
এই অধ্যায়ত শিৱ–দেৱীৰ সংলাপৰ জৰিয়তে প্ৰভাসখণ্ডত ‘সাম্বাদিত্য-মাহাত্ম্য’ৰ ধাৰা আৰম্ভ হয়। ঈশ্বৰে দেৱীক উত্তৰ আৰু বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) দিশলৈ ইঙ্গিত কৰি কয় যে সাম্বে প্ৰতিষ্ঠা কৰা সূৰ্যস্বৰূপ ‘সাম্বাদিত্য’ প্ৰসিদ্ধ। সেই অঞ্চলৰ তিনিটা মুখ্য সূৰ্যস্থান—মিত্ৰবন, মুণ্ডীৰ আৰু তৃতীয় প্ৰভাসক্ষেত্ৰ—বুলিও তেওঁ উল্লেখ কৰে। তাৰ পাছত দেৱীয়ে সোধে—সাম্ব কোন আৰু নগৰখন কিয় তেওঁৰ নামত পৰিচিত? ঈশ্বৰে কয়—সাম্ব বাসুদেৱৰ পৰাক্ৰমশালী পুত্ৰ, জাম্বৱতীৰ সন্তান; পিতৃশাপৰ ফলত তেওঁৰ কুষ্ঠৰোগ হয়। কাৰণকথাত দুৰ্বাসা ঋষি দ্বাৰাৱতীত আহে; যৌৱন আৰু ৰূপৰ গৰ্বত সাম্বে তেওঁৰ তপস্বী ৰূপক হাৱ-ভাৱ আৰু আচৰণেৰে উপহাস কৰি অপমান কৰে। তাতে ক্ৰুদ্ধ দুৰ্বাসাই শাপ দিয়ে—শীঘ্ৰে সাম্ব কুষ্ঠত আক্ৰান্ত হ’ব। এই অধ্যায়ে তপস্বীৰ প্ৰতি বিনয় আৰু শ্ৰদ্ধাৰ ধৰ্মশিক্ষা স্থাপন কৰি, আগলৈ সাম্বে সূৰ্যোপাসনা গ্ৰহণ কৰা আৰু লোকহিতাৰ্থে সূৰ্যপ্ৰতিষ্ঠাৰ পটভূমি গঢ়ি তোলে।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तयोरुत्तरसंस्थितम् । तथा वायव्यदिग्भागे ब्रह्मणो बालरूपिणः
ঈশ্বৰ ক’লে: “তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, সিহঁতৰ উত্তৰত অৱস্থিত স্থানলৈ যোৱা উচিত। তদুপৰি, বায়ব্য দিশা (উত্তৰ-পশ্চিম)ত বালৰূপী ব্ৰহ্মাৰ এক প্ৰকাশ আছে।”
Verse 2
सांबादित्यं सुरश्रेष्ठे यः सांबेन प्रतिष्ठितः । स्थानानि त्रीणि देवस्य द्वीपेऽस्मिन्भास्करस्य तु
হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ, তাত সাঁবাদিত্য আছে—যাক সাঁবাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই দ্বীপভূমিত ভাস্কৰ দেৱতাৰ তিনিটা পবিত্ৰ স্থান আছে।
Verse 3
पूर्वं मित्रवनं नाम तथा मुण्डीरमुच्यते । प्रभासक्षेत्रमास्थाय सांबादित्यस्तृतीयकः
প্ৰথমে ‘মিত্ৰবন’ নামৰ স্থান; তদুপৰি আনটো ‘মুণ্ডীৰ’ বুলি জনা যায়। আৰু প্ৰভাসক্ষেত্ৰত আশ্ৰয় লৈ সাঁবাদিত্য তৃতীয়।
Verse 4
तस्मिन्क्षेत्रे महादेवि पुरं यत्सांबसंज्ञकम् । द्वितीयं शाश्वतं स्थानं तत्र सूर्यस्य नित्यशः
হে মহাদেৱী, সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত ‘সাম্ব’ নামে পৰিচিত এক নগৰ আছে; তাত সূৰ্যদেৱৰ দ্বিতীয় শাশ্বত স্থান নিত্যই বিদ্যমান।
