Adhyaya 13

Verse 1

देव्युवाच । यदा भ्रमिस्थः सविता तक्षितः क्षुरधारया । श्वशुरेण महादेव जामाता प्रीतिपूर्वकम्

দেৱীয়ে ক’লে: ভ্ৰমিস্থত অৱস্থিত সৱিতা (সূৰ্য) যেতিয়া সসুৰে ক্ষুৰধাৰাৰ দৰে তীক্ষ্ণ ধাৰেৰে—হে মহাদেৱ—জামাতা ৰূপে প্ৰীতিপূৰ্বক ক্ষৌৰ/ছেদন কৰা হৈছিল,

Verse 2

तत्तेजः शातितं भूरि प्रभासे यत्पपात वै । तदभूत्किं तदा देव प्रभासात्कथयस्व मे

সেই মহৎ তেজ, যি কাটি পৃথক কৰা হৈছিল, যি নিশ্চয়েই প্ৰভাসত পৰি গৈছিল—হে দেৱ! তেতিয়া সেয়া কি হ’ল? প্ৰভাসৰ কথা মোক ক’বা।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सूर्यमाहात्म्यमुत्तमम् । यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

ঈশ্বৰে ক’লে: শুনা, হে দেৱি, মই সূৰ্যৰ উত্তম মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিম; যি ভক্তিভাৱে শুনিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 4

देहावतारो देवस्य प्रभासेऽर्कस्थलस्य च । पुराणाख्यानमाचक्षे तव देवि यशस्विनि

হে যশস্বিনী দেৱি, প্ৰভাসত অৰ্কস্থল আৰু দেৱতাৰ দেহাৱতাৰ সম্পৰ্কীয় পুৰাণ-কথা মই তোমাক বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 5

शाकद्वीपे महादेवि भ्रमिस्थस्य तदा रवेः । वर्षाणां तु शतं साग्रं तक्ष्यमाणे विभावसौ

হে মহাদেৱি, শাকদ্বীপত ভ্ৰমিস্থত অৱস্থিত ৰৱিক যেতিয়া ঘঁহি কমোৱা হৈছিল, তেতিয়া সেই দীপ্তিমান বিভাৱসু এশ বছৰৰ অলপ অধিক কাল ধৰি সেয়া সহ্য কৰিছিল।

Verse 6

यदाद्य भागजं तेजस्तत्प्रभासेऽपतत्प्रिये । पतितं तत्र तत्तेजः स्थलाकारं व्यजायत

হে প্ৰিয়ে! আদিতে বিভক্ত হোৱা তেজৰ অংশ প্ৰভাসত পৰি গ’ল; আৰু তাত পতিত সেই তেজে পৱিত্ৰ তীৰ্থভূমিৰ আকাৰ ধাৰণ কৰি প্ৰকাশ পালে।

Verse 7

जांबूनदमयं देवि तत्पूर्वमभवत्क्षितौ । तिष्यमाहात्म्ययोगेन शैलीभूतं च सांप्रतम्

হে দেবী! পূৰ্বে ই পৃথিৱীত ই জাঁবূনদ-সুৱৰ্ণময় আছিল; কিন্তু তিষ্যৰ মাহাত্ম্য-শক্তিৰ যোগে এতিয়া ই পৰ্বতৰূপে পৰিণত হৈছে।

Verse 8

तत्र चार्कमयं रूपं कृत्वा देवो दिवाकरः । उत्पन्नः सर्वभूतानां हिताय धरणीतले

তাত দিৱাকৰ দেৱে অৰ্কময় ৰূপ গঢ়ি, ধৰণীতলত সকলো ভূতৰ হিতাৰ্থে প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 9

हिरण्यगर्भनामेति कृते सूर्येति कीर्तितम् । त्रेतायां सवितानाम द्वापरे भास्करः स्मृतः

কৃতযুগত তেওঁ ‘হিৰণ্যগৰ্ভ’ নামে পৰিচিত আৰু ‘সূৰ্য’ বুলি কীৰ্তিত; ত্ৰেতাযুগত ‘সৱিতা’ নামে অভিহিত, আৰু দ্বাপৰত ‘ভাস্কৰ’ বুলি স্মৃত।

