Adhyaya 134
ঈশ্বৰে দেৱীক প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰত ব্ৰহ্মকুণ্ডৰ উত্তৰত ওচৰত অৱস্থিত পুষ্কৰাৱর্তকা নামৰ নদীৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰি তাক মহাপুণ্য তীৰ্থকেন্দ্ৰ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। মাজতে এটা পুৰাবৃত্তান্ত আহে—সোমযাগৰ প্ৰসঙ্গত সোমৰ সৈতে সম্পৰ্কিতভাৱে ব্ৰহ্মা প্ৰভাসলৈ আহে আৰু সোমনাথ প্ৰতিষ্ঠা তথা পূৰ্ব প্ৰতিজ্ঞাৰ সম্পৰ্ক স্মৰণ কৰে। সন্ধ্যাকালৰ সঠিক সময় লৈ চিন্তা উঠে: ব্ৰহ্মা পুষ্কৰলৈ সন্ধ্যা আচৰণ কৰিবলৈ যাব খোজে, কিন্তু দেৱজ্ঞ/কালবিদসকলে কয়—এই ক্ষণ অতি শুভ, এৰি দিব নালাগে। তেতিয়া ব্ৰহ্মা একাগ্ৰচিত্তে নদীতীৰত পুষ্কৰৰ বহু প্ৰকাশ ঘটায়; জ্যেষ্ঠ, মধ্য আৰু কনিষ্ঠ—এই তিনিটা আৱৰ্ত উদ্ভৱ হৈ ত্ৰিবিধ পবিত্ৰ তীৰ্থ-ৰচনা গঢ় লয়। ব্ৰহ্মাই নদীৰ নাম ‘পুষ্কৰাৱর্তকা’ ৰাখি নিজৰ অনুগ্ৰহেৰে তাৰ কীৰ্তি জগতত ঘোষণা কৰে। তাত স্নান কৰি ভক্তিসহ পিতৃতৰ্পণ কৰিলে ‘ত্ৰি-পুষ্কৰ’ সম পুণ্য লাভ হয়; বিশেষকৈ শ্ৰাৱণ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ তৃতীয়া তিথিত কৰা তৰ্পণে পিতৃসকলক দীঘলীয়া সময়লৈ তৃপ্তি দিয়ে বুলি কালবিধান কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुष्करावर्तकां नदीम् । ब्रह्मकुंडादुत्तरतो नातिदूरे व्यवस्थिताम्
ঈশ্বৰ ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, ব্ৰহ্মকুণ্ডৰ উত্তৰ দিশত অতি দূৰ নহয়, যি পুষ্কৰাৱর্তকা নামৰ নদী অৱস্থিত, তাত গমন কৰা উচিত।
Verse 2
पुरा यज्ञे वर्तमाने सोमस्य तु महात्मनः । ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं प्रभासं क्षेत्रमागतः
প্ৰাচীন কালত, মহাত্মা সোমৰ যজ্ঞ চলি থকা সময়ত, ব্ৰহ্মা দেৱগণৰ সমূহসহ প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ আগমন কৰিছিল।
Verse 3
सोमनाथप्रतिष्ठार्थमृक्षराजनिमंत्रितः । प्रतिज्ञातं पुरा तेन ब्रह्मणा लोककारिणा
সোমনাথৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ উদ্দেশ্যে নক্ষত্ৰৰ অধিপতিয়ে নিমন্ত্ৰণ জনোৱাত, লোককল্যাণকাৰী ব্ৰহ্মাই পূৰ্বে এক প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।
Verse 4
यावत्स्थास्याम्यहं मर्त्ये कस्मिंश्चित्कारणांतरे । तावत्संध्यात्रयं वंद्यं नित्यमेव त्रिपुष्करे
‘যেতিয়ালৈকে কোনো কাৰণবশত মই মৰ্ত্যলোকে অৱস্থান কৰিম, তেতিয়ালৈকে ত্ৰিপুষ্কৰত প্ৰতিদিন তিনিওটা সন্ধ্যা ভক্তিভাৱে নিত্যে বন্দনা কৰিব লাগিব।’
Verse 5
एतस्मिन्नेव काले तु लग्नकाल उपस्थिते । आदिष्टं शोभनं कालं ब्राह्मणैर्दैवचिन्तकैः
সেই সময়তেই, যেতিয়া শুভ লগ্ন উপস্থিত হ’ল, দেৱচিন্তক ব্ৰাহ্মণসকলে সেই ক্ষণক শোভন আৰু মঙ্গলময় বুলি নিৰ্দেশ দিলে।
