Adhyaya 139
ঈশ্বৰে উপদেশ দিয়ে কয় যে ব্ৰহ্মকুণ্ডৰ ওচৰত অৱস্থিত দাৰিদ্ৰ্যনাশক চিত্ৰাদিত্য তীৰ্থলৈ গমন কৰা উচিত। পূৰ্বকথাত ধৰ্মনিষ্ঠ কায়স্থ মিত্ৰৰ বৰ্ণনা আছে—সেয়া সৰ্বভূতহিতপৰ আছিল। তেওঁৰ দুটা সন্তান—পুত্ৰ চিত্ৰ আৰু কন্যা চিত্ৰা। মিত্ৰৰ মৃত্যুৰ পিছত পত্নীয়ে সহগমন/সতী হয়; দুয়ো শিশুক ঋষিসকলে ৰক্ষা কৰে আৰু পাছত তেওঁলোকে প্ৰভাস ক্ষেত্ৰত তপস্যা কৰে। চিত্ৰে ভাস্কৰ (সূৰ্য) প্ৰতিষ্ঠা কৰি বিধিপূৰ্বক পূজা কৰে আৰু পৰম্পৰাগত স্তোত্ৰ জপ কৰে; তাত সূৰ্যৰ আটষট্টি গূঢ় নাম আছে, যিবোৰে সূৰ্যক ভাৰতৰ নানা তীৰ্থক্ষেত্ৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে। এই নামসমূহৰ শ্ৰৱণ-জপে পাপক্ষয়, ইষ্টসিদ্ধি (ৰাজ্য, ধন, সন্তান, সুখ), ৰোগশমন আৰু বন্ধনমুক্তি লাভ হয় বুলি কোৱা হৈছে। প্ৰসন্ন সূৰ্যই চিত্ৰক কৰ্ম-জ্ঞানত পৰিপক্বতা দান কৰে; তাৰ পিছত ধৰ্মৰাজে তেওঁক চিত্ৰগুপ্ত—বিশ্বৰ কৰ্মলেখক—পদত নিযুক্ত কৰে। শেষত বিশেষকৈ সপ্তমী তিথিত পূজাবিধান আৰু দান—ঘোঁৰা, ম্যানসহিত তৰোৱাল, আৰু ব্ৰাহ্মণক সোণ—যাত্ৰাপুণ্যৰ বাবে নিৰ্দেশিত।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि चित्रादित्यमनुत्तमम् । तस्यैव दक्षिणे भागे व्रह्मकुण्डसमीपतः
ঈশ্বৰ ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, অনুত্তম চিত্ৰাদিত্যৰ ধামলৈ যাবা; আৰু তাৰ দক্ষিণ ভাগত, ব্ৰহ্মকুণ্ডৰ ওচৰত…
Verse 2
महाप्रभावो देवेशि सर्वदारिद्र्यनाशनः । मित्रो नाम पुरा देवि धर्मात्माऽभूद्धरातले । कायस्थः सर्वभूतानां नित्यं भूतहिते रतः
হে দেৱেশী! এই তীৰ্থ/দেৱতা মহাপ্ৰভাৱশালী আৰু সকলো দৰিদ্ৰতা নাশক। পূৰ্বে, হে দেবী, পৃথিৱীত ‘মিত্ৰ’ নামৰ এজন ধৰ্মাত্মা কায়স্থ আছিল, যি সদায় সকলো জীৱৰ হিতত ৰত আছিল।
Verse 3
तस्यापत्यद्वयं जज्ञ ऋतुकालाभिगामिनः । पुत्रः परमतेजस्वी चित्रोनाम वरानने
তেওঁৰ পৰা ঋতুকাল অনুসৰি দুজন সন্তান জন্মিল। হে সু-মুখী, এজন পুত্ৰ অতি তেজস্বী আছিল, নাম আছিল চিত্ৰ।
Verse 4
तथा चित्राऽभवत्कन्या रूपाढ्या शीलमंडना
তদ্ৰূপে এগৰাকী কন্যাও জন্মিল—চিত্ৰা—ৰূপে সমৃদ্ধ আৰু সদাচাৰে অলংকৃত।
Verse 5
आभ्यां तु जातमात्राभ्यां मित्रः पञ्चत्वमेयिवान् । अथ तस्य वरा भार्या सह तेनाग्निमाविशत्
কিন্তু দুয়োটা শিশু জন্মমাত্ৰ হতেই মিত্ৰ পঞ্চতত্ত্বত লীন হ’ল (অর্থাৎ দেহ ত্যাগ কৰিলে)। তাৰ পাছত তেওঁৰ সৎগুণৱতী পত্নীও তেওঁৰ সৈতে অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 6
अथ तौ बालकौ दीनावृषिभिः परिपालितौ । वृद्धिं गतौ महारण्ये बालावेव स्थितौ व्रते