Verse 10

कलौ चार्कस्थलोनाम त्रिषु लोकेषु कीर्तितः । अवतीर्णमिदं देवि स्वयमेव प्रतिष्ठितम्

কলিযুগত তেওঁ ত্ৰিলোকত ‘অৰ্কস্থল’ নামে কীৰ্তিত। হে দেবী! এই প্ৰকাশ স্বয়ং অৱতীৰ্ণ হৈ নিজৰেই শক্তিত প্ৰতিষ্ঠিত—স্বয়ংপ্ৰতিষ্ঠিত—হ’ল।

Verse 11

यदा स्वारोचिषो देवि द्वितीयोऽभून्मनुः पुरा । तस्मिन्कालेऽवतीर्णोऽसौ देवस्तत्र दिवाकरः

হে দেবী, প্ৰাচীন কালত যেতিয়া স্বাৰোচিষ—দ্বিতীয় মনু—শাসন কৰিছিল, সেই সময়তেই দেৱ দিৱাকৰ (সূৰ্য) তাত অৱতীৰ্ণ হৈছিল।

Verse 12

भक्तिमुक्ति प्रदो देवि व्याधिदुःखविनाशकृत् । तस्य तेजोद्भवैर्व्याप्तं रेणुभिः पञ्चयोजनम्

হে দেবী, তেওঁ ভক্তি আৰু মুক্তি দান কৰে আৰু ব্যাধি-দুঃখ বিনাশ কৰে। তেওঁৰ তেজৰ পৰা উদ্ভূত ধূলিৰে পঞ্চ যোজন পৰ্যন্ত অঞ্চলটি ব্যাপ্ত।

Verse 13

दक्षिणोत्तरतो देवि पञ्चपूर्वापरेण तु । उत्तरेण समुद्रस्य यावन्माहेश्वरी नदी

হে দেবী, ই দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰলৈ পঞ্চ যোজন আৰু তদ্ৰূপে পূবৰ পৰা পশ্চিমলৈও পঞ্চ যোজন বিস্তৃত; আৰু উত্তৰে সাগৰৰ পৰা মাহেশ্বৰী নামৰ নদীলৈকে।

Verse 14

न्यंकुमत्याश्चापरतो यावदेव कृतस्मरम् । एतद्व्याप्तं महादेवि तत्तेजोरेणुभिः शुभैः

আৰু ন্যঙ্কুমতীৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৃতস্মৰা পৰ্যন্ত, হে মহাদেবী, এই সমগ্ৰ দেশ তেওঁৰ তেজৰ শুভ ধূলিকণাৰে ব্যাপ্ত।

Verse 15

तस्य सूक्ष्मा प्रभा या तु आदितेजोविनिःसृता । तया व्याप्तं महादेवि यावद्द्वादशयोजनम्

কিন্তু সূৰ্যৰ তেজৰ পৰা নিৰ্গত যি সূক্ষ্ম প্ৰভা, হে মহাদেবী, তাৰে দ্বাদশ যোজন পৰ্যন্ত অঞ্চলটি ব্যাপ্ত হয়।

Verse 16

उत्तरे भास्करसुता दक्षिणे सरितां पतिः । पूर्वपश्चिमतो देवि रुक्मिणीद्वितयं स्मृतम्

উত্তৰে ভাস্কৰসুতা, দক্ষিণে সৰিতাংপতি—নদীসমূহৰ অধিপতি। হে দেৱী, পূৰ্ব-পশ্চিম দিশত ৰুক্মিণী-দ্বিতয়ক সীমাৰূপে স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 17

एतस्मिन्नन्तरे देवि सौरं तेजः प्रसर्प्पितम् । तेन पावित्र्यमानीतं क्षेत्रं द्वादशयोजनम्

এই অন্তৰত, হে দেৱী, সৌৰ তেজ বিস্তাৰিত হ’ল। সেই দীপ্তিৰ দ্বাৰাই দ্বাদশ যোজন বিস্তৃত এই ক্ষেত্ৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতালৈ অনীত হ’ল।

Verse 18

तस्य मध्यस्य यन्मध्यं तद्गृहं मम सुन्दरि । तेजोमण्डलमध्यस्थं मम स्थानं महेश्वरि

তাৰ মধ্যৰো যি মধ্য, হে সুন্দৰী, সেয়াই মোৰ গৃহ। তেজোমণ্ডলৰ কেন্দ্ৰত অৱস্থিত, হে মহেশ্বৰী, সেয়াই মোৰ নিজ স্থান।

