
ঈশ্বৰে দেৱীক ‘বামন-স্বামিন’ নামৰ বিষ্ণু-তীৰ্থলৈ আগবাঢ়িবলৈ উপদেশ দিয়ে। এই তীৰ্থ পাপপ্ৰণাশক আৰু সৰ্বপাতকনাশক বুলি কোৱা হৈছে, আৰু পুষ্কৰৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণিত। ইয়াত বলিক বন্ধনৰ পৌৰাণিক ঘটনা বৰ্ণনা কৰা হয়—ত্রিবিক্ৰম বিষ্ণুৰ তিনিটা পদক্ষেপ: প্ৰথমটো এই স্থানত সোঁ পাৱে, দ্বিতীয়টো মেৰু-শিখৰত, তৃতীয়টো আকাশত; তৃতীয় পদক্ষেপত জগত-সীমা ভেদ হৈ জলধাৰা ওলাই আহে আৰু সেয়া ‘বিষ্ণুপদী’ গঙ্গা বুলি প্ৰসিদ্ধ হয়। ‘পুষ্কৰ’ শব্দৰ ব্যুৎপত্তি ‘আকাশ’ আৰু ‘জল’ এই অৰ্থদ্বয়ৰ দ্বাৰা ব্যাখ্যা কৰি, ইয়াক প্ৰজাপতি-সম্পৰ্কীয় পবিত্ৰ সংগম ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। ইয়াত স্নান কৰি হৰিৰ পদচিহ্ন দৰ্শন কৰিলে হৰিৰ পৰম ধাম লাভ, পিণ্ডদান কৰিলে পিতৃসকলৰ দীঘলীয়া তৃপ্তি, আৰু নিয়মশীল ব্ৰাহ্মণক পাদুকা দান কৰিলে বিষ্ণুলোকত সন্মানিত বাহনপ্ৰাপ্তিৰ পুণ্য বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে। বশিষ্ঠৰ গাথা উদ্ধৃত কৰি তীৰ্থৰ শুদ্ধিকাৰক মহিমা দৃঢ় কৰা হৈছে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि विष्णुं पापप्रणाशनम् । वामनस्वामिनामानं सर्वपातकनाशनम्
ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, পাপনাশক বিষ্ণুৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত—যাৰ নাম বামনস্বামী—যি সকলো পাতিক নাশ কৰে।
Verse 2
पुष्करान्नैरृते भागे धनुर्विशतिभिः स्मृतम् । यदा बद्धो बलिर्देवि विष्णुना प्रभविष्णुना
পুষ্কৰৰ নৈঋত (দক্ষিণ-পশ্চিম) ভাগত বিশ ধনু দূৰত এই স্থান আছে বুলি কোৱা হয়। হে দেৱী, ইয়াতেই প্ৰভাৱশালী, সর্বব্যাপী বিষ্ণুৱে বলিক বদ্ধ কৰিছিল।
Verse 3
तदा तत्र पदं न्यस्तं दक्षिणं विश्वरूपिणा । द्वितीयं मेरुशृंगे तु तृतीयं गगने प्रिये
তেতিয়া বিশ্বৰূপী প্ৰভুৱে তাত নিজৰ দক্ষিণ পদ স্থাপন কৰিলে। দ্বিতীয় পদ মেরু পৰ্বতৰ শৃঙ্গত, আৰু তৃতীয় পদ, হে প্ৰিয়ে, আকাশতেই আছিল।
Verse 4
यावदूर्ध्वं चोत्क्षिपति तावद्भिन्नं सुदूरतः । पादाग्रेण तु ब्रह्माण्डं निष्क्रान्तं सलिलं ततः
যিমান ওপৰলৈ তেওঁ উঠাই তুলিলে, সিমানেই সুদূৰত ভাঙি বিচ্ছিন্ন হ’ল। আৰু পদাগ্ৰেৰে ব্ৰহ্মাণ্ডৰ আৱৰণ বিদীৰ্ণ হ’ল; তেতিয়া তাৰ পৰা জল ওলাই ববলৈ ধৰিলে।
Verse 5
