Adhyaya 107

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ पूजाविधानं ते कथयामि समासतः । भक्तिभेदान्पृथक्तस्य ब्रह्मणो बालरूपिणः

ঈশ্বৰে ক’লে: এতিয়া মই তোমাক সংক্ষেপে পূজাৰ বিধান ক’ম—আৰু ভক্তিৰ পৃথক পৃথক ভেদো—সেই পৰম ব্ৰহ্মৰ, যি সকলোৰ পৰা পৃথক আৰু দিৱ্য বাল-ৰূপে পূজিত।

Verse 2

रथयात्राविधानं तु स्तोत्रमंत्रविधिक्रमम् । विविधा भक्तिरुद्दिष्टा मनोवाक्कायसंभवा

ৰথযাত্ৰাৰ বিধান, আৰু স্তোত্ৰ-মন্ত্ৰৰ বিধি-ক্রম—এইদৰে ভক্তি বহুৰূপে উপদেশিত, যি মন, বাক্ আৰু কায়াৰ পৰা উদ্ভৱ হয়।

Verse 3

लौकिकी वैदिकी चापि भवेदाध्यात्मिकी तथा । ध्यानधारणया या तु वेदानां स्मरणेन च । ब्रह्मप्रीतिकरी चैषा मानसी भक्तिरुच्यते

ভক্তি লৌকিকো হ’ব পাৰে, বৈদিকো, আৰু আধ্যাত্মিকো। ধ্যান-ধাৰণাৰ দ্বাৰা আৰু বেদসমূহৰ স্মৰণেৰে যি অনুশীলিত হয়, আৰু ব্ৰহ্মক আনন্দিত কৰে—সেই ভক্তিক মানসী ভক্তি বোলা হয়।

Verse 4

मंत्रवेदनमस्कारैरग्निश्राद्धविधानकैः । जाप्यैश्चारण्यकैश्चैव वाचिकी भक्तिरुच्यते

মন্ত্ৰ, বেদপাঠ, নমস্কাৰ, অগ্নি-শ্ৰাদ্ধৰ বিধান, আৰু জপ তথা অৰণ্যবাস-অনুশাসনেৰে—এইকেই বাচিকী ভক্তি বোলা হয়।

Verse 5

व्रतोपवासनियमैश्चितेंद्रियनिरोधिभिः । कृच्छ्र सांतपनैश्चान्यैस्तथा चांद्रायणादिभिः

ব্ৰত, উপবাস আৰু ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহকাৰী নিয়মেৰে; কৃচ্ছ্ৰ আৰু সান্তাপন আদি তপস্যাৰে; আৰু চান্দ্ৰায়ণ আদি অন্যান্য অনুশীলনেৰে—(দেহগত আচৰণেৰে ভক্তি প্ৰকাশ পায়)।

Verse 6

ब्रह्मोक्तैश्चोपवासैश्च तथान्यैश्च शुभव्रतैः । कायिकी भक्तिराख्याता त्रिविधा तु द्विजन्मनाम्

ব্ৰহ্মবচনে নিৰ্দেশিত উপবাস আৰু অন্যান্য শুভ ব্ৰতেৰে—ইয়াকেই কায়িকী ভক্তি বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; আৰু দ্বিজসকলৰ বাবে ই ত্ৰিবিধ।

Verse 7

गोघृतक्षीरदधिभिर्मध्विक्षुसुकुशोदकैः । गंधमाल्यैश्च विविधैर्वस्तुभिश्चोपपादिभिः

গো-ঘৃত, ক্ষীৰ আৰু দধি; মধু, ইক্ষু আৰু পবিত্ৰ কুশাজল; নানাবিধ গন্ধ-মাল্য আৰু উপযুক্ত নৈবেদ্য-দ্ৰব্যৰ বহু উপহাৰেৰে—(পূজা সম্পন্ন হয়)।

Verse 8

घृतगुग्गुलधूपैश्च कृष्णागुरुसुगंधिभिः । भूषणै हैमरत्नाद्यैश्चित्राभिः स्रग्भिरेव च

ঘৃত-গুগ্গুল ধূপেৰে, কৃষ্ণাগুরুৰ সুগন্ধে সুবাসিত; সোণ-ৰত্ন আদি ভূষণেৰে; আৰু বিচিত্ৰ-সুন্দৰ স্ৰগ্‌ (মাল্য) দ্বাৰা—(আৰাধনা নিবেদন কৰা হয়)।

Verse 9

न्यासैः परिसरैः स्तोत्रैः पताकाभिस्तथोत्सवैः । नृत्यवादित्रगीतैश्च सर्ववस्तूपहारकैः

ন্যাস, পৰিক্ৰমা, স্তোত্ৰ; পতাকা আৰু উৎসৱ; নৃত্য, বাদ্য আৰু গীতেৰে; আৰু সকলো প্ৰকাৰ দ্ৰব্যৰ উপহাৰ-অৰ্পণেৰে—(পূজা মহোৎসৱ ৰূপে উদ্‌যাপন হয়)।

Verse 10

भक्ष्यभोज्यान्न पानैश्च या पूजा क्रियते नरैः । पितामहं समुद्दिश्य सा भक्तिर्लौकिकी मता

মিঠাই, ৰন্ধা ভোজ্য, অন্ন আৰু পানীয়েৰে মানুহে পিতামহ ব্ৰহ্মাক উদ্দেশ্য কৰি যি পূজা কৰে, তাক ‘লৌকিকী ভক্তি’—সংসাৰিক ভক্তি—বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 11

वेदमंत्रहविर्भागैः क्रिया या वैदिकी स्मृता

বেদমন্ত্ৰ আৰু হৱিসৰ যথাযথ ভাগেৰে যি কৰ্ম সম্পন্ন কৰা হয়, সেই ক্ৰিয়াই স্মৃতিত ‘বৈদিক’ বুলি পৰিচিত।

Verse 12

दर्शे च पौर्णमास्यां च कर्त्तव्यं चाग्निहोत्रजम् । प्राशनं दक्षिणादानं पुरोडाश इति क्रिया

অমাৱস্যা আৰু পূৰ্ণিমাত অগ্নিহোত্ৰ-সম্বন্ধীয় কৰ্ম কৰিব লাগে—অৰ্পণৰ প্ৰাশন, দক্ষিণা-দান, আৰু পুৰোডাশ পিঠাৰ আহুতি; এইয়েই বিধিবদ্ধ প্ৰক্ৰিয়া।

Verse 13

इष्टिर्धृतिः सोमपानं याज्ञियं कर्म सर्वशः । ऋग्यजुः सामजाप्यानि संहिताध्ययनानि च । क्रियते ब्रह्माणमुद्दिश्य सा भक्तिर्वेदिकोच्यते

ইষ্টি-যজ্ঞ, ধৃতি (অচল স্থৈৰ্য), সোমপান আৰু সকলো যাজ্ঞিক কৰ্ম; ঋক্, যজুঃ, সামৰ জপ আৰু সংহিতাৰ অধ্যয়ন—এই সকলো ব্ৰহ্মাক উদ্দেশ্য কৰি কৰা হ’লে তাক ‘বৈদিক ভক্তি’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 14

प्राणायामपरो नित्यं ध्यानवान्विजितेंद्रियः । भैक्ष्यभक्षी व्रती चापि सर्वप्रत्याहृतेंद्रियः

যি সদায় প্ৰাণায়ামত নিবিষ্ট, ধ্যানমগ্ন আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী; ভিক্ষাৰে জীৱন ধাৰে, ব্ৰতধাৰী, আৰু প্ৰত্যাহাৰে সকলো ইন্দ্ৰিয় অন্তৰ্মুখী কৰে—সেইজনেই সংযমী সাধক।