Verse 19

चक्षुर्मंडलमध्ये तु यथा देवि कनीनिका । पूर्वपश्चिमतो देवि गोमुखादाऽश्वमेधिकम्

যেনেকৈ, হে দেৱী, চকুৰ মণ্ডলৰ মধ্যত কণীনিকা থাকে, তেনেকৈ—হে দেৱী—এই পৱিত্ৰ ভূমি পূৰ্বৰ পৰা পশ্চিমলৈ গোমুখৰ পৰা অশ্বমেধিকলৈ বিস্তৃত।

Verse 20

दक्षिणोत्तरतो देवि समुद्रात्कौरवेश्वरीम् । एतस्मिन्नंतरे क्षेत्रे क्षेत्रज्ञोऽहं वरानने

আৰু দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰলৈ, হে দেৱী, ই সমুদ্ৰৰ পৰা কৌৰৱেশ্বৰীলৈ বিস্তৃত। এই পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত, হে সুমুখী, মই ক্ষেত্ৰজ্ঞ—ক্ষেত্ৰৰ জ্ঞাতা আৰু ৰক্ষক।

Verse 21

यस्मादर्कस्य तेजोभिर्भासितं मम तद्गृहम् । तस्मात्प्रभासनामेति कल्पेऽस्मिन्प्रथितं प्रिये

যিহেতু অৰ্ক (সূৰ্য)ৰ তেজে মোৰ সেই ধাম আলোকিত, সেয়ে—হে প্ৰিয়ে—এই কল্পত ই ‘প্ৰভাস’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল।

Verse 22

तत्र पश्यति यः सूर्यमर्क्करूपं नरोत्तमः । सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोके महीयते

তাত যি নৰোত্তমে অৰ্ক-ৰূপ সূৰ্যক দৰ্শন কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ সূৰ্যলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 23

स स्नातः सर्वतीर्थेषु तेन चेष्टं महामखैः । सर्वदानानि दत्तानि पूर्वजास्तेन तोषिताः

সি যেন সকলো তীৰ্থত স্নান কৰিলে; যেন মহাযজ্ঞসমূহ সম্পন্ন কৰিলে; যেন সকলো দান দান কৰিলে—আৰু তাতে তাৰ পূৰ্বজসকল সন্তুষ্ট হয়।

Verse 24

अर्करूपी यतः सूर्यस्तत्र जातो महीतले । तस्मात्त्याज्यः सदा चार्को भोजनेऽत्र न संशयः

যিহেতু তাত পৃথিৱীত অৰ্ক-ৰূপ সূৰ্য প্ৰকাশ পাইছিল, সেয়ে এই স্থানত ভোজনত অৰ্ক (অৰ্ক গছ) সদায় বর্জনীয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 25

यो दृष्ट्वार्कस्थलं मर्त्त्यश्चार्कपत्रेषु भुंजति । गोमांसभक्षणं तेन कृतं भवति भामिनि

যি মর্ত্যই অৰ্ক-স্থল দৰ্শন কৰি অৰ্কপাতত ভোজন কৰে, হে ভামিনী, সি গোমাংস ভক্ষণৰ পাপ কৰা বুলি গণ্য হয়।

Verse 26

भक्षितो भास्करस्तेन स कुष्ठी जायते नरः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चार्कपत्राणि वर्जयेत्

তেনে যেন ভাস্কৰ (সূৰ্য) ভক্ষিত হ’ল; সেই মানুহ কুষ্ঠৰোগী হয়। সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে অর্ক-পত্ৰ পৰিত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 27

यात्रायां प्रथमं देवि दृष्टो येनार्कभास्करः । तं दृष्ट्वा महिषीं दद्याद्ब्राह्मणाय विपश्चिते

হে দেবি, যাত্ৰাৰ একেবাৰে আৰম্ভণিতে যিয়ে অর্ক-ভাস্কৰ, দীপ্তিমান সূৰ্যক দৰ্শন কৰে, তেওঁক দৰ্শন কৰি জ্ঞানী ব্ৰাহ্মণক এটা মহিষ দান কৰা উচিত।