তাৰ পাছত সেই দুয়োটা দীন শিশু ঋষিসকলে লালন-পালন কৰিলে। মহা অৰণ্যত তেওঁলোকে বৃদ্ধি পালে, আৰু বালক যেন থাকিয়েই নিজৰ ব্ৰত-নিয়মত অটল ৰ’ল।
Verse 7
प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपः परममास्थितौ । प्रतिष्ठाप्य महा देवं भास्करं वारितस्करम्
প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকে পৰম তপস্যা অৱলম্বন কৰিলে। আৰু মহাদেৱ ভাস্কৰ (সূৰ্যদেৱ)ক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে—যি জলজাত ভয় আৰু চোৰ-ডাকাত দূৰ কৰা ৰক্ষক।
Verse 8
पूजयामास धर्मात्मा धूपमाल्यानुलेपनैः । वसिष्ठकथितैश्चैव ह्यष्टषष्टिसमन्वितैः । नामभिः सूर्यदेवेशं तुष्टाव प्राञ्जलिः प्रभुम्
সেই ধৰ্মাত্মাই ধূপ, মালা আৰু অনুলেপনেৰে পূজা কৰিলে; আৰু বশিষ্ঠে কোৱা আটষষ্ঠি নামৰ সহায়ত অঞ্জলি ধৰি প্ৰভু—দেৱদেৱ সূৰ্যদেৱেশ্বৰ—ক স্তৱ কৰিলে।
Verse 9
चित्र उवाच । प्रणम्य शिरसा देवं भास्करं गगनाधिपम् । आदिदेवं जगन्नाथं पापघ्नं रोगनाशनम्
চিত্ৰ ক’লে: মই মূৰ নোৱাই গগনৰ অধিপতি ভাস্কৰ দেৱক প্ৰণাম কৰোঁ—আদিদেৱ, জগন্নাথ, পাপনাশক আৰু ৰোগনাশক।
Verse 10
सहस्राक्षं सहस्रांशुं सहस्रकिरणद्युतिम्
মই স্তৱ কৰোঁ—সহস্ৰ নয়নধাৰী, সহস্ৰ অংসুধাৰী, সহস্ৰ কিৰণৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল।
Verse 11
तमहं संस्तविष्यामि संपृक्तं गुह्यनामभिः । मुंडीरस्वामिनं प्रातर्गंगासागरसंगमे । कालप्रियं तु मध्याह्ने यमुनातीरमाश्रितम्
মই গুহ্য পবিত্ৰ নামসমূহেৰে আহ্বান কৰি তেঁওক স্তৱ কৰিম: প্ৰভাতে গঙ্গা-সাগৰ সঙ্গমত মুন্ডীৰস্বামীৰূপে; আৰু মধ্যাহ্নে যমুনাৰ তীৰত অৱস্থিত কালপ্ৰিয়ৰূপে।
Verse 12
मूलस्थानं चास्तमने चन्द्रभागातटे स्थितम् । यत्र सांबः स्वयं सिद्ध उपवासपरायणः
আৰু অস্তমনত মূলৈস্থান চন্দ্ৰভাগাৰ তীৰত অৱস্থিত—য’ত উপবাসব্ৰতত পৰায়ণ হৈ স্বয়ং সাম্বাই সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 13
वाराणस्यां लोहिताक्षं गोभिलाक्षे बृहन्मुखम् । प्रयागेषु प्रतिष्ठानं वृद्धादित्यं महाद्युतिम्
ৱাৰাণসীত তেওঁ লোহিতাক্ষ; গোভিলাক্ষত বृहন্মুখ; আৰু প্ৰয়াগসমূহত প্ৰতিষ্ঠান—আৰু মহাদ্যুতিৰে দীপ্ত বৃদ্ধাদিত্য।
Verse 14
कोट्यक्षे द्वादशादित्यं गंगादित्यं चतुर्घटे । नैमिषे चैव गोघ्ने च भद्रं भद्रपुटे स्थितम्
কোট্যক্ষে তেওঁ দ্বাদশাদিত্য; চতুৰ্ঘটেত গঙ্গাদিত্য। নৈমিষতো আৰু গোধ্নেতো তেওঁ ভদ্ৰ—ভদ্ৰপুটত অৱস্থিত।
Verse 15
जयायां विजयादित्यं प्रभासे स्वर्णवेतसम् । कुरुक्षेत्रे च सामंतं त्रिमंत्रं च इलावृते
জয়াত তেওঁ বিজয়াদিত্য; প্ৰভাসত স্বৰ্ণৱেতস। কুৰুক্ষেত্ৰত সামন্ত; আৰু ইলাৱৃতত ত্ৰিমন্ত্ৰ—তিন মন্ত্রৰূপ।