Verse 6
ततस्तं प्रस्थितं ज्ञात्वा पुष्करे तु पितामहम् । संध्यार्थं रात्रिनाथो वै वाक्यमेतदुवाच ह
তাৰ পাছত, পিতামহ ব্ৰহ্মা পুষ্কৰলৈ প্ৰস্থান কৰিছে বুলি জানি, সন্ধ্যা-উপাসনাৰ সময়ত ৰাত্ৰিনাথ চন্দ্ৰদেৱে এই বাক্য ক’লে।
Verse 7
दैवज्ञैः कलितः काल एष एव शुभोदयः । यथा कालात्ययो न स्यात्तथा नीतिर्विधीयताम्
দৈৱজ্ঞসকলে গণনা কৰা এই সময়েই শুভোদয়; সেয়ে যেন যথোচিত নীতি স্থিৰ কৰা হয়, যাতে নিৰ্দিষ্ট সময় অতিক্ৰম কৰি বিলম্ব নঘটে।
Verse 8
तं ज्ञात्वा सांप्रतं कालं ब्रह्मा लोकपितामहः । मनसा चिन्तयामास पुष्कराणि समाहितः
বৰ্তমান সময় উপস্থিত বুলি জানি, লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই একাগ্ৰচিত্তে পুষ্কৰসমূহৰ ধ্যান কৰিলে।
Verse 9
तानि वै स्मृतमात्राणि ब्रह्मणा वरवर्णिनि । प्रादुर्भूतानि तत्रैव नद्यास्तीरे सुशोभने
হে সুবৰ্ণবৰ্ণিনী নাৰী, ব্ৰহ্মাই কেৱল স্মৰণ কৰামাত্ৰেই সিহঁত তৎক্ষণাৎ তাতেই, নদীৰ অতি শোভন তীৰত প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।
Verse 10
आवर्तास्तत्र सञ्जाता ज्येष्ठमध्यकनीयसः । अथ नामाकरोत्तस्या ब्रह्मा लोकपितामहः
তাত তিনিটা আৱৰ্ত উদ্ভৱ হ’ল—জ্যেষ্ঠ, মধ্য আৰু কনিষ্ঠ; তাৰ পাছত লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই সেই (নদী/স্থান)ক নাম দান কৰিলে।
Verse 11
पुष्करावर्तका नाम्ना अद्यप्रभृति शोभना । नदी प्रयास्यते लोके ख्यातिं मम प्रसादतः
‘আজিৰ পৰা এই শোভন নদী “পুষ্কৰাৱর্তকা” নামেৰে জগতত পৰিচিত হ’ব; মোৰ প্ৰসাদত ই খ্যাতি লাভ কৰিব।’
Verse 12
अत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयिष्यति यः पितॄन् । त्रिपुष्करसमं पुण्यं लप्स्यते स तथेप्सितम्
যি নৰে ভক্তিভাৱে ইয়াত স্নান কৰি পিতৃলোকক তৰ্পণ কৰে, সি ত্ৰিপুষ্কৰৰ সমান পুণ্য আৰু ইচ্ছিত ফল লাভ কৰিব।
Verse 13
श्रावणे शुक्लपक्षस्य तृतीयायां नरोत्तमः । यः पितॄंस्तर्पयेत्तत्र तृप्तिः कल्पायुतं भवेत्
শ্ৰাৱণ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ তৃতীয় তিথিত, হে নৰোত্তম, যি তাত পিতৃলোকক তৰ্পণ কৰে—তেওঁলোকৰ তৃপ্তি দহ হাজাৰ কল্পলৈ স্থায়ী হয়।
Verse 134
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करावर्तकानदीमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुस्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী-সহস্ৰ শ্লোকসম্বলিত সংহিতাৰ অন্তৰ্গত, সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যত “পুষ্কৰাৱর্তকা নদীৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামক অধ্যায়, অৰ্থাৎ ১৩৪তম অধ্যায়, সমাপ্ত হ’ল।