
ঈশ্বৰ দেৱীক ক’লে—সোমনাথক্ষেত্ৰৰ ঈশান দিশাভাগত নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বত বসুসকলৰ এক পৰম লিঙ্গ আছে; সি চতুৰ্মুখ আৰু দেৱতাসকলৰ প্ৰিয়। তাৰ নাম ‘প্ৰত্যূষেশ্বৰ’; ই মহাপাপনাশক, কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে সাত জন্মৰ সঞ্চিত পাপ নাশ হয় বুলি কোৱা হৈছে। দেৱীয়ে সুধিলে—প্ৰত্যূষ কোন, আৰু লিঙ্গ কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল? ঈশ্বৰে বংশকথা বৰ্ণনা কৰে—ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ দক্ষে নিজৰ কন্যাসকলক ধৰ্মৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিলে; তাত বিশ্বাই আঠ পুত্ৰ জন্ম দিলে—অষ্টবসু: আপ, ধ্ৰুৱ, সোম, ধৰ, অনল, অনিল, প্ৰত্যূষ আৰু প্ৰভাস। পুত্ৰলাভৰ কামনাৰে প্ৰত্যূষ প্ৰভাসক্ষেত্ৰলৈ আহি, তাক কামদ পুণ্যক্ষেত্ৰ বুলি জানি মহাদেৱক প্ৰতিষ্ঠা কৰি, একাগ্ৰ ধ্যানসহ শত দিৱ্যবছৰ তপস্যা কৰিলে। প্ৰসন্ন মহাদেৱে ‘দেৱল’ নামৰ পুত্ৰ দান কৰিলে; তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ যোগী বুলি প্ৰশংসিত; সেয়েহে লিঙ্গ ‘প্ৰত্যূষেশ্বৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। ইয়াত পূজা কৰিলে নিঃসন্তান লোকেও স্থায়ী বংশধাৰা লাভ কৰে। প্ৰত্যূষকালত (ভোৰবেলা) দৃঢ় ভক্তিৰে আৰাধনা কৰিলে ব্ৰহ্মহত্যাজনিতসহ ঘোৰ পাপো নাশ হয়। পূৰ্ণ তীৰ্থফলৰ বাবে বৃষদান বিধেয়, আৰু মাঘ কৃষ্ণ চতুৰ্দশীৰ ৰাতি জাগৰণক সকলো দান-যজ্ঞৰ ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वसूनां लिंगमुत्तमम् । सोमेशादीशदिग्भागे पञ्चाशद्धनुषान्तरे
ঈশ্বৰে ক’লে: তেতিয়া, হে মহাদেৱী, বসুসকলৰ উত্তম লিঙ্গলৈ গমন কৰা উচিত। সোমেশ্বৰাৰ পৰা ঈশান কোণত, পঞ্চাশ ধনুৰ দূৰত্বত ই অৱস্থিত।
Verse 2
स्थितं लिंगं महादेवि चतुर्वक्त्रं सुरप्रियम् । प्रत्यूषेश्वरनामानं महापातकनाशनम्
হে মহাদেৱী, ইয়াত মহাদেৱৰ লিঙ্গ স্থিত—চতুৰ্মুখ, দেৱতাসকলৰ প্ৰিয়। ইয়াৰ নাম প্ৰত্যূষেশ্বৰ, যি মহাপাতক বিনাশ কৰে।
Verse 3
दर्शनात्तस्य देवस्य सप्तजन्मान्तरोद्भवम् । पापं प्रणाशमायाति सत्यंसत्यं वरानने
সেই দেৱৰ কেৱল দর্শনতেই সাত জন্মান্তৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পাপ বিনাশলৈ যায়—ই সত্য, সত্যই, হে সুন্দৰ-মুখী।
Verse 4
देव्युवाच । कोऽसौ प्रत्यूषनामेति कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् । कस्य पुत्रः स विख्यात एतन्मे वद शंकर
দেৱীয়ে ক’লে: প্ৰত্যূষ নামে কাক কোৱা হয়? লিঙ্গ কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল? এই বিখ্যাতজন কাৰ পুত্ৰ? এই কথা মোক কোৱা, হে শংকৰ।
Verse 5
ईश्वर उवाच । दक्षो ब्रह्मसुतो देवि प्रजापतिरिति स्मृतः । तस्य कन्याः पुरा षष्टिर्ददौ धर्माय वै दश
ঈশ্বৰে ক’লে: হে দেৱী, দক্ষ ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ; তেওঁক প্ৰজাপতি বুলি স্মৰণ কৰা হয়। প্ৰাচীন কালত তেওঁৰ ষাঠি কন্যা আছিল; তাৰে দহজনীক তেওঁ ধৰ্মক দিছিল।
Verse 6
तासां मध्ये महादेवि एका विश्वेति विश्रुता । सा धर्माच्च महादेवि अष्टावजनयत्सुतान्
তেওঁলোকৰ মাজত, হে মহাদেৱী, এগৰাকী ‘বিশ্বা’ নামে প্ৰসিদ্ধ আছিল; আৰু তেওঁ ধৰ্মৰ দ্বাৰা, হে মহাদেৱী, আঠজন পুত্ৰ জন্ম দিলে।