Verse 15

धारणं हृदये कृत्वा ध्यायमानः प्रजेश्वरम् । हृत्पद्मकर्णिकासीनं रक्तवर्णं सुलोचनम्

হৃদয়ত ধাৰণা স্থাপন কৰি একাগ্ৰচিত্তে তেওঁ প্ৰজেশ্বৰ প্ৰজাপতি-ব্ৰহ্মাক ধ্যান কৰে—হৃদয়-পদ্মৰ কৰ্ণিকাত আসীন, ৰক্তবৰ্ণ আৰু সুদৰ্শন নয়নযুক্ত।

Verse 16

पश्यन्नुद्द्योतितमुखं ब्रह्माणं सुकटीतटम् । रक्तवर्णं चतुर्बाहुं वरदाभयहस्तकम् । एवं यश्चिंतयेद्देवं ब्रह्मभक्तः स उच्यते

উজ্জ্বল মুখমণ্ডলযুক্ত ব্ৰহ্মাক দৰ্শন কৰি—সুন্দৰ কটি-তটবিশিষ্ট, ৰক্তবৰ্ণ, চতুৰ্ভুজ, বৰদ আৰু অভয় দানকাৰী হস্তযুক্ত। যিয়ে এইদৰে দেৱক চিন্তন কৰে, সেয়াই ব্ৰহ্মভক্ত বুলি কোৱা হয়।

Verse 17

विधिं च शृणु मे देवि यः स्मृतः क्षेत्रवासिनाम्

হে দেবি, ক্ষেত্ৰবাসীসকলৰ বাবে স্মৃতিত যি বিধি নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে, সেয়া মোৰ পৰা শুনা।

Verse 18

निर्ममा निरहंकारा निःसंगा निष्परिग्रहाः । चतुर्वर्गेपि निःस्नेहाः समलोष्टाश्मकांचनाः

নিৰ্মম, নিৰহংকাৰ, নিঃসঙ্গ আৰু নিঃপৰিগ্ৰহ—সঞ্চয়বিমুখ। চতুৰ্বৰ্গ (ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম-মোক্ষ) প্ৰতিও আসক্তিহীন; মাটিৰ ঢেলা, পাথৰ আৰু সোণক সমান বুলি গণ্য কৰে।

Verse 19

भूतानां कर्मभिर्नित्यं त्रिविधैरभयप्रदाः । प्राणायामपरा नित्यं परध्यानपरायणाः

তেওঁলোকে ত্ৰিবিধ কৰ্মৰ দ্বাৰা সদায় জীৱসমূহক অভয় দান কৰে; নিত্য প্ৰাণায়ামত পৰায়ণ আৰু পৰম দেৱতাৰ ধ্যানত সম্পূৰ্ণ নিবিষ্ট।

Verse 20

जापिनः शुचयो नित्यं यतिधर्मक्रियापराः । सांख्ययोगविधिज्ञा ये धर्मविच्छिन्नसंशयाः

তেওঁলোক জপ-সাধক, সদায় শুচি, যতি-ধৰ্মৰ কৰ্ম-অনুশাসনত নিবিষ্ট; সাঙ্ক্য আৰু যোগৰ বিধি-জ্ঞানী, ধৰ্ম-বিষয়ক সংশয় যাঁহাৰ ছিন্ন হৈছে।

Verse 21

ब्रह्मपूजारता नित्यं ते विप्राः क्षेत्रवासिनः । तैर्यथा पूजनीयो वै बालरूपी पितामहः

ক্ষেত্ৰবাসী সেই বিপ্ৰসকল সদায় ব্ৰহ্মা-পূজাত ৰত থাকে। তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই বাল-ৰূপে প্ৰকাশিত পিতামহ ব্ৰহ্মাক যথাবিধি পূজনীয় বুলিয়েই ধৰা হয়।

Verse 22

तथाहं कीर्त्तयिष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये । स्नात्वा तु विमले तीर्थे शुक्लांबरधरः शुचिः । पूजोपहारसंयुक्तस्ततो ब्रह्माणमर्चयेत्

এইদৰে মই বৰ্ণনা কৰিম—হে প্ৰিয়ে, একাগ্ৰচিত্তে শুনা। বিমল তীৰ্থত স্নান কৰি, শুচি হৈ, শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি; পূজাৰ উপহাৰে সজ্জিত হৈ তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাক অৰ্চনা কৰিব।

Verse 23

पूर्वं संस्नाप्य विधिना पंचामृतरसोदकैः । गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्

প্ৰথমে বিধি অনুসাৰে পঞ্চামৃতৰ ৰস-জলৰে দেৱতাক স্নান কৰাব: গোমূত্ৰ, গোময়, ক্ষীৰ (দুধ), দধি (দই), সৰ্পিঃ (ঘি), আৰু কুশাজলে পবিত্ৰ কৰা জল।

Verse 24

गायत्र्या गृह्य गोमूत्रं गंधद्वारेति गोमयम् । आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिक्राव्णेति वै दधि

গায়ত্ৰী মন্ত্ৰেৰে গোমূত্ৰ গ্ৰহণ কৰিব, ‘গন্ধদ্বারে’ মন্ত্ৰেৰে গোময়; ‘আপ্যায়স্ব’ মন্ত্ৰেৰে ক্ষীৰ, আৰু ‘দধিক্ৰাৱ্ণ’ মন্ত্ৰেৰে দধি—এইদৰেই নিশ্চয় বিধি সম্পন্ন হয়।

Verse 25

तेजोऽसि शुक्रमित्याज्यं देवस्य त्वा कुशोदकम् । आपोहिष्ठेति मंत्रेण पंचगव्येन स्नापयेत्

‘তেজোऽসি শুক্ৰম’ মন্ত্ৰে ঘৃত গ্ৰহণ কৰিব; ‘দেৱস্য ত্বা’ মন্ত্ৰে কুশ-জল ল’ব; আৰু ‘আপোহিষ্ঠা’ মন্ত্ৰে পঞ্চগব্যেৰে দেৱতাক স্নান কৰাব।

Verse 26

कपिलापंचगव्येन कुशवारियुतेन च । स्नापयेन्मंत्रपूतेन ब्रह्मस्नानं हि तत्स्मृतम्

কপিলা গাইৰ পঞ্চগব্য কুশ-জলসহ, মন্ত্ৰে পবিত্ৰ কৰি দেৱতাক স্নান কৰাব; এইটোৱেই ‘ব্ৰহ্ম-স্নান’ বুলি স্মৃত।

Verse 27

वर्षकोटिसहस्रैस्तु यत्पापं समुपार्जितम् । सुरज्येष्ठं तु संस्नाप्य दहेत्सर्वं न संशयः

হাজাৰ কোটী বছৰত সঞ্চিত যি পাপ, সুৰ-জ্যেষ্ঠ (দেৱগণৰ অগ্ৰগণ্য)ক স্নান কৰালে সেয়া সকলো দগ্ধ হয়; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 28

एवं संस्नाप्य विधिना ब्रह्माणं बालरूपिणम् । कर्पूरागरुतोयेन ततः संस्नापयेद्द्विजः

এইদৰে বিধি অনুসাৰে বাল-ৰূপধাৰী ব্ৰহ্মাক স্নান কৰাই, তাৰ পাছত দ্বিজে কৰ্পূৰ আৰু আগৰু-সুগন্ধি জলেৰে পুনৰ স্নান কৰাব।

Verse 29

एवं कृत्वार्च्चयेद्देवं गायत्रीन्यासयोगतः । मूर्ध्नः पादतलं यावत्प्रणवं विन्यसेद्बुधः