Verse 16
महेन्द्रे क्रमणादित्यमृणे सिद्धेश्वरं विदुः । कौशांब्यां पद्मबोधं च ब्रह्मबाहौ दिवाकरम्
মহেন্দ্ৰ পৰ্বতত তেওঁ ক্ৰমণাদিত্য; ঋণত তেওঁ সিদ্ধেশ্বৰ বুলি জনা যায়। কৌশাম্বীত পদ্মবোধ; আৰু ব্ৰহ্মবাহুত দিবাকৰ।
Verse 17
केदारे चण्डकांतिं च नित्ये च तिमिरापहम् । गंगामार्गे शिवद्वारमादित्यं भूप्रदी पने
কেদাৰত তেওঁ চণ্ডকান্তি; নিত্যত তিমিৰাপহ—অন্ধকাৰ নাশক। গঙ্গামাৰ্গত তেওঁ শিৱদ্বাৰ-আদিত্য, ভূ-প্ৰদীপন—পৃথিৱী আলোকিত কৰোঁতা।
Verse 18
हंसं सरस्वतीतीरे विश्वामित्रं पृथूदके । उज्जयिन्यां नरद्वीपं सिद्धायाममलद्युतिम्
সৰস্বতীৰ তীৰত তেওঁ ‘হংস’; পৃথূদকত ‘বিশ্বামিত্ৰ’। উজ্জয়িনীত ‘নৰদ্বীপ’; আৰু সিদ্ধাত কলংকমুক্ত দীপ্তিময় ‘অমলদ্যুতি’।
Verse 19
सूर्यं कुन्तीकुमारे च पञ्चनद्यां विभावसुम् । मथुरायां विमलादित्यं संज्ञादित्यं तु संज्ञिके
কুন্তীকুমাৰত তেওঁ ‘সূৰ্য’ নামে পূজিত; পঞ্চনদীত ‘বিভাৱসু’। মথুৰাত ‘বিমলাদিত্য’; আৰু সংজ্ঞিকাত ‘সংজ্ঞাদিত্য’।
Verse 20
श्रीकण्ठे चैव मार्तण्डं दशार्णे दशकं स्मृतम् । गोधने गोपतिं देवं कर्णं चैव मरुस्थले
শ্ৰীকণ্ঠত তেওঁ ‘মাৰ্তণ্ড’ নামে পৰিচিত; দশাৰ্ণত ‘দশক’ বুলি স্মৰণীয়। গোধনত দেৱ ‘গোপতি’; আৰু মৰুভূমিত ‘কৰ্ণ’ নামে খ্যাত।
Verse 21
पुष्पं देवपुरे चैव केशवार्कं तु लोहिते । वैदिशे चैव शार्दूलं शोणे वारुणवासिनम्
দেৱপুৰত তেওঁ ‘পুষ্প’ বুলি স্তূত; লোহিতত ‘কেশৱাৰ্ক’। বৈদিশাত ‘শাৰ্দূল’; আৰু শোণত ‘ৱাৰুণৱাসিন’ নামে খ্যাত।
Verse 22
वर्धमाने च सांबाख्यं कामरूपे शुभंकरम् । मिहिरं कान्यकुब्जे च मंदारं पुण्यवर्धने
ৱৰ্ধমানত তেওঁ ‘সাম্বাখ্য’ বুলি কোৱা হয়; কামৰূপত ‘শুভংকৰ’। কান্যকুব্জত ‘মিহিৰ’; আৰু পুণ্যবৰ্ধনত ‘মন্দাৰ’ নামে খ্যাত।
Verse 23
गन्धारे क्षोभणादित्यं लंकायाममरद्युतिम् । कर्णादित्यं च चंपायां प्रबोधे शुभदर्शिनम्
গন্ধাৰত তেওঁ “ক্ষোভণাদিত্য”; লংকাত “অমৰদ্যুতি”; চম্পাত “কৰ্ণাদিত্য”; আৰু প্ৰবোধত “শুভদৰ্শিন” নামে পৰিচিত।
Verse 24
द्वारा वत्यां तु पार्वत्यं हिमवन्ते हिमापहम् । महातेजं तु लौहित्ये अमलांगे च धूजटिम्
দ্বাৰাৱতীত তেওঁ “পাৰ্বত্য”; হিমৱন্তত “হিমাপহ”; লৌহিত্যত “মহাতেজস”; আৰু অমলাঙ্গত “ধূজটি” নামে খ্যাত।
Verse 25
रोहिके तु कुमाराख्यं पद्मायां पद्मसंभवम् । धर्मादित्यं तु लाटायां मर्द्दके स्थविरं विदुः
ৰোহিকত তেওঁ “কুমাৰাখ্য”; পদ্মাত “পদ্মসম্ভৱ”; লাটাত “ধৰ্মাদিত্য”; আৰু মৰ্দ্দকত “স্থবিৰ” নামে জনাজাত।
Verse 26
सुखप्रदं तु कौबेर्यां कोसले गोपतिं तथा । कौंकणे तु पद्मदेवं तापनं विन्ध्यपर्वते