Verse 7
आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवाऽनलोऽनिलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः
আপ, ধ্ৰুৱ, সোম, ধৰ, অনল, অনিল, প্ৰত্যূষ আৰু প্ৰভাস—এই আটজনকেই অষ্ট বসু বুলি প্ৰখ্যাত কৰা হৈছে।
Verse 8
तेषां मध्ये सप्तमोऽसौ प्रत्यूष इति विश्रुतः । स पुत्रकामो देवेशि प्रभासं क्षेत्रमागतः
তেওঁলোকৰ মাজত সপ্তমজন ‘প্ৰত্যূষ’ নামে প্ৰসিদ্ধ। পুত্ৰলাভৰ কামনাৰে, হে দেৱেশী, তেওঁ প্ৰভাসৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ আহিল।
Verse 9
स ज्ञात्वा कामिकं क्षेत्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । तपश्चचार विपुलं दिव्यं वर्षशतं प्रिये । ध्यायन्देवं महादेवं शान्तस्तद्गतमानसः
এই ক্ষেত্ৰ কামনা-পূৰণকাৰী বুলি জানি, তেওঁ মহেশ্বৰক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে আৰু, হে প্ৰিয়ে, দিৱ্য এশ বছৰ ব্যাপক তপস্যা কৰিলে—মহাদেৱক ধ্যান কৰি, শান্তচিত্তে, মন তাতেই লীন কৰি।
Verse 10
ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य भक्त्या निरञ्जनः । ददौ तस्य सुतं देवि देवलं योगिनां वरम्
তেতিয়া নিৰঞ্জন মহাদেৱ তেওঁৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ, হে দেৱী, তেওঁক এক পুত্ৰ দান কৰিলে—দেৱল, যোগীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 11
ततः प्रभृति देवेशि तल्लिंगस्य प्रभावतः । देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याऽभवत्सुतः
তেতিয়াৰ পৰা, হে দেৱেশী, সেই লিঙ্গৰ প্ৰভাৱত ভগৱান যোগী দেৱল প্ৰত্যূষৰ পুত্ৰ হ’ল।
Verse 12
अनेन कारणेनासौ प्रत्यूषेश्वरसंज्ञितः
এই কাৰণতেই সেই প্ৰভু ‘প্ৰত্যূষেশ্বৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ।
Verse 13
यश्चानपत्यः पुरुषस्तं समाराधयिष्यति । तस्यान्ववाये देवेशि संततिर्न विनश्यति
যি পুৰুষ নিঃসন্তান, সি যদি বিধিপূৰ্বক তেওঁৰ আৰাধনা কৰে—হে দেৱেশী—তেন্তে তাৰ বংশত সন্ততিৰ ধাৰা নাশ নহয়।
Verse 14
यः प्रत्यूषे महादेवि प्रत्यूषेश्वरमुत्तमम् । पूजयिष्यति सद्भक्त्या सततं नियतात्मवान् । तस्यैष्यति क्षयं पापमपि ब्रह्मवधोद्भवम
যি কোনো জনে, হে মহাদেৱী, প্ৰত্যূষ সময়ত সত্য ভক্তিৰে, সদা সংযতচিত্ত হৈ, উত্তম প্ৰত্যূষেশ্বৰক পূজা কৰে, তাৰ পাপ ক্ষয় হয়—ব্ৰহ্মহত্যাজনিত পাপো।
Verse 15
वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
যাত্ৰাৰ পূৰ্ণ ফল কামনা কৰাসকলে তাতেই এক বৃষ দান কৰা উচিত।
Verse 16
माघे कृष्णचतुर्द्दश्यां जागृयात्तत्र वै निशि । सर्वेषां दानयज्ञानां फलं जागरणाल्लभेत्
মাঘ মাহৰ কৃষ্ণ চতুৰ্দশীত তাত ৰাতি জাগৰণ কৰিব লাগে; সেই জাগৰণৰ দ্বাৰাই সকলো দান আৰু যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।
Verse 108
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभाससक्षेत्रमाहात्म्ये प्रत्यूषेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত “প্ৰত্যূষেশ্বৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণন” নামক একশ আঠতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।