এইদৰে কৰি গায়ত্ৰী-ন্যাসৰ যোগ অনুসাৰে দেৱৰ অৰ্চনা কৰিব; জ্ঞানীয়ে মূৰ্ধাৰ পৰা পদতললৈ প্ৰণৱৰ ন্যাস স্থাপন কৰিব।

Verse 30

तकारं विन्यसेन्मूर्ध्नि सकारं मुखमण्डले । विकारं कंठदेशे तु तुकारं चांगसंधिषु

সাধকে মূৰ্ধ্নিত ‘ত’ অক্ষৰ স্থাপন কৰিব, মুখমণ্ডলত ‘স’ ৰাখিব; কণ্ঠদেশত ‘ৱি’ ন্যাস কৰিব আৰু অঙ্গ-সন্ধিসমূহত ‘তু’ স্থাপন কৰিব।

Verse 31

वकारं हृदि मध्ये तु रेकारं पार्श्वयोर्द्वयोः । णिकारं दक्षिणे कुक्षौ यकारं वामसंज्ञिते

হৃদয়ৰ মাজত ‘ৱ’ অক্ষৰ স্থাপন কৰিব; দুয়ো পাৰ্শ্বত ‘ৰ’ ৰাখিব; উদৰৰ সোঁ কুঁক্ষিত ‘ণ’ আৰু বাম বুলি জনা বামপাশত ‘য’ স্থাপন কৰিব।

Verse 32

भकारं कटिनाभिस्थं गोकारं पार्श्वयोर्द्वयोः । देकारं जानुनोर्न्यस्य वकारं पादपद्मयोः

কটিদেশ আৰু নাভিস্থানে ‘ভ’ অক্ষৰ স্থাপন কৰিব; দুয়ো পাৰ্শ্বত ‘গো’ ৰাখিব; হাঁটু দুটাত ‘দে’ ন্যাস কৰি, পদ্মচৰণত ‘ৱ’ স্থাপন কৰিব।

Verse 33

स्यकारमंगुष्ठयोर्न्यस्य धीकारमुरसि न्यसेत् । मकारं जानुमूले तु हि कारं गुह्यमाश्रितम्

অঙ্গুষ্ঠদ্বয়ত ‘স্য’ অক্ষৰ ন্যাস কৰি, বক্ষস্থলে ‘ধী’ স্থাপন কৰিব। তাৰ পাছত হাঁটুৰ মূলত ‘ম’ ৰাখিব; আৰু ‘হি’ গুহ্য (গোপন) স্থানে অৰ্পিত।

Verse 34

धिकारं हृदये न्यस्य योकारं चाधरोष्ठके । योकारं च तथैवान्यमुत्तरोष्ठे न्यसेत्सुधीः

হৃদয়ত ‘ধি’ অক্ষৰ ন্যাস কৰি, অধৰোষ্ঠত ‘যো’ স্থাপন কৰিব; আৰু জ্ঞানী জনে তদ্ৰূপে আন ‘যো’ কেও উত্তৰোষ্ঠত স্থাপন কৰিব।

Verse 35

नकारं नासिकाग्रे तु प्रकारं नेत्रमाश्रितम् । चोकारं च भ्रुवोर्मध्ये दकारं प्राणमाश्रितम्

‘ন’ অক্ষৰ নাসিকাৰ আগত স্থাপন কৰা; ‘প্ৰ’ চক্ষুত আশ্ৰয় দিয়া; ‘চো’ ভ্ৰূ-মধ্যত ৰাখা; আৰু ‘দ’ প্ৰাণবায়ুত স্থিত কৰা।

Verse 36

यात्कारं च ललाटांते विन्यसेद्वै सुरेश्वरि । न्यासं कृत्वाऽत्मनो देहे देवे कुर्यात्तथा प्रिये

হে সুৰেশ্বৰী, ললাটৰ অন্তত ‘যাত্’ অক্ষৰ স্থাপন কৰা। নিজৰ দেহত ন্যাস সম্পন্ন কৰি, হে প্ৰিয়ে, তেনেদৰে দেৱতাৰ ওপৰতো কৰা।

Verse 37

सर्वोपहारसंपन्नं कृत्वा सम्यङ्निरीक्षयेत् । कुंकुमागरुकर्पूरचंदनेन विमिश्रितम्

সকলো উপহাৰে সম্পন্ন কৰি, সম্যকভাৱে সাৱধানে নীৰীক্ষণ কৰিব। ই কুঙ্কুম, আগৰু, কৰ্পূৰ আৰু চন্দনৰ সৈতে মিশ্ৰিত হ’ব।

Verse 38

गंधतोयैरुपस्कृत्य गायत्र्या प्रणवेन च । प्रोक्षयेत्सर्वद्रव्याणि पश्चादर्चनमारभेत्

সুগন্ধিত জলেৰে শুদ্ধ কৰি, গায়ত্ৰী আৰু প্ৰণৱ ‘ওঁ’ৰ সৈতে, সকলো দ্ৰব্যত প্ৰোক্ষণা কৰিব; তাৰ পাছত অৰ্চনা আৰম্ভ কৰিব।

Verse 39

दिव्यै पुष्पैः सुगंधैश्च मालतीकमलादिभिः । अशोकैः शतपत्रैश्च बकुलैः पूजयेत्क्रमात्

দিব্য সুগন্ধি পুষ্পেৰে—মালতী, কমল আদি—আৰু অশোক ফুল, শতপত্ৰ ফুল আৰু বকুল কুসুমেৰে, ক্ৰম অনুসাৰে পূজা কৰিব।

Verse 40

कृष्णागरुसुधूपेन घृतदीपैस्तथोत्तमैः । ततः प्रदापयेत्तत्र नैवेद्यं विविधं क्रमात्

কৃষ্ণ আগৰুৰ উত্তম ধূপ আৰু শ্ৰেষ্ঠ ঘৃত-দীপেৰে; তাৰ পাছত বিধি-ক্ৰমে তাত নানাবিধ নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰিব।

Verse 41

खण्डलड्डुकश्रीवेष्टकांसाराशोकपल्लवैः । स्वस्तिकोल्लिपिकादुग्धा तिलवेष्टकिलाटिकाम्

খণ্ড-মিঠাই, লাড্ডু, শ্ৰী-ৱেষ্টক (শুভ আৱৰণ), কাঁসৰ পাত্ৰ আৰু অশোক-পল্লৱ; লগতে স্বস্তিক-চিহ্ন অঁকাৰ বাবে প্ৰস্তুত দুগ্ধ আৰু তিল-ৱেষ্ট কিলাটিকা অৰ্পণ কৰিব।

Verse 42

फलानि चैव पक्वानि मूलमंत्रेण दापयेत् । ऋग्वेदं च यजुर्वेदं सामवेदं च पूजयेत्

মূল-মন্ত্ৰেৰে পকা ফল অৰ্পণ কৰিব; আৰু ঋগ্বেদ, যজুৰ্বেদ আৰু সামবেদকো পূজা কৰিব।

Verse 43

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं धर्मं संपूजयेद्बुधः । ईशानादिक्रमाद्देवि दिशासु विदिशासु च

হে দেবী, বুধ উপাসকে জ্ঞান, বৈৰাগ্য, ঐশ্বৰ্য আৰু ধৰ্মক যথাবিধি সন্মান কৰি পূজা কৰিব; আৰু ঈশান (উত্তৰ-পূব) দিশৰ পৰা ক্ৰমে দিশা-বিদিশাতো কৰিব।

Verse 44

चतुर्द्दशविद्यास्थानानि ब्रह्मणोऽग्रे प्रपूजयेत् । हृदयानि ततो न्यस्य देवस्य पुरतः क्रमात्