Verse 28

ताम्रवर्णं रक्तवस्त्रं ततस्तुष्यति भास्करः । तस्य चैव तु सांनिध्ये वह्निकोणे व्यवस्थितम्

তাম্ৰবৰ্ণ দান-উপহাৰ আৰু ৰক্তবস্ত্ৰে ভাস্কৰ সন্তুষ্ট হয়। আৰু তেওঁৰ একেবাৰে সান্নিধ্যতে, অগ্নিকোণ (দক্ষিণ-পূৰ্ব) দিশত, সেয়া অৱস্থিত।

Verse 29

नातिदूरे महाभागे सिद्धेश्वरमिति स्मृतम् । सर्वसिद्धिप्रदं देवि लिंगं त्रैलोक्यपूजितम्

হে মহাভাগে দেবি, বেছি দূৰত নহয় ‘সিদ্ধেশ্বৰ’ বুলি স্মৃত লিঙ্গ। হে দেবি, ই সকলো সিদ্ধি প্ৰদানকাৰী আৰু ত্ৰিলোকত পূজিত।

Verse 30

जैगीषव्येश्वरंनाम पूर्वं कृतयुगेऽभवत् । कलौ सिद्धेश्वरमिति प्रसिद्धिमगमत्प्रिये

পূৰ্বে কৃতযুগত ইয়াৰ নাম ‘জৈগীষব্যেশ্বৰ’ আছিল। কিন্তু হে প্ৰিয়ে, কলিযুগত ই ‘সিদ্ধেশ্বৰ’ বুলি প্ৰসিদ্ধি লাভ কৰিলে।

Verse 31

तं दृष्ट्वा मनुजो देवि सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् । तत्रैव देवदेवेशि नातिदूरे व्यवस्थितम्

হে দেবী! তাক দেখা মাত্ৰে মানুহে সকলো সিদ্ধি লাভ কৰে। আৰু হে দেৱদেৱেশীৰ প্ৰিয়ে! তাতেই, অতি দূৰত নহয়, আন এটা পবিত্ৰ স্থান অৱস্থিত।

Verse 32

सूर्यदक्षिणनैरृत्ये पातालविवरं प्रिये । मंदेहा राक्षसा यत्र तथा शालकटंकटाः

হে প্ৰিয়ে! সূৰ্য (মন্দিৰ)ৰ দক্ষিণ-দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত পাতাললৈ যোৱা এটা ফাট আছে। তাত মন্দেহা ৰাক্ষসসকল আৰু শালকটঙ্কটাসকলো বাস কৰে।

Verse 33

सूर्यस्य तेजसा दग्धाः पातालमगमन्पुरा । कलौ तद्द्वारमेवास्ति न पाताले गतिः प्रिये

সূৰ্যৰ তেজত দগ্ধ হৈ তেওঁলোকে পূৰ্বে পাতাললৈ নামি গৈছিল। কিন্তু হে প্ৰিয়ে! কলিযুগত কেৱল সেই দুৱাৰখনেই আছে; পাতাললৈ যোৱাৰ পথ নাই।

Verse 34

योगिन्यस्तत्र रक्षंति ब्राह्म्याद्या मातरस्तथा । माघेकृष्णचतुर्दश्यां रात्रौ मातृगणान्यजेत् । बलिपुष्पोपहारैश्च ततः सिद्धिर्भविष्यति

তাত যোগিনীসকলে ৰক্ষা কৰে, আৰু ব্ৰাহ্মী আদি মাতৃসকলেও। মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীৰ ৰাতিত বলি, ফুল আৰু উপহাৰেৰে মাতৃগণক পূজা কৰিব লাগে; তেতিয়া সিদ্ধি উদ্ভৱ হয়।

Verse 35

इति हि सकलधर्मभावहेतोर्हरकमलासनविष्णुसंस्तुतस्य । तनुपरिलिखनं निशम्य भानोर्व्रजति दिवाकरलोकमायुषोंऽते

এইদৰে—ভানু, যাক হৰ, কমলাসন ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৱে স্তৱ কৰে, আৰু যি সকলো ধৰ্মভাব জাগ্ৰত কৰাৰ কাৰণ—তাঁৰ এই পবিত্ৰ বৰ্ণনা শুনিলে মানুহে আয়ুৰ অন্তত দিবাকৰলোকলৈ গমন কৰে।