কৌবেৰীত তেওঁ “সুখপ্ৰদ”; কোসলত তদ্ৰূপে “গোপতি”; কৌঙ্কণত “পদ্মদেৱ”; আৰু বিন্ধ্য পৰ্ব্বতত “তাপন” নামে খ্যাত।
Verse 27
त्वष्टारं चैव काश्मीरे चरित्रे रत्नसंभवम् । पुष्करे हेमगर्भस्थं विद्यात्सूर्यं गभस्तिके
কাশ্মীৰত তেওঁ “ত্বষ্টৃ”; চৰিত্ৰত “ৰত্নসম্ভৱ”; পুষ্কৰত “হেমগৰ্ভস্থ”; আৰু গভস্তিকাত সেই সূৰ্যক “সূৰ্য” বুলিয়েই জানিব লাগে।
Verse 28
प्रकाशायां तु मुज्झालं तीर्थग्रामे प्रभाकरम् । कांपिल्ये रिल्लकादित्यं धनके धनवासिनम्
প্ৰকাশাত তেওঁ ‘মুজ্ঝাল’ নামে খ্যাত; তীৰ্থগ্ৰামত ‘প্ৰভাকৰ’; কাম্পিল্যত ‘ৰিল্লকাদিত্য’; আৰু ধনকত ‘ধনবাসিন’ বুলি পূজিত।
Verse 29
अनलं नर्मदातीरे सर्वत्र गमनाधिकम् । अष्टषष्टिं तु देवस्य भास्करस्यामितद्युतेः
নর্মদাৰ তীৰত ‘অনল’ নামৰ পবিত্ৰ আচাৰ আছে, যি সৰ্বত্ৰ গমন-সামৰ্থ্য অধিক কৰি খ্যাত। তাত অমিত জ্যোতিৰ ভাস্কৰ দেৱৰ অষ্টষষ্টি-বিধ স্তৱন-পূজা কৰণীয়।
Verse 30
प्रातरुत्थाय वै नित्यं शक्तिमाञ्छुचिमान्नरः । यः पठेच्छृणुयाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते
যি মানুহে প্ৰতিদিন প্ৰভাতে উঠি—শক্তিমান আৰু শুচি—এই স্তৱ পাঠ কৰে বা কেৱল শুনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 31
राज्यार्थी लभते राज्यं धनार्थी लभते धनम् । पुत्रार्थी लभते पुत्रान्सौख्यार्थी लभते सुखम्
ৰাজ্য কামনা কৰা জনে ৰাজ্য লাভ কৰে; ধন কামনা কৰা জনে ধন লাভ কৰে। পুত্ৰ কামনা কৰা জনে পুত্ৰ লাভ কৰে; সুখ কামনা কৰা জনে সুখ লাভ কৰে।
Verse 32
रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् । यान्यान्प्रार्थयते कामांस्तांस्तान्प्राप्नोति मानवः
ৰোগে পীড়িত জনে ৰোগৰ পৰা মুক্ত হয়; বন্ধনবদ্ধ জনে বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়। মানুহে যি যি কামনা প্ৰাৰ্থনা কৰে, সি সেই সেই কামনা একে একে লাভ কৰে।
Verse 33
ईश्वर उवाच । एवं च स्तुवतस्तस्य चित्रस्य विमलात्मनः । ततस्तुष्टः सहस्रांशुः कालेन महता विभुः
ঈশ্বৰে ক’লে: এইদৰে নিৰ্মল আত্মা চিত্ৰে স্তৱ কৰি থাকোঁতে, বহু সময় অতিবাহিত হোৱাৰ পাছত মহাবিভূ সহস্ৰাংশু (সূৰ্য) সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 34
अब्रवीद्वत्स भद्रं ते वरं वरय सुव्रत
(সূৰ্যই) ক’লে: “বৎস, তোমাৰ মঙ্গল হওক। হে সু-ব্ৰত, এটা বৰ বাছি লোৱা।”
Verse 35
सोऽब्रवीद्यदि मे तुष्टो भगवंस्तीक्ष्णदीधितेः । प्रौढत्वं सर्वकार्येषु नय मां ज्ञानितां तथा
সিয়ে ক’লে: “যদি আপুনি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট, হে ভগৱান তীক্ষ্ণ দীপ্তিৰ অধিপতি, তেন্তে মোৰ সকলো কাৰ্যত প্ৰৌঢ়তা দান কৰক, আৰু মোক সত্য জ্ঞানৰ অৱস্থালৈও লৈ যাওক।”