ব্ৰহ্মাৰ আগত প্ৰথমে চৌদ্দ বিদ্যা-স্থান পূজা কৰিব; তাৰ পাছত ‘হৃদয়’ মন্ত্ৰসূত্ৰসমূহ ক্ৰমে ন্যাস কৰি দেৱতাৰ সন্মুখত স্থাপন কৰিব।

Verse 45

आपोहिष्ठेति ऋगियं हृदयं परिकीर्त्तितम् । ऋतं सत्यं शिखा प्रोक्ता उदुत्यं नेत्रमादिशेत्

‘আপো হি ষ্ঠে…’ এই ঋগ্বেদীয় ঋচাক হৃদয় (হৃদয়) বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। ‘ঋতং সত্যং…’ শিখা (চূড়া) বুলি কোৱা হয়, আৰু ‘উদু ত্যং…’ক নেত্ৰ (চক্ষু) ৰূপে নিৰ্দেশ কৰিব লাগে।

Verse 46

चित्रं देवानामित्येवं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । ब्रह्मंस्ते छादयामीति कवचं समुदाहृतम्

‘চিত্ৰং দেৱানাম…’—এইদৰে সকলো লোকতে প্ৰসিদ্ধ—ইয়াক কবচ (ৰক্ষাকবচ) বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; আৰু ‘ব্ৰহ্মংস তে ছাদয়ামি’ ৰক্ষাকৱৰণ ৰূপে পাঠ কৰা হয়।

Verse 47

भूर्भुवः स्वरितीरेश पूजनं परिकीर्तितम् । गायत्र्या पूजयेद्देवमोंकारेणाभिमंत्रितम्

হে তীৰৰ ঈশ্বৰ! ‘ভূৰ্ভুৱঃ স্বঃ’ৰে পূজন শিকোৱা হৈছে। ওঁকাৰৰে অভিমন্ত্রিত কৰি, গায়ত্ৰীৰে দেৱতাক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 48

प्रणवेनापरान्सर्वानृग्वेदादीन्प्रपूजयेत् । गायत्री परमो मंत्रो वेदमाता विभावरी

প্ৰণৱ (ওঁ)ৰে ঋগ্বেদ আদি আন সকলোকে বিধিমতে পূজা কৰিব লাগে। গায়ত্ৰী পৰম মন্ত্ৰ—বেদমাতা, দীপ্তিময়ী বিভাৱৰী।

Verse 49

गायत्र्यक्षरतत्त्वैस्तु ब्रह्माणं यस्तु पूजयेत् । उपोष्य पंचदश्यां तु स याति परमं पदम्

যিজনে গায়ত্ৰীৰ অক্ষৰ-তত্ত্বসমূহৰ দ্বাৰা ব্ৰহ্মাক পূজা কৰে আৰু পঞ্চদশী তিথিত উপবাস কৰে, সি পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 50

संसारसागरं घोरमुत्तितीर्षुर्द्विजो यदि । प्रभासे कार्त्तिके मासि ब्रह्माणं पूजयेत्सदा

যদি কোনো দ্বিজে ভয়ংকৰ সংসাৰ-সাগৰ পাৰ হ’বলৈ ইচ্ছা কৰে, তেন্তে প্ৰভাসত কাৰ্ত্তিক মাহত সদায় ব্ৰহ্মাদেৱক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 51

यस्य दर्शनमात्रेण अश्वमेध फलं लभेत् । कस्तं न पूजयेद्विद्वान्प्रभासे बालरूपिणम्

যাঁৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়—প্ৰভাসত বালৰূপী সেই প্ৰভুক কোন বিদ্বানে পূজা নকৰিব?

Verse 52

यस्यैकदिवसप्रांते सदेवासुरमानवाः । विलयं यांति देवेशि कस्तं न प्रतिपूजयेत्

যাঁৰ একেদিনৰ অন্তত দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহ সকলোৱে লয় পায়—হে দেৱেশী, তেনে জনক কোনে মহাশ্ৰদ্ধাৰে পূজা নকৰিব?

Verse 53

पिता यः सर्वदेवानां भूतानां च पितामहः । यस्मादेष स तैः पूज्यो ब्राह्मणैः क्षेत्रवासिभिः

তেওঁ সকলো দেৱতাৰ পিতা আৰু সকলো ভূতৰ পিতামহ; সেয়ে তেওঁলোকৰ দ্বাৰা আৰু এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰা ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা তেওঁ পূজ্য।

Verse 54

रुद्ररूपी विश्वरूपी स एव भुवनेश्वरः । पौर्णमास्यामुपोषित्वा ब्रह्माणं जगतां पतिम् । अर्चयेद्यो विधानेन सोऽश्वमेधफलं लभेत्

তেওঁ ৰুদ্ৰৰূপী, বিশ্বৰূপী—সঁচাকৈয়ে ভুৱনেশ্বৰ। যি জনে পূৰ্ণিমাত উপবাস কৰি, বিধি অনুসাৰে জগতৰ পতি ব্ৰহ্মাদেৱক অৰ্চনা কৰে, তেওঁ অশ্বমেধৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 55

कार्त्तिके मासि देवस्य रथयात्रा प्रकीर्त्तिता । यां कृत्वा मानवो भक्त्या याति ब्रह्मसलोकताम्

কাৰ্ত্তিক মাহত দেৱতাৰ ৰথযাত্ৰাৰ মহিমা প্ৰখ্যাত। ভক্তিৰে ই সম্পন্ন কৰিলে মানুহে ব্ৰহ্মলোক লাভ কৰে।

Verse 56

कार्त्तिके मासि देवेशि पौर्णमास्यां चतुर्मुखम् । मार्गेण चर्मणा सार्द्धं सावित्र्या च परंतपः

হে দেৱেশি! কাৰ্ত্তিকৰ পূৰ্ণিমাত চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাক—পবিত্ৰ পথ, চর্ম (আৱৰণ) আৰু সাৱিত্ৰীৰ সৈতে, হে পৰন্তপ—যাত্ৰাত সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 57

भ्रामयेन्नगरं सर्वं नानावाद्यैः समन्वितम् । स्थापयेद्भ्रामयित्वा तु सकलं नगरं नृपः

বহু বাদ্যযন্ত্ৰে সজ্জিত যাত্ৰাৰে সমগ্ৰ নগৰ পৰিক্ৰমা কৰাব লাগে। হে নৃপ! ঘূৰাই আনিলে পাছত সমগ্ৰ নগৰক বিধিমতে স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 58

ब्राह्मणान्भोजयित्वाग्रे शांडिलेयं प्रपूज्य च । आरोपयेद्रथे देवं पुण्यवादित्रनिःस्वनैः

আগতে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই আৰু শাণ্ডিলেয়ক বিধিমতে পূজা কৰি, তাৰপিছত পুণ্যময় বাদ্যধ্বনিৰ মাজত দেৱতাক ৰথত আৰোহণ কৰাব লাগে।

Verse 59

रथाग्रे शांडिलीपुत्रं पूजयित्वा विधानतः । ब्राह्मणान्वाचयित्वा च कृत्वा पुण्याहमंगलम्

ৰথৰ আগত শাণ্ডিলীৰ পুত্ৰক বিধিমতে পূজা কৰি, আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মুখে মঙ্গলপাঠ কৰাই, পুণ্যাহ-মঙ্গলক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 60

देवमारोपयित्वा तु रथे कुर्यात्प्रजागरम् । नानाविधैः प्रेक्षणकैर्ब्रह्मशेषैश्च पुष्कलैः