ततः स्वजानुमात्रेण संप्राप्तं पृथिवीतले । ततो विष्णुपदी गंगा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ
তাৰ পাছত, নিজৰ হাঁটুৰ মাত্ৰা অনুসৰি নামি আহি, সি পৃথিৱীৰ তলত উপস্থিত হ’ল। সেই ঘটনাৰ পৰা গঙ্গা পৃথিৱীত ‘বিষ্ণুপদী’—বিষ্ণুৰ পদৰ পৰা উৎপন্ন—বুলি খ্যাত হ’ল।
Verse 6
पूर्वं सा पुष्करे प्राप्ता पुष्करात्सा महानदी । पुष्करं कथ्यते व्योम पुष्करं कथ्यते जलम् । तेन तत्पुष्करं ख्यातं संनिधानं प्रजापतेः
প্ৰথমে সি পুষ্কৰত উপস্থিত হ’ল; পুষ্কৰৰ পৰা সেই মহানদী আগবাঢ়ি ববলৈ ধৰিলে। ‘পুষ্কৰ’ বুলিলে আকাশ বুজায়, আৰু ‘পুষ্কৰ’ বুলিলে জলকো বুজায়; সেয়ে সেই পুষ্কৰ প্ৰজাপতিৰ পবিত্ৰ সান্নিধ্য-স্থান বুলি খ্যাত।
Verse 7
तत्र स्नानं नरः कृत्वा यः पश्यति हरेः पदम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो हरिः स्वयम्
তাত স্নান কৰি যি নৰ হৰিৰ পদচিহ্ন দৰ্শন কৰে, সি পৰম ধামলৈ যায়, য’ত দেৱ হৰি স্বয়ং নিবাস কৰে।
Verse 8
तत्र पिंडप्रदानेन तृप्तिः स्यात्कोटिवार्षिकी । पितॄणां च वरारोहे ह्येतदाह हरिः स्वयम्
তাত পিণ্ডদান কৰিলে, হে সুন্দৰ নিতম্বিনী, পিতৃলোকৰ তৃপ্তি কোটিবর্ষ পৰ্যন্ত হয়—এই কথা হৰি স্বয়ং কৈছে।
Verse 9
अत्र गाथा पुरा गीता वसिष्ठेन महर्षिणा । वामनस्वामिनं दृष्ट्वा तां शृणुष्व समाहिता
এই বিষয়ে এক প্ৰাচীন গাথা মহর্ষি বশিষ্ঠে পূৰ্বে গাইছিল, বামনস্বামী প্ৰভুক দৰ্শন কৰি; তুমি একাগ্ৰচিত্তে তাক শুনা।
Verse 10
स्नात्वा तु पुष्करे तीर्थे दृष्ट्वा विष्णुपदं ततः । अपि कृत्वा महत्पापं किमतः परितप्यते
পুষ্কৰ তীৰ্থত স্নান কৰি তাৰ পাছত বিষ্ণুৰ পদচিহ্ন দৰ্শন কৰিলে, যদিও কোনোবাই মহাপাপ কৰিছে—তেতিয়া তাৰ কিয় শোক হয়?
Verse 11
यस्तत्रोपानहौ दद्याद्ब्राह्मणाय यतव्रतः । स यानवरमारूढो विष्णुलोके महीयते
যি তাত সংযমী আৰু ব্ৰতনিষ্ঠ হৈ ব্ৰাহ্মণক এক জোৰ জুতা দান কৰে, সি বিষ্ণুলোকত মহিমামণ্ডিত হয়, যেন উত্তম যানত আৰূঢ়।
Verse 114
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये वामनस्वामिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ অন্তৰ্গত সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰ মাহাত্ম্য’ত ‘ভামনস্বামীৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামক একশ চৌদশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।