसा

কিন্তু যেতিয়া তেওঁলোকে মহাত্মা দিবাকৰক উদয় হোৱা দেখিলে, তেতিয়া ধূম্ৰ-প্ৰধান সেইসকল সকলোৱে একেলগে সূৰ্যৰ ওপৰত সোজাকৈ আক্ৰমণ কৰিলে।

Verse 4

अस्माकमंतकः कोऽयं विद्यते पापकर्मकृत् । इत्यूचुर्विविधा वाचः सूर्यस्याग्रे स्थितास्तदा

‘এইজন কোন—আমাৰ সংহাৰক—এই পাপকর্মকাৰী?’ এইদৰে সূৰ্যৰ সন্মুখত থিয় হৈ তেওঁলোকে নানা কথা ক’লে।

Verse 5

इति श्रुत्वा तदा देवः क्रोधस्फुरिताधरः । राक्षसानां वचश्चैव भक्ष्यमाणो दिवाकरः

এই বাক্য শুনি তেতিয়া দেৱ দিবাকৰ, ক্ৰোধত অধৰ কঁপাই উঠিল; ৰাক্ষসসকলৰ বাক্য আৰু আক্রমণে তেওঁক ঘেৰাও কৰি যেন গিলি পেলাব খুজিলে।

Verse 6

ततः क्रोधाभिभूतेन चक्षुषा चावलोकयत् । स क्रूररक्षःक्षयकृत्तिमिरद्विपकेसरी

তাৰ পাছত ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হৈ তেওঁ চকুৰে চালে; সেই সূৰ্য অন্ধকাৰ-হাতীৰ বাবে সিংহ সদৃশ হৈ ক্ৰূৰ ৰাক্ষসসকলৰ বিনাশকৰ্তা হ’ল।

Verse 7

महांशुमान्खगः सूर्यस्तद्विनाशमचिंतयत् । अजानन्नंततश्छिद्रं राक्षसानां दिवस्पतिः

উজ্জ্বল কিৰণময় আকাশচাৰী সূৰ্য, দিনৰ অধিপতি, তেওঁলোকৰ বিনাশ চিন্তিলে; কিন্তু ৰাক্ষসসকলৰ পলাবলৈ থকা গোপন ছিদ্ৰ তেওঁ নাজানিলে।

Verse 8

स धर्मविच्युतान्दृष्ट्वा पापोपहतचेतसः । एवं संचिंत्य भगवान्दध्यौ ध्यानं प्रभाकरः

ধৰ্মচ্যুত, পাপে আঘাতপ্ৰাপ্ত চিত্তৰ তেওঁলোকক দেখি, ভগৱান প্ৰভাকৰ এইদৰে চিন্তা কৰি গভীৰ ধ্যানত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 9

अजानंस्तेजसा ग्रस्तं त्रैलोक्यं रजनीचरैः । ततस्ते भानुना दृष्टाः क्रोधाध्मातेन चक्षुषा

ৰজনীচৰসকলে নিজৰ তেজে ত্ৰিলোক আচ্ছন্ন কৰিছে—এই কথা নাজানি, তেতিয়া ভানুৱে ক্ৰোধে ফুলা চকুৰে তেওঁলোকক দেখিলে।

Verse 10

निपेतुरंबरभ्रष्टाः क्षीणपुण्या इव ग्रहाः । राक्षसैर्वेष्टितो धूम्रो निपतञ्छुशुभेंऽबरात्

তেওঁলোক আকাশৰ পৰা খহি পৰিল, যেন পুণ্য ক্ষয় হোৱা গ্ৰহসমূহ। ৰাক্ষসৰে বেষ্টিত ধোঁৱা-বৰ্ণ এক গোট আকাশৰ পৰা ঝাঁপ দি নামিল, পতনৰ মাজতো দীপ্ত হৈ।

Verse 11

अर्द्धपक्वं यथा तालफलं कपिभिरावृतम् । यदृच्छया निपेतुस्ते यंत्रमुक्ता यथोपलाः

যেন আধা-পকা তালফল বান্দৰে ঘেৰাই ধৰে, তেনেদৰে তেওঁলোক আকস্মাতে খহি পৰিল—যেন যন্ত্ৰৰ পৰা মুকলি হোৱা শিল।