তাৰ পাছত দেৱতাক ৰথত আৰোহণ কৰাই, ৰাতিভৰ প্ৰজাগৰণ কৰিব লাগে; নানাবিধ পবিত্ৰ প্ৰেক্ষণ আৰু ব্ৰাহ্মণ-সম্পন্ন বৈদিক কৰ্মৰ অৱশেষ ‘ব্ৰহ্ম-শেষ’ প্ৰসাদৰ প্ৰচুৰ নিবেদনসহ।

Verse 61

नारोढव्यं रथे देवि शूद्रेण शुभमिच्छता । नाधर्मेण विशेषेण मुक्त्वैकं भोजकं प्रिये

হে দেৱী, শুভ কামনা কৰা শূদ্ৰে ৰথত আৰোহণ নকৰিব। আৰু বিশেষকৈ অধৰ্মৰ পথে একো নকৰিব—হে প্ৰিয়ে, কেৱল এই বিধিৰ বাবে নিযুক্ত একমাত্ৰ ভোজক (সেৱক-সহায়ক) ব্যতিক্ৰম।

Verse 62

ब्रह्मणो दक्षिणे पार्श्वे सावित्रीं स्थापयेत्प्रिये । भोजकं वामपार्श्वे तु पुरतः पंकजं न्यसेत्

হে প্ৰিয়ে, ব্ৰহ্মাৰ দক্ষিণ পাৰ্শ্বত সাৱিত্ৰীক স্থাপন কৰিব; বাম পাৰ্শ্বত ভোজক সেবকক; আৰু সন্মুখত পদ্ম স্থাপন কৰিব।

Verse 63

एवं तूर्यनिनादैश्च शंखशब्दैश्च पुष्कलैः । भ्रामयित्वा रथं देवि पुरं सर्वं च दक्षिणम् । स्वस्थाने स्थापयेद्भूयः कृत्वा नीराजनं बुधः

এইদৰে তূৰ্যৰ নিনাদ আৰু প্ৰচুৰ শঙ্খধ্বনিৰ মাজত, হে দেৱী, ৰথ ঘূৰাই সমগ্ৰ নগৰ পৰিক্ৰমা কৰি দক্ষিণাৱর্ত (সোঁফালে) শুভ দিশে গমন কৰিব। তাৰ পাছত নীৰাজন (আৰতি) কৰি বুধজনে পুনৰ স্বস্থানত স্থাপন কৰিব।

Verse 64

य एवं कुरुते यात्रां भक्त्या यश्चापि पश्यति । रथं वाऽकर्षयेद्यस्तु स गच्छेद्ब्रह्मणः पदम्

যি এইদৰে ভক্তিৰে যাত্ৰা সম্পন্ন কৰে, আৰু যি কেৱল তাক দৰ্শনো কৰে, অথবা যি ৰথ টানি নিয়ে—সেইজন ব্ৰহ্মাৰ পদ/লোক লাভ কৰে।

Verse 65

यो दीपं धारयेत्तत्र ब्रह्मणो रथपृष्ठगः । पदेपदेऽश्वमेधस्य स फलं विंदते महत्

যি তাত ব্ৰহ্মাৰ ৰথৰ পৃষ্ঠত উঠি বা তাত অৱস্থিত হৈ দীপ ধাৰে, সি পদে পদে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ মহৎ ফল লাভ কৰে।

Verse 66

यो न कारयते राजा रथयात्रां तु ब्रह्मणः । स पच्यते महादेवि रौरवे कालमक्षयम्

হে মহাদেৱী! যি ৰজাই ব্ৰহ্মাৰ ৰথযাত্ৰা কৰাবলৈ নকৰে, সি ৰৌৰৱ নৰকত অক্ষয় কাললৈ যাতনা ভোগ কৰে।

Verse 67

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन राष्ट्रस्य क्षेममिच्छता । रथयात्रां विशेषेण स्वयं राजा प्रवर्त्तयेत्

সেয়ে ৰাজ্যৰ মঙ্গল কামনা কৰা ৰজাই সৰ্বপ্ৰযত্নে বিশেষকৈ নিজেই এই ৰথযাত্ৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰৱৰ্ত্তন কৰিব লাগে।

Verse 68

प्रतिपद्ब्राह्मणांश्चापि भोजयेद्वि धिवत्सुधीः । वासोभिरहतैश्चापि गन्धमाल्यानुलेपनैः

প্ৰতিপদ তিথিত সুজ্ঞানীজনে বিধিমতে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব আৰু নতুন (অপৰিহিত) বস্ত্ৰ, সুগন্ধি, মালা আৰু অনুলেপন দান কৰি সন্মান কৰিব।

Verse 69

कार्त्तिके मास्यमावास्यां यस्तु दीपप्रदीपनम् । शालायां ब्रह्मणः कुर्यात्स गच्छेत्परमं पदम्

কাৰ্ত্তিক মাহৰ অমাৱস্যা তিথিত যি ব্ৰহ্মাৰ শালাত দীপ জ্বলাই, সি পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 70

उत्सवेषु च सर्वेषु सर्वकाले विशेषतः । पूजयेयुरिमं विप्रा ब्रह्माणं जगतां गुरुम्

সকলো উৎসৱত আৰু সকলো সময়তে, বিশেষকৈ, বিপ্ৰসকলে জগতৰ গুৰু এই ব্ৰহ্মাক ভক্তিভাৱে পূজা কৰা উচিত।

Verse 71

यथाकृत्यप्रयोगेण सम्यक्छ्रद्धा समन्विताः । पूज्यो दिव्योपचारेण यथावित्तानुसारतः

বিধি-অনুসাৰে কৰ্ম সম্পন্ন কৰি আৰু সম্যক শ্ৰদ্ধাৰে সমন্বিত হৈ, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দিব্য উপচাৰেৰে তেঁওক পূজা কৰা উচিত।

Verse 72

एवं ते कथितं देवि पूजामाहात्म्यमुत्तमम् । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं ब्रह्मणः बालरूपिणः

এইদৰে, হে দেবী, মই তোমাক পূজাৰ উত্তম মাহাত্ম্য ক’লোঁ—অর্থাৎ প্ৰভাসক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য, য’ত ব্ৰহ্মা বালৰূপে অৱস্থিত।

Verse 73

तस्याहं कथयिष्यामि नाम्नामष्टोत्तरं शतम् । प्रदत्त्वा च पठित्वा च यज्ञायुतफलं लभेत्

এতিয়া মই তেঁওৰ অষ্টোত্তৰ শত নাম ক’ম। ইয়াক যোগ্য পাত্ৰক দান কৰি আৰু পাঠ কৰি, দহ হাজাৰ যজ্ঞৰ সমান পুণ্যফল লাভ হয়।

Verse 74

गायत्र्या लक्षजाप्येन सम्यग्जप्तेन यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति स्तोत्रस्यास्य उदीरणात्

গায়ত্ৰীৰ লক্ষ জপ সম্যকভাৱে জপিলে যি ফল লাভ হয়, এই স্তোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিলেও সেই একে ফল পোৱা যায়।

Verse 75

इदं स्तोत्रवरं दिव्यं रहस्यं पापनाशनम् । न देयं दुष्टबुद्धीनां निन्दकानां तथैव च

এই উত্তম দিৱ্য স্তোত্ৰ গোপন ৰহস্য, পাপনাশক। দুষ্টবুদ্ধিৰ লোক আৰু নিন্দুকসকলক ই দিয়া উচিত নহয়।

Verse 76

ब्राह्मणाय प्रदातव्यं श्रोत्रियाय महात्मने । विष्णुना हि पुरा पृष्टं ब्रह्मणः स्तोत्रमुत्त्मम्

ইয়াক ব্ৰাহ্মণক দিয়া উচিত—বেদজ্ঞ শ্ৰোত্ৰিয় আৰু মহাত্মাক। কিয়নো পূৰ্বে বিষ্ণুৱে ব্ৰহ্মাৰ এই উত্তম স্তোত্ৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰিছিল।