Verse 5
प्रीत्या सांब स्य तत्रार्को जनस्यानुग्रहाय च । तत्र द्वादशभागेन मित्रो मैत्रेण चक्षुषा
সাম্বৰ প্ৰতি প্ৰীতিত আৰু জনসাধাৰণৰ অনুগ্ৰহৰ বাবে অর্ক-সূৰ্য তাত নিবাস কৰে। সেই স্থানত তেওঁ সূৰ্যৰ দ্বাদশাংশ ‘মিত্ৰ’ ৰূপে মৈত্ৰীময় দৃষ্টিৰে জগতক চায়।
Verse 6
अवलोकयञ्जगत्सर्वं श्रेयोर्थं तिष्ठते सदा । प्रयुक्तां विधिवत्पूजां गृह्णाति भगवान्स्वयम्
সমগ্ৰ জগতক অৱলোকন কৰি তাৰ শ্ৰেয়ৰ বাবে তেওঁ সদায় তাত স্থিত থাকে; আৰু বিধিমতে অৰ্পিত পূজাক ভগৱান স্বয়ং গ্ৰহণ কৰে।
Verse 7
देव्युवाच । कोऽयं सांबः सुतः कस्य यस्य नाम्ना रवेः पुरम् । यस्य वाऽयं सहस्रांशुर्वरदः पुण्यकर्मणः
দেৱীয়ে ক’লে: “এই সাম্ব কোন, কাহাৰ পুত্ৰ, যাৰ নামে ৰবিৰ নগৰ পৰিচিত? আৰু কাহাৰ বাবে এই সহস্ৰাংশু সূৰ্য পুণ্যকৰ্মৰ ফলত বৰদাতা হয়?”
Verse 8
ईश्वर उवाच । य एते द्वादशादित्या विराजन्ते महाबलाः । तेषां यो विष्णुसंज्ञस्तु सर्वलोकेषु विश्रुतः
ঈশ্বৰে ক’লে: “এই দ্বাদশ মহাবলী আদিত্য যিসকল দীপ্তিমান, তেওঁলোকৰ মাজত যিজন ‘বিষ্ণু’ নামে সৰ্বলোকত বিশ্ৰুত, তেওঁ সৰ্বাধিক খ্যাত।”
Verse 9
इहासौ वासुदेवत्वमवाप भगवान्विभुः
ইয়াতেই সৰ্বব্যাপী ভগৱান বিভুৱে বাসুদেৱত্বৰ অৱস্থা আৰু খ্যাতি লাভ কৰিলে।
Verse 10
तस्य सांबः सुतो जज्ञे जांबवत्यां महाबलः । स तु पित्रा भृशं शप्तः कुष्ठरोगमवाप्तवान् । तेन संस्थापितः सूर्यो निजनाम्ना पुरं कृतम्
তেওঁৰ জাঁবৱতীৰ গৰ্ভত মহাবলী পুত্ৰ সাম্ব জন্মিল। কিন্তু পিতৃৰ তীব্ৰ শাপে তেওঁ কুষ্ঠৰোগত পতিত হ’ল। তাৰপিছত তেওঁ সূৰ্যদেৱক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে আৰু নিজৰ নামধাৰী এখন নগৰ স্থাপিত হ’ল।
Verse 11
देव्युवाच । शप्तः कस्मिन्निमित्तेऽसौ पित्रा पुत्रः स्वयं पुनः । नाल्पं स्यात्कारणं देव येनासौ शप्तवान्सुतम्
দেৱীয়ে ক’লে: “সেই পুত্ৰক পিতৃয়ে কোন নিমিত্তে শাপ দিলে? হে দেৱ, কাৰণ নিশ্চয়েই তুচ্ছ নহ’ব, কিয়নো তেওঁ নিজৰেই সন্তানক শাপ দিছিল।”
Verse 12
ईश्वर उवाच । शृणुष्वावहिता भूत्वा तस्य यच्छापकारणम् । दुर्वासानाम भगवान्ममैवांशसमुद्भवः
