Adhyaya 3

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अहो ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्यामिततेजसः । महिमा यदयं नैव मृषा चक्रे मुनेर्वचः

ঋষিসকলে ক’লে—“আহা! ব্ৰাহ্মণ্যদেৱ, অমিত তেজস্বী কৃষ্ণৰ মহিমা এনে যে, তেওঁ মুনিৰ বাক্য মিছা হ’বলৈ নিদিলে।”

Verse 2

तेन चक्रे न रोषं स सेतुपालो जनार्दनः । भृगोर्यश्चरणाघातं दधार हृदि लाञ्छनम्

সেই কাৰণেই জনাৰ্দন—সেতুপাল, ধৰ্ম-ব্যৱস্থাৰ ৰক্ষক—ক্ৰোধিত নহ’ল। আৰু ভৃগুৰ চৰণাঘাতক তেওঁ বক্ষত লাঞ্ছনস্বৰূপে বহন কৰিলে।

Verse 3

सा तु देवी कथं तेन प्रेयसा विप्रयोजिता । एकाकिनी स्थिता तत्र कथ्यतामसुरेश्वर

“কিন্তু সেই দেবী কেনেকৈ তেওঁৰ প্ৰিয়তমৰ পৰা তেনে বিচ্ছিন্ন হ’ল? তাত একাকিনী হৈ থাকিল—কওক, হে অসুৰেশ্বৰ।”

Verse 4

उत्कण्ठिता अति वयं श्रोतुं द्वारवतीं मुदा । इदमादौ बुभुत्सामश्चित्तखेदापनुत्तये

আমি অতিশয় উৎকণ্ঠিত হৈ আনন্দসহ দ্বাৰৱতীৰ কাহিনী শুনিবলৈ ইচ্ছুক। প্ৰথমে এই কথা বুজিব খোজোঁ, যাতে হৃদয়ৰ খেদ দূৰ হয়।

Verse 5

प्रह्लाद उवाच । श्रूयतामृषयः सर्वे गदतो मम विस्तरात् । यथा शापोद्भवं दुःखं मुमोच हरिवल्लभा

প্ৰহ্লাদ ক’লে: হে সকলো ঋষিগণ, মোৰ কথাটি বিস্তাৰে শুনা—শাপৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দুখৰ পৰা হৰিৰ প্ৰিয়া (ৰুক্মিণী) কেনেকৈ মুক্ত হ’ল।

Verse 6

अथ दुर्वाससः शापमवाप्यारुन्तुदं तदा । यादवेन्द्रस्य गृहिणी सहसा पर्यदेवयत्

তেতিয়া দুৰ্ব্বাসাৰ তীক্ষ্ণ, বিদ্ধকাৰী শাপ লাভ কৰি, যাদৱেন্দ্ৰৰ গৃহিণী (ৰুক্মিণী) হঠাতে বিলাপ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 7

रुक्मिण्युवाच । कल्याणी बत वाणीयं लौकिकी संविभाव्यते । कूपके चैव सिन्धौ च प्रमाणान्नाधिकं जलम्

ৰুক্মিণী ক’লে: হায়! এই ‘কল্যাণকাৰী’ বাণীও লৌকিকভাৱে ওজন কৰা হয়। কূপত হওক বা সাগৰত—জল তেনেই মাত্ৰা অনুসাৰেই থাকে।

Verse 8

यासाहं भूरिभाग्या वै प्राप्य नाथं जगत्पतिम् । इयमेकाकिनी जाता पौलस्त्याद्देवहेलनात्

মই যি সঁচাকৈ অতি ভাগ্যৱতী আছিলোঁ—জগতপতি প্ৰভুক লাভ কৰি—এতিয়া পৌলস্ত্য (দুৰ্ব্বাসা)ৰ দেৱ-অৱহেলাৰ ফলত একাকিনী হৈ পৰিলোঁ।

Verse 9

क्व मंगलालयः श्रीमाननवद्यगुणो हरिः । अल्पपुण्या सुसंबाधा कामिनी क्वातिचञ्चला

ক’ত হৰি—মঙ্গলৰ আশ্ৰয়, শ্ৰীমন্ত আৰু নিৰ্দোষ গুণে বিভূষিত—আৰু ক’ত মই, কামবশা নাৰী, অল্প পুণ্যৱতী, সীমাবদ্ধতাৰে আৱদ্ধ, অতি চঞ্চলা?