Verse 77

केषुकेषु च स्थानेषु देवदेव पितामह । संचिन्त्यस्तन्ममाचक्ष्व त्वं हि सर्वविदुत्तम

হে দেবদেৱ, হে পিতামহ! কোন কোন স্থান আৰু তীৰ্থধামত আপোনাক ধ্যান কৰিব লাগে? এই কথা বিবেচনা কৰি মোক কওক, কিয়নো আপুনি সকলো জ্ঞানীৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 78

ब्रह्मोवाच । पुष्करेऽहं सुरश्रेष्ठो गयायां प्रपितामहः । कान्यकुब्जे वेदगर्भो भृगुक्षेत्रे चतुर्मुखः

ব্ৰহ্মাই ক’লে: পুষ্কৰত মই সুৰশ্ৰেষ্ঠ নামে প্ৰসিদ্ধ; গয়াত প্ৰপিতামহ। কান্যকুব্জত মই বেদগৰ্ভ, আৰু ভৃগুক্ষেত্ৰত চতুৰ্মুখ।

Verse 79

कौबेर्यां सृष्टिकर्ता च नन्दिपुर्यां बृहस्पतिः । प्रभासे बालरूपी च वाराणस्यां सुरप्रियः

কৌবেৰীত মই সৃষ্টিকৰ্তা, আৰু নন্দীপুৰীত বृहস্পতী। প্ৰভাসত মই বালৰূপে অৱস্থিত, আৰু বাৰাণসীত মই সুৰপ্ৰিয় নামে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 80

द्वारावत्यां चक्रदेवो वैदिशे भुवनाधिपः । पौंड्रके पुण्डरीकाक्षः पीताक्षो हस्तिनापुरे

দ্বাৰাৱতীত মই চক্ৰদেৱ; বৈদিশাত মই ভুৱনাধিপ। পৌণ্ড্ৰকত মই পুণ্ডৰীকাক্ষ, আৰু হস্তিনাপুৰত মই পীতাক্ষ।

Verse 81

जयंत्यां विजयश्चासौ जयन्तः पुरुषोत्तमे । वाडेषु पद्महस्तोऽहं तमोलिप्ते तमोनुदः

জয়ন্তীত মই বিজয় নামে খ্যাত, আৰু পুৰুষোত্তমত জয়ন্ত। ৱাডাত মই পদ্মহস্ত; আৰু তমোলিপ্তত মই তমোনুদ, অন্ধকাৰ নাশক।

Verse 82

आहिच्छत्र्यां जनानंदः काञ्चीपुर्यां जनप्रियः । कर्णाटस्य पुरे ब्रह्मा ऋषिकुण्डे मुनिस्तथा

আহিচ্ছত্ৰাত মই জনানন্দ, জনসাধাৰণৰ আনন্দদাতা; কাঁচীপুৰীত মই জনপ্ৰিয়, লোকৰ প্ৰিয়তম। কৰ্ণাটৰ নগৰত মই ব্ৰহ্মা; আৰু ঋষিকুণ্ডত মই মুনি ৰূপে পূজিত।

Verse 83

श्रीकण्ठे श्रीनिवासश्च कामरूपे शुभंकरः । उच्छ्रियाणे देवकर्त्ता स्रष्टा जालंधरे तथा

শ্ৰীকণ্ঠত মই শ্ৰীনিবাস; কামৰূপত মই শুভংকৰ, মঙ্গলদাতা। উচ্ছ্ৰিয়াণত মই দেবকৰ্ত্তা, দেবতাসকলৰ কৰ্তা; আৰু জালন্ধৰত মই স্ৰষ্টা, সৃষ্টিকৰ্তা।

Verse 84

मल्लिकाख्ये तथा विष्णुर्महेन्द्रे भार्गवस्तथा । गोनर्दः स्थविराकारे ह्युज्जयिन्यां पितामहः

তদ্ৰূপে মল্লিকাখ্যত মই বিষ্ণু; মহেন্দ্ৰত মই ভাৰ্গৱ। গোনৰ্দত মই স্থবিৰ ৰূপে, বৃদ্ধ আকাৰত প্ৰকাশ পাওঁ; আৰু উজ্জয়িনীত মই পিতামহ, মহাপিতা।

Verse 85

कौशांब्यां तु महादेवो ह्ययोध्यायां तु राघवः । विरंचिश्चित्रकूटे तु वाराहो विन्ध्यपर्वते

কৌশাম্বীত মই মহাদেৱ; অযোধ্যাত মই ৰাঘৱ (শ্ৰী ৰাম)। চিত্ৰকূটত মই বিৰঞ্চি (ব্ৰহ্মা), আৰু বিন্ধ্য পৰ্ব্বতত মই বৰাহ।

Verse 86

गंगाद्वारे सुरश्रेष्ठो हिमवन्ते तु शंकरः । देहिकायां स्रुचाहस्तः पद्महस्तस्तथाऽर्बुदे

গঙ্গাদ্বাৰত মই দেৱসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ; হিমৱন্তত মই শংকৰ। দেহিকাত মই স্ৰুচা-হস্ত (চামুচ-ধাৰী), আৰু অৰ্বুদত মই পদ্ম-হস্ত (পদ্ম-ধাৰী)।

Verse 87

वृन्दावने पद्मनेत्रः कुश हस्तश्च नैमिषे । गोपक्षेत्रे च गोविन्दः सुरेन्द्रो यमुनातटे

বৃন্দাৱনত মই পদ্মনেত্ৰ (পদ্ম-নয়ন); নৈমিষত মই কুশ-হস্ত (কুশা-ধাৰী)। গোপক্ষেত্ৰত মই গোবিন্দ; আৰু যমুনাৰ তীৰত মই সুৰেন্দ্ৰ, দেৱলোকৰ অধিপতি।

Verse 88

भागीरथ्यां पद्मतनुर्जनानन्दो जनस्थले । कौंकणे च स मध्वक्षः काम्पिल्ये कनकप्रभः

ভাগীৰথীত মই পদ্মতনু, পদ্ম-সদৃশ দেহধাৰী; জনস্থলত মই জনানন্দ। কঙ্কণত মই মধ্বক্ষ; আৰু কাম্পিল্যত মই কনকপ্ৰভ, সুৱৰ্ণ-জ্যোতিৰে দীপ্ত।

Verse 89

खेटके चान्नदाता च शंभुश्चैव क्रतुस्थले । लंकायां चैव पौलस्त्यः काश्मीरे हंसवाहनः

খেটকত মই অন্নদাতা, অন্ন প্ৰদানকাৰী; আৰু ক্ৰতুস্থলত মই শম্ভু। লংকাত মই পৌলস্ত্য; আৰু কাশ্মীৰত মই হংসবাহন, হংস-আৰূঢ়।

Verse 90

वसिष्ठश्चार्बुदे चैव नारदश्चोत्पलावने । मेधके श्रुतिदाता च प्रयागे यजुषां पतिः

অৰ্বুদত মই বশিষ্ঠ; আৰু উৎপলাবনত মই নাৰদ। মেধকত মই শ্ৰুতিদাতা—পবিত্ৰ শ্ৰুতি-বিদ্যাৰ দাতা; আৰু প্ৰয়াগত মই যজুসৰ পতি, যজুৰ্বেদৰ অধিপতি।

Verse 91

शिवलिंगे सामवेदो मर्कटे च मधुप्रियः । नारायणश्च गोमन्ते विदर्भायां द्विज प्रियः

শিৱলিঙ্গত তেওঁ সামবেদ ৰূপে স্তূত; আৰু মর্কটত তেওঁ মধুপ্ৰিয়—মাধুৰ্যৰ প্ৰিয়তম—বুলি জনা যায়। গোমন্তত তেওঁ নাৰায়ণ; আৰু বিদর্ভাত তেওঁ দ্বিজপ্ৰিয়—দ্বিজসকলৰ প্ৰিয়—বুলি খ্যাত।