Verse 12

ततो वायु वशाद्भ्रष्टा भित्त्वा भूमिं रसातलम् । जग्मुस्ते क्षेत्रमासाद्य प्रभासं वरवर्णिनि

তাৰ পাছত বায়ুৰ বেগে পথভ্ৰষ্ট হৈ তেওঁলোকে পৃথিৱী ভেদ কৰি ৰসাতলত প্ৰৱেশ কৰিলে। আৰু সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ লাভ কৰি, হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, তেওঁলোক প্ৰভাসলৈ আহিল।

Verse 13

यत्र चार्कस्थलो देवः सर्वसिद्धिप्रदायकः । तत्सान्निध्यस्थितं देवि पातालविवरं महत्

কাৰণ তাতেই আছে দেৱ আৰ্কস্থল, যি সকলো সিদ্ধি প্ৰদান কৰে। সেই পবিত্ৰ সান্নিধ্যৰ কাষতে, হে দেবী, পাতাললৈ যোৱা এক মহান বিবৰ আছে।

Verse 14

अन्यानि कोटिशः संति तानि लुप्तानि भामिनि । कृतस्मरात्समारभ्य यावदर्कस्थलो रविः

হে দীপ্তিমতী ভামিনী, এনে ধৰণৰ আন কোটিকোটি বিবৰ আছে, কিন্তু সিহঁত লুপ্ত হৈ গৈছে। এইটো কৃতস্মৰৰ কালৰ পৰা স্থিৰ—যেতিয়ালৈকে ৰবি আৰ্কস্থল ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত থাকে।

Verse 15

देवमातुर्वरं प्राप्य सिद्धयोऽष्टौ व्यवस्थिताः । एतस्मिन्नंतरे देवि सूर्यक्षेत्रमुदाहृतम्

দেৱমাতাৰ পৰা বৰ লাভ কৰি অষ্ট সিদ্ধি নিজ নিজ স্থানত স্থিত হ’ল। এই অন্তৰালতেই, হে দেৱী, এই স্থান ‘সূৰ্যক্ষেত্ৰ’ বুলি প্ৰখ্যাত হ’ল।

Verse 16

सूर्यस्य तेजसो देवि मध्यभागं हि तत्स्मृतम् । सर्वं हेममयं देवि नापुण्यस्तत्र वीक्षते

হে দেৱী, সেই স্থান সূৰ্যৰ তেজৰ মধ্যভাগ বুলিয়েই স্মৃত। তাত সকলো সোনাময় যেন; হে দেৱী, তাত কোনো অশুভতা দেখা নাযায়।

Verse 17

विवराणां शतं चैकं स्पर्शाश्चैव तु कोटिशः । तत्र संति महादेवि सिद्धेशस्तु प्ररक्षति

হে মহাদেৱী, তাত একশ একটা বিবৰ আছে আৰু স্পৰ্শস্থান কোটিকোটি। সেয়া তাতেই বিদ্যমান, আৰু সিদ্ধেশ নিশ্চয়েই ৰক্ষা কৰে।

Verse 18

इदं क्षेत्रं महादेवि प्रियं सूर्यस्य सर्वदा । सूर्यपर्वणिसंप्राप्ते कुरुक्षेत्राधिकं प्रिये

হে মহাদেৱী, এই ক্ষেত্ৰ সদায় সূৰ্যৰ অতি প্ৰিয়। হে প্ৰিয়ে, সূৰ্যৰ পবিত্ৰ পৰ্ব আহিলে ই কুৰুক্ষেত্ৰতকৈও অধিক পুণ্যদায়ক হয়।

Verse 19

ब्राह्मी चैव हिरण्या च संगमश्च महोदधेः । एतत्त्रिसंगमं देवि कोटितीर्थ फलप्रदम्

ব্ৰাহ্মী আৰু হিৰণ্য়া, আৰু মহাসাগৰৰ সৈতে সিহঁতৰ সংগম—হে দেৱী, এই ত্ৰিসংগম কোটিটীৰ্থৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 20