ঈশ্বৰে ক’লে: “সাৱধান হৈ শুনা, মই সেই শাপৰ কাৰণ ক’ম। দুৰ্বাসা নামৰ ভগৱান ঋষি আছেন, যি মোৰেই অংশৰ পৰা উদ্ভৱ।”
Verse 13
अटमानः स भगवांस्त्रींल्लोकान्प्रचचार ह । अथ प्राप्तो द्वारवतीं लोकाः संजज्ञिरे पुरः
সেই ভগৱান ঋষিয়ে তিনিওঁ লোকত ভ্ৰমণ কৰি ফুৰিছিল। পাছত দ্বাৰৱতীত উপস্থিত হোৱাত লোকসকলৰ আগত আশ্চৰ্য লক্ষণ আৰু অমঙ্গল-শুভ সংকেত প্ৰকাশ পালে।
Verse 14
तमागतमृषिं दृष्ट्वा सांबो रूपेण गर्वितः । पिंगाक्षं जटिलं रूक्षं विस्वरूपं कृशं तथा
আগত সেই ঋষিক দেখি, নিজৰ ৰূপৰ গৰ্বত মত্ত সাম্বে তেওঁক পিঙ্গল-নয়ন, জটাধাৰী, ৰূক্ষ, বিকৃত-ৰূপ আৰু কৃশ দেহধাৰী বুলি গণিলে।
Verse 15
अवमानं चकारासौ दर्शनात्स्पर्शनात्तथा । दृष्ट्वा तस्य मुखं मंदो वक्त्रं चक्रे तथात्मनः । चक्रे यदुकुलश्रेष्ठो गर्वितो यौवनेन तु
সেই মূঢ়ে দৃষ্টি, আগমন-আচৰণ আৰু স্পৰ্শৰ দ্বাৰাও অৱমাননা কৰিলে। ঋষিৰ মুখ দেখি, সি নিজৰ মুখো তেনেদৰে কৰি উপহাসে অনুকৰণ কৰিলে। এইদৰে যদুকুলৰ শ্ৰেষ্ঠজন, যৌৱনৰ মদত গৰ্বিত হৈ, অহংকাৰী আচৰণ কৰিলে।
Verse 16
अथ क्रुद्धो महातेजा दुर्वासा ऋषिसत्तमः । सांबं प्रोवाच भगवान्विधुन्वन्मुखमात्म नः
তেতিয়া মহাতেজস্বী, ঋষিসত্তম দুর্বাসা ক্ৰুদ্ধ হ’ল। ভগৱান ঋষিয়ে অসন্তোষে নিজৰ মুখ কঁপাই সাম্বক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 17
यस्माद्विरूपं मां दृष्ट्वा आत्मरूपेण गर्वितः । गमने दर्शने मह्यमहंकारः कृतो यतः । तस्मात्त्वं कुष्ठरोगेण न चिरेण ग्रसिष्यसे
“মোক বিকৃত অৱস্থাত দেখি তুমি নিজৰ ৰূপৰ গৰ্ব কৰিলে, আৰু মোৰ ওচৰলৈ আহোঁতে আৰু মোক চাওঁতে অহংকাৰ দেখুৱালা; সেয়েহে তুমি অতি শীঘ্ৰে কুষ্ঠৰোগে আক্ৰান্ত হ’বা।”
Verse 100
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां सांबादित्यमाहात्म्योपक्रमे सांबाय दुर्वाससा शापप्रदानवर्णनंनाम शततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশি-সহস্ৰ শ্লোকীয় সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডত, প্ৰথম প্ৰভাসক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত মধ্যযাত্ৰাৰ বৰ্ণনাত আৰু সাম্বাদিত্য-মাহাত্ম্যৰ উপক্রমত, “সাম্বৰ ওপৰত দুর্বাসাৰ শাপ-প্ৰদানৰ বৰ্ণনা” নামক শততম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।