Verse 10

तथापि घटयामास धाता वंचनकोविदः । विधानमशुभाया मे वियोगविषमव्यथम्

তথাপি ধাতা—বিভ্ৰমজনক পৰিণাম ঘটাবলৈ কৌশলী—মোৰ বাবে, অশুভ ভাগ্যৱতী মোৰ, বিচ্ছেদৰ কঠোৰ যন্ত্ৰণাৰে ভৰা বিধান ৰচনা কৰিলে।

Verse 11

अन्यथा वर्णगुरवः स्नातास्त्रैविद्यवर्त्मनि । कथं नु शप्तुमर्हन्ति स्वयं खिन्नामनागसम्

নচেৎ, ত্ৰিবেদৰ পথত স্নাত বৰ্ণগুৰৱসকল—সেই পূজনীয় আচার্যসকল—নিজেই দুখিত আৰু নিৰ্দোষা মোক শাপ দিবলৈ কেনেকৈ যোগ্য হ’ব?

Verse 12

विदधे वज्रमयं तु किं न्विदं हृदयं मेऽतिकठोरमेव हि । शतधा न विदीर्यते यतो विरहे दुर्विषहे मधुद्विषः

বিধাতাই নে মোৰ হৃদয় বজ্ৰময় কৰি গঢ়িলে—ইমানেই কঠোৰ—যে মধুদ্বিষ (কৃষ্ণ)ৰ অসহ্য বিৰহতো ই শতধা ভাঙি নাযায়?

Verse 13

अधिकृत्य सुदुश्चरं तपः प्रतिलब्धः प्रथमं मयात्मजः । तनयेन विनाकृताऽप्यहं न मृता पंचसु वासरेष्विह

অতি দুৰূহ তপস্যা কৰি মই প্ৰথমে পুত্ৰ লাভ কৰিছিলোঁ; তথাপি পুত্ৰবিহীনা হৈয়ো, ইয়াত পাঁচ দিন পাৰ হ’লেও মই মৰিলোঁ নে?

Verse 14

उपलभ्य सुदारुणामिमामपि पीडामवितास्म्यहं तदा । यदिदं विधुनोति कल्मषं खलु तन्मां समुपेत्य लक्षवृद्धिम्

এই অতি ভয়ংকৰ দুঃখ-যাতনা লাভ কৰিও মই তেতিয়া জীয়াই থাকিম; কিয়নো ইয়ে নিশ্চয়েই পাপ-মল ধুই পেলায়—সেয়ে ই মোৰ ওপৰত আহক আৰু মোৰ পুণ্য লক্ষগুণ বৃদ্ধি কৰক।

Verse 15

इति साऽतिविलप्य दुःखितार्था कुररीतुल्यतया शुशोच वेगात् । विरहेण विघूर्णिताशया द्विजशापापहता मुमूर्च्छ सद्यः

এইদৰে দুখেৰে ভাৰাক্ৰান্ত হৈ বহুত বিলাপ কৰি, সি কুৰৰী পাখিৰ দৰে হঠাৎ বেগেৰে শোকত ডুবিল। বিচ্ছেদ-বেদনাই তাৰ আশা-চিত্ত ঘূৰ্ণিত কৰিলে আৰু ব্ৰাহ্মণৰ শাপে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ সি তৎক্ষণাৎ মূৰ্ছা গ’ল।

Verse 16

अथ दुर्वाससा शप्ता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा । मूर्च्छनामाप तत्रैव ह्याजगाम पयोनिधिः

তেতিয়া দুৰ্বাসাৰ শাপে শপিত, কৃষ্ণৰ প্ৰিয় ৰুক্মিণী তাতেই মূৰ্ছা গ’ল; আৰু সেই মুহূৰ্ততে জলৰ অধিপতি সাগৰো তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 17

सुधाशीकरगर्भेण पद्मकिंजल्कवायुना । न्यवीजयदिमां देवीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम्