देवमाता च तत्रैव मंकीशस्तत्र तिष्ठति । नागस्थानं नगस्थानं तत्रैव समुदाहृतम् ।१

তাতেই দেবমাতা বিদ্যমান, আৰু মংকীশো তাতেই নিবাস কৰে। নাগস্থান আৰু নগস্থান নামেৰে খ্যাত স্থানদ্বয়ো তাতেই আছে বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 21

इति संक्षेपतः प्रोक्तमर्कस्थलमहोदयम् । राक्षसानां च संपातादभूच्च विवरं यथा

এইদৰে সংক্ষেপে অৰ্কস্থলৰ মহিমাময় গৌৰৱ কোৱা হ’ল; আৰু ৰাক্ষসসকলৰ আক্ৰমণ-ধাৱাৰ ফলত কেনেকৈ এটা ফাঁট/বিৱৰ সৃষ্টি হৈছিল, সেয়াও বৰ্ণিত হ’ল।

Verse 22

अन्यानि तत्र देवेशि लुप्तानि विवराणि वै । एवं तु प्रकटं तत्र दृश्यतेऽद्यापि भामिनि

হে দেৱেশি, তাত থকা আন আন বিৱৰসমূহ নিশ্চয় লুপ্ত হৈ গৈছে। কিন্তু এইটো তাত প্ৰকাশিত হৈ আছে আৰু আজিও, হে ভামিনি, দেখা যায়।

Verse 23

श्रीमुखं नाम तद्द्वारं रक्ष्यते मातृभिः प्रिये । वर्षमेकं चतुर्द्दश्यां नियमाद्यस्तु पूजयेत्

হে প্ৰিয়ে, সেই দ্বাৰৰ নাম ‘শ্ৰীমুখ’, আৰু মাতৃগণে তাক ৰক্ষা কৰে। যি কোনো ব্যক্তি নিয়ম-ব্ৰতে এক বছৰ ধৰি চতুৰ্দশীত তাত পূজা কৰে—

Verse 24

तत्र मातृगणान्देवि सुनंदाद्यान्विधानतः । पशुपुष्पोपहारैश्च धूपदीपैस्तथोत्तमैः । विप्राणां भोजनैर्देवि तस्य सिद्धिर्भविष्यति

হে দেৱি, তাত বিধি অনুসাৰে সুনন্দা আদি মাতৃগণক পূজা কৰিব লাগে—শাস্ত্ৰবিধি মতে পশু-উপহাৰ, ফুল আৰু দান-উপঢৌকন, আৰু উৎকৃষ্ট ধূপ-দীপেৰে। হে দেৱি, বিপ্ৰসকলক ভোজন কৰালে তাৰ সিদ্ধি সম্পূৰ্ণ হ’ব।

Verse 25

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्रार्कस्थलसंनिधौ । पूजयेन्मातरः सर्वा यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः

সেয়ে, সকলো প্ৰয়াসেৰে, আৰ্কস্থলৰ সন্নিধিত সকলো মাতৃদেৱীৰ পূজা কৰিব লাগে; যদি কোনোবাই নিজৰ আত্মিক সিদ্ধি কামনা কৰে।

Verse 26

एतास्तु मातरो देवि सुनंदागणनामतः । ख्यातिं यांति प्रभासे तु क्षेत्रेस्मिन्वरवर्णिनि

হে দেবী, এই মাতৃদেৱীসকল ‘সুনন্দা-গণ’ নামে পৰিচিত; হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, প্ৰভাসৰ এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে খ্যাতি আৰু মহিমা লাভ কৰে।

Verse 27

एतत्संक्षेपतः प्रोक्तं पातालोत्तरमध्यतः । तच्छ्रुत्वा मुच्यते देवि सर्वापद्भ्यो नरोत्तमः

ইয়াক সংক্ষেপে কোৱা হ’ল, পাতালোত্তৰৰ মধ্যভাগৰ পৰা গ্ৰহণ কৰি। হে দেবী, ইয়াক শুনিলে উত্তম নৰ সকলো বিপদ-আপদৰ পৰা মুক্ত হয়।