Verse 36
तत्तथेति प्रति ज्ञातं सूर्येण वरवर्णिनि । ततः सर्वज्ञतां प्राप्तश्चित्रो मित्रकुलोद्भवः
“তথাই হওক,” সূৰ্যই, হে সু-বৰ্ণিনী, প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে। তাৰ পাছত মিত্ৰ কুলত জন্মা চিত্ৰে সম্পূৰ্ণ সর্বজ্ঞতা লাভ কৰিলে।
Verse 37
तं ज्ञात्वा धर्मराजस्तु बुद्ध्या परमया युतम् । चिंतयामास मेधावी लेख कोऽयं भवेद्यदि
তেওঁক পৰম বুদ্ধিৰে যুক্ত বুলি জানি ধৰ্মৰাজ, সেই মেধাৱীজনে চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে: “যদি এইজন মোৰ লেখক হয়, তেন্তে কি কি সাধন হ’ব?”
Verse 38
ततो मे सर्वसिद्धिः स्यान्निर्वृतिश्च परा भवेत् । एवं चिंतयतस्तस्य धर्मराजस्य भामिनि
“তেন্তে মোৰ সকলো সিদ্ধি লাভ হ’ব, আৰু পৰম নিৰ্বৃতি-শান্তি উদয় হ’ব।” এইদৰে ধৰ্মৰাজে মনতে চিন্তা কৰি আছিল—হে দীপ্তিমতী নাৰী—(কথা আগবাঢ়ে)।
Verse 39
अग्नितीर्थे गते चित्रे स्ना नार्थं लवणाम्भसि । स तत्र प्रविशन्नेव नीतस्तु यमकिंकरैः
চিত্ৰই অগ্নিতীৰ্থলৈ গৈ লৱণাম্ভসিত স্নান কৰিবলৈ যেতিয়া প্ৰৱেশ কৰিলে, তেতিয়াই যমৰ কিঙ্কৰসকলে তাক ধৰি লৈ গৈ পেলালে।
Verse 40
सशरीरो महादेवि यमादेशपरायणैः । स चित्रगुप्तनामाऽभूद्विश्वचारित्रलेखकः
হে মহাদেৱী, যমৰ আদেশত নিবদ্ধসকলেই তাক দেহসহ লৈ গ’ল; আৰু সি ‘চিত্ৰগুপ্ত’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল—সমগ্ৰ জগতৰ আচৰণ লিখি ৰখা লেখক।
Verse 41
चित्रादित्येतिनामाऽभूत्ततो लोके वरानने
তাৰ পাছত, হে সুন্দৰ-মুখী, লোকত সি ‘চিত্ৰাদিত্য’ নামে পৰিচিত হ’ল।
Verse 42
सप्तम्यां नियताहारो यस्तं पूजयते नरः । सप्त जन्मानि दारिद्र्यं न दुःखं तस्य जायते
যি নৰ সপ্তমীত নিয়ত আহাৰ ধৰি তেওঁৰ পূজা কৰে, তাৰ সাত জন্মলৈ দাৰিদ্ৰ্যও নহয়, দুখো জন্মে নাহে।
Verse 43
तत्रैव चाश्वो दातव्यः सकोषं खड्गमेव च । हिरण्यं चैव विप्राय एवं यात्राफलं लभेत्
তাতেই ঘোঁৰা দান কৰিব লাগে, আৰু খাপসহ খড়্গো; লগতে ব্ৰাহ্মণক সোণ দান কৰিলে—এইদৰে তীৰ্থযাত্ৰাৰ ফল লাভ হয়।
Verse 139
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चित्रादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनचत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীস্কান্দ মহাপুৰাণত—একাশি হাজাৰ শ্লোকৰ সংহিতাত—সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য অংশত ‘চিত্ৰাদিত্য-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামৰ, ১৩৯তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।