Verse 92

अंकुलके ब्रह्मगर्भो ब्रह्मवाहे सुतप्रियः । इन्द्रप्रस्थे दुराधर्षश्चंपायां सुरमर्दनः

অঙ্কুলকত তেওঁ ব্ৰহ্মগর্ভ বুলি কোৱা হয়; ব্ৰহ্মবাহত তেওঁ সুতপ্ৰিয়—সৎ সন্তানৰ প্ৰিয়—বুলি স্মৰিত। ইন্দ্ৰপ্ৰস্থত তেওঁ দুৰাধর্ষ—অজেয়—বুলি খ্যাত, আৰু চম্পাত তেওঁ সুৰমৰ্দন—বৈৰী শক্তিৰ দমনকাৰী—বুলি প্ৰসিদ্ধ।

Verse 93

विरजायां महारूपः सुरूपो राष्ट्रवर्धने । कदंबके जनाध्यक्षो देवाध्यक्षः समस्थले

বিৰজাত তেওঁ মহাৰূপ—বিৰাট ৰূপধাৰী; ৰাষ্ট্ৰবৰ্ধনত তেওঁ সুৰূপ—শুভ সৌন্দৰ্যযুক্ত। কদম্বকত তেওঁ জনাধ্যক্ষ—প্ৰাণীৰ অধিপতি; আৰু সমস্থলত তেওঁ দেবাধ্যক্ষ—দেৱসকলৰ অধিপতি।

Verse 94

गंगाधरो रुद्रपीठे सुपीठे जलदः स्मृतः । त्र्यंबके त्रिपुरारिश्च श्रीशैले च त्रिलोचनः

ৰুদ্ৰপীঠত তেওঁ গঙ্গাধৰ—গঙ্গা ধাৰণকাৰী; আৰু সুপীঠত তেওঁ জলদ—মেঘসদৃশ দাতা—বুলি স্মৰিত। ত্ৰ্যম্বকত তেওঁ ত্ৰিপুৰাৰি—ত্ৰিপুৰৰ শত্রু; আৰু শ্ৰীশৈলত তেওঁ ত্ৰিলোচন—তিনিনয়ন প্ৰভু—বুলি খ্যাত।

Verse 95

महादेवः प्लक्षपुरे कपाले वेधनाशनः । शृङ्गवेरपुरे शौरिर्निमिषे चक्रधारकः

প্লক্ষপুৰত তেওঁ মহাদেৱ ৰূপে পূজিত; কপালত তেওঁ বেধনাশন, বিদ্ধ-দুঃখ নাশক। শৃংগৱেৰপুৰত তেওঁ শৌৰি, আৰু নিমিষাত চক্ৰধাৰক—দিব্য নামসমূহে ধৰ্মৰ তীৰ্থ-মাৰ্গ উজ্জ্বল কৰি তোলে।

Verse 96

नन्दिपुर्यां विरूपाक्षो गौतमः प्लक्षपादपे । माल्यवान्हस्तिनाथे तु द्विजेन्द्रो वाचिके तथा

নন্দিপুৰীত তেওঁ বিৰূপাক্ষ; প্লক্ষ গছত তেওঁ গৌতম নামে প্ৰখ্যাত। হস্তিনাথত তেওঁ মাল্যৱান, আৰু ৱাচিকত তেওঁ দ্বিজেন্দ্ৰ—দ্বিজসকলৰ অধিপতি; এইদৰে নানা পবিত্ৰ ধামত তেওঁৰ পূজনীয় প্ৰকাশ সংৰক্ষিত।

Verse 97

इन्द्रपुर्यां दिवानाथो भूतिकायां पुरंदरः । हंसबाहुश्च चन्द्रायां चंपायां गरुडप्रियः

ইন্দ্ৰপুৰীত তেওঁ দিৱানাথ—দিনৰ নাথ; ভূতিকাত তেওঁ পুরন্দর। চন্দ্ৰাত তেওঁ হংসবাহু, আৰু চম্পাত তেওঁ গৰুড়প্ৰিয়—গৰুড়ৰ প্ৰিয়; এইদৰে তীৰ্থসমূহে তেওঁৰ দিৱ্য জ্যোতি ঘোষণা কৰে।

Verse 98

महोदये महायक्षः सुयज्ञः पूतके वने । सिद्धेश्वरे शुक्लवर्णो विभायां पद्मबोधकः

মহোদয়ত তেওঁ মহাযক্ষ; পূতকে বনত তেওঁ সুযজ্ঞ নামে খ্যাত। সিদ্ধেশ্বৰত তেওঁ শুক্লবৰ্ণ—উজ্জ্বল শুভ্ৰবৰ্ণ—আৰু বিভাত তেওঁ পদ্মবোধক—জ্ঞান-পদ্মে জাগ্ৰত কৰোঁতা; এইদৰে পবিত্ৰ ভূগোলে শুচিতা আৰু সিদ্ধিৰ পথ শিকায়।

Verse 99

देवदारुवने लिंगी उदकेथ उमापतिः । विनायको मातृस्थाने अलकायां धनाधिपः

দেৱদাৰু বনত তেওঁ লিঙ্গী—লিঙ্গৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত; উদকেথত তেওঁ উমাপতি, উমাৰ স্বামী। মাতৃস্থানত তেওঁ বিনায়ক, আৰু অলকাত তেওঁ ধনাধিপ—ধনৰ অধিপতি; এইদৰে তীৰ্থসমূহে শিৱ আৰু লোক-আধ্যাত্মিক বিধান ধাৰণ কৰা দেৱতাসকলক সন্মান কৰে।

Verse 100

त्रिकूटे चैव गोविंदः पाताले वासुकिस्तथा । कोविदारे युगाध्यक्षः स्त्रीराज्ये च सुरप्रियः

ত্ৰিকূটত তেওঁ গোবিন্দ; পাতালত তেওঁ বাসুকি। কোবিদাৰত তেওঁ যুগাধ্যক্ষ, যুগসমূহৰ অধিপতি; আৰু স্ত্ৰীৰাজ্যত তেওঁ সুৰপ্ৰিয়, দেৱতাসকলৰ প্ৰিয়—এইদৰে প্ৰভুৰ উপস্থিতি পৰ্বত-পাতাল আৰু আশ্চৰ্য দেশসমূহত বিস্তৃত।

Verse 101

पूर्णगिर्यां सुभोगश्च शाल्मल्यां तक्षकस्तथा । अमरे पापहा चैव अंबिकायां सुदर्शनः

পূৰ্ণগিৰিত মই «সুভোগ» নামে পৰিচিত; শাল্মলীত «তক্ষক»; অমৰত «পাপহা», পাপ বিনাশক; আৰু অম্বিকাত «সুদৰ্শন»।

Verse 102

नरवाप्यां महावीरः कान्तारे दुर्गनाशनः । पद्मवत्यां पद्मगृहो गगने मृगलाञ्छनः

নৰৱাপীত মই «মহাবীৰ»; কান্তাৰত «দুৰ্গনাশন», দুঃখ-কষ্ট বিনাশক। পদ্মৱতীত মই «পদ্মগৃহ»; আৰু গগনত «মৃগলাঞ্ছন» নামে প্ৰকাশিত।

Verse 103

अष्टोत्तरं नामशतं यत्रैतत्परिपठ्यते । तत्रैव मम सांनिध्यं त्रिसंध्यं मधुसूदन

য’ত এই অষ্টোত্তৰ নামশত (১০৮ নাম) সম্পূৰ্ণকৈ পাঠ কৰা হয়, তাতেই—হে মধুসূদন—দিনৰ ত্ৰিসন্ধ্যা (প্ৰভাত, মধ্যাহ্ন, সায়ং) সময়ত মোৰ সান্নিধ্য স্থিত থাকে।

Verse 104

तेषामपि यस्त्वेकं पश्येद्वै बालरूपिणम् । सर्वेषां लभते पुण्यं पूर्वोक्तानां च वेधसाम्

সেই ৰূপসমূহৰ মাজতো যি কোনোবাই এটা ৰূপকো—শিশুৰূপে প্ৰকাশিত—দৰ্শন কৰে, সি সকলোৰে পুণ্য লাভ কৰে আৰু পূৰ্বে উল্লিখিত সকলো পবিত্ৰ প্ৰকাশৰ ফল পায়।

Verse 105

एतैर्यो नामभिः कृष्ण प्रभासे स्तौति मां सदा । स्थानं मे विजयं लब्ध्वा मोदते शाश्वतीः समाः

হে কৃষ্ণ! যি প্ৰভাসত এই নামসমূহে সদায় মোক স্তৱ কৰে, সি মোৰ বিজয়ী ধাম লাভ কৰি অনন্ত বছৰ আনন্দত মগ্ন থাকে।

Verse 106

मानसं वाचिकं चैव कायिकं चैव दुष्कृतम् । तत्सर्वं नाशमायाति मम स्तोत्राऽनु कीर्तनात्

মানসিক, বাক্যিক আৰু কায়িক সকলো দুষ্কৃত্য—মোৰ স্তোত্ৰ ভক্তিভাৱে অনুকীৰ্তন কৰিলে—সকলো বিনাশলৈ যায়।

Verse 107

पुष्पोपहौरर्धूपैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः । ध्यानेन च स्थिरेणाशु प्राप्यते यत्फलं नरैः । तत्फलं समवाप्नोति मम स्तोत्रानु कीर्तनात्

পুষ্পাৰ্পণ, দান আৰু ধূপ, ব্ৰাহ্মণসকলক তৃপ্ত কৰা, আৰু স্থিৰ ধ্যানৰ দ্বাৰা মানুহে যি ফল শীঘ্ৰে পায়—সেই একে ফল মোৰ স্তোত্ৰ অনুকীৰ্তনে লাভ হয়।

Verse 108

ब्रह्महत्यादिपापानि इह लोके कृतान्यपि । अकामतः कामतो वा तानि नश्यंति तत्क्षणात्

ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপসমূহ—এই লোকত কৰা হলেও—অকামতে বা কামতে, সিহঁত তৎক্ষণাৎ নাশ হয়।

Verse 109

इदं स्तोत्रं ममाभीष्टं शृणुयाद्वा पठेच्च वा । स मुक्तः पातकैः सर्वैः प्राप्नुयान्महदीप्सितम्

এই স্তোত্ৰ মোৰ অতি প্ৰিয়; যিয়ে ইয়াক শুনে বা পাঠ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ মহৎ অভীষ্ট লক্ষ্য লাভ কৰে।

Verse 110

अन्यद्रहस्यं ते वच्मि शृणु कृष्ण यथार्थतः

হে কৃষ্ণ, মই তোমাক আন এটা গোপন উপদেশ কওঁ; সত্যৰূপে, যথাৰ্থভাৱে মন দি শুনা।

Verse 111

आग्नेयं तु यदा ऋक्षं कार्तिक्यां भवति क्वचित् । महती सा तिथिर्ज्ञेया प्रभासे मम वल्लभा

কাৰ্তিকী ব্ৰতত যেতিয়া কেতিয়াবা আগ্নেয় নক্ষত্ৰ পৰে, সেই তিথি মহৎ বুলি জানিবা—বিশেষকৈ প্ৰভাসত, কিয়নো সি মোৰ অতি প্ৰিয়।

Verse 112

प्राजापत्यं यदा ऋक्षं तिथौ तस्यां भवेद्यदि । सा महाकार्तिकी पुण्या देवानामपि दुर्लभा

সেই একে তিথিত যদি প্ৰাজাপত্য নক্ষত্ৰো পৰে, তেন্তে সেই কাৰ্তিকী পৰম মহৎ আৰু পবিত্ৰ মহাকাৰ্তিকী হয়—দেৱতাসকলৰো দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 113

मंदे वार्के गुरौ वाऽपि कार्तिकी कृत्तिकायुता । तत्राश्वमेधिकं पुण्यं दृष्ट्वा वै बालरूपिणम्

কাৰ্তিকী যেতিয়া কৃত্তিকাৰ সৈতে যুক্ত হয়—শনি, সূৰ্য বা বৃহস্পতিৰ অধীনত যিয়েই হওক—তেতিয়া বালৰূপী প্ৰভুৰ দৰ্শনে অশ্বমেধ যজ্ঞসম পুণ্য লাভ হয়।

Verse 114

विशाखासु यदा सूर्यः कृत्तिकासु च चन्द्रमाः । स योगः पद्मको नाम प्रभासे दुर्लभो हरे

যেতিয়া সূৰ্য বিশাখাত আৰু চন্দ্ৰ কৃত্তিকাত থাকে, সেই সংযোগ ‘পদ্মক-যোগ’ নামে জনা যায়—হে হৰি, প্ৰভাসত সি দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 115

तस्मिन्योगे नरो दृष्ट्वा प्रभासे बालरूपिणम् । पापकोटियुतो वाऽपि यमलोकं न पश्यति

সেই যোগতেই যি নৰে প্ৰভাসত বাল-ৰূপী প্ৰভুক দৰ্শন কৰে, সি—কোটি কোটি পাপেৰে ভাৰাক্ৰান্ত হলেও—যমলোক নেদেখে।

Verse 116

ईश्वर उवाच । इत्येवं कथितं स्तोत्रं ब्रह्मणा हरये पुनः । मया तव समाख्यातं माहात्म्यं ब्रह्मदैवतम्

ঈশ্বৰ ক’লে: এইদৰে এই স্তোত্ৰ ব্ৰহ্মাই পুনৰ হৰিক ক’লে; আৰু মই এতিয়া তোমাক ব্ৰহ্ম-সম্মত, দেৱীয় মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিলোঁ।

Verse 117

सर्वपापहरं नृणां श्रुतं सर्वार्थसाधकम् । भूमिदानं च दातव्यं तत्र यात्राफलेप्सुभिः

মানুহৰ বাবে ইয়াৰ শ্ৰৱণ সকলো পাপ হৰণ কৰে আৰু সকলো শুভ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰে। আৰু যিসকলে তাত তীৰ্থযাত্ৰাৰ ফল কামনা কৰে, তেওঁলোকে ভূমিদানও কৰিব।

Verse 118

कमंडलुः श्वेतवस्त्रं महादानानि षोडश । तत्रैव देवि देयानि ब्रह्मणे बालरूपिणे

কমণ্ডলু, শ্বেত বস্ত্ৰ, আৰু ষোড়শ মহাদান—হে দেবী—সেই ঠাইতেই বাল-ৰূপী প্ৰভুৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব লাগে।

Verse 119

महापर्वणि संप्राप्ते कुर्युः पारायणं द्विजाः । सर्वे ते ब्राह्मणा देवि क्षेत्रमध्यनिवासिनः

মহাপৰ্ব আহিলে দ্বিজসকলে সম্পূৰ্ণ পাৰায়ণ কৰিব। হে দেবী, সেই সকলো ব্ৰাহ্মণ এই ক্ষেত্ৰৰ মধ্যভাগতেই বাস কৰে।