অমৃতসদৃশ বিন্দু বহন কৰা আৰু পদ্মৰ পৰাগ-সুগন্ধি বতাহেৰে সাগৰে কৃষ্ণৰ প্ৰিয়া দেৱী ৰুক্মিণীক কোমলভাৱে পাখা মাৰিলে।

Verse 18

एतस्मिन्नन्तरे तत्र व्योममार्गेण नारदः । गायन्गुणान्भगवतो वीणापाणिः समागतः

ইতিমধ্যে তাত আকাশ-মাৰ্গেৰে নাৰদ মুনি, বীণা হাতে, ভগৱানৰ গুণ গাই গাই উপস্থিত হ’ল।

Verse 19

स दृष्ट्वा सिंधुनाऽश्वास्यमानां विश्वस्य मातरम् । अवतीर्य श्रुतकथो बोधयामास नारदः

সিন্ধুৱে সান্ত্বনা দিয়া থকা বিশ্ব-মাতৃক দেখি, নাৰদ মুনি অৱতৰি আহিল; বৃত্তান্ত শুনি তেওঁ তেখেতীক জাগ্ৰত কৰি উপদেশ দিবলৈ ধৰিলে।

Verse 20

नारद उवाच । मा खेदं देव देवेशि देवि त्वदधिपे पतौ । दूरीकृते विप्रशापात्कुरु कल्याणि धीरताम्

নাৰদে ক’লে— “হে দেবি, হে দেবদেৱেশী! শোক নকৰিবা। তোমাৰ প্ৰভু-পতি যেতিয়া ব্ৰাহ্মণৰ শাপ দূৰ কৰিলে, হে কল্যাণী, ধৈৰ্য ধৰা আৰু স্থিৰ হওঁক।”

Verse 21

त्वं हि साक्षाद्भगवती कृष्णश्च पुरुषोत्तमः । अवतीर्णो धराभारमपनेतुं यदृच्छया

কাৰণ তুমি সাক্ষাৎ ভগৱতী, আৰু কৃষ্ণ পুৰুষোত্তম। তেওঁ নিজ ইচ্ছাৰে পৃথিৱীৰ ভাৰ অপসাৰণ কৰিবলৈ অৱতীৰ্ণ হৈছে।

Verse 22

देवो ह्यसौ परं ब्रह्म सदाऽनिर्विण्णमानसः । मायाशक्तिस्त्वमेतस्य सर्गस्थित्यन्तकारिणः

সেইজনাই দেৱ, পৰম ব্ৰহ্ম, যাঁৰ মন সদায় অক্লান্ত। আৰু তুমি তেওঁৰ মায়া-শক্তি—যাৰ দ্বাৰাই সৃষ্টি, স্থিতি আৰু প্ৰলয় সম্পন্ন হয়।

Verse 23

संहृत्य निखिलं शेते ययाऽसौ कलया स्वराट् । तदापि न वियुज्येत त्वया विश्वपतिः प्रभुः

যেতিয়া তেওঁ সেই একে কলা-শক্তিৰে সমগ্ৰ বিশ্ব সংহৰি শয়ন কৰে, তেতিয়াও বিশ্বপতি প্ৰভু তোমাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নহয়।

Verse 24

अवियुक्तस्त्वया नित्यं देवदेवो जगत्पतिः । लीलावतारेष्वेतस्य सर्वेषु त्वं सहायिनी

দেৱদেৱ, জগত্পতি প্ৰভু তোমাৰ পৰা নিত্য কেতিয়াও বিচ্ছিন্ন নহয়। তেওঁৰ সকলো লীলা-অৱতাৰত তুমি সঙ্গিনী আৰু সহায়িনী হৈ থাকাঁ।

Verse 25

योगं वियोगं च तथा न यात्येष त्वयाऽनघे । विडंबयति भूतानामुपकाराय चेश्वरः

হে অনঘা, তেওঁ তোমাৰ সৈতে প্ৰকৃততে ন যোগত যায়, ন বিয়োগত। জীৱসমূহৰ কল্যাণ আৰু শিক্ষাৰ বাবে ঈশ্বৰে কেৱল তেনে অৱস্থা যেন দেখুৱাই।

Verse 26

आराधनीयाः सततं भूदेवा भूतिमीप्सता । प्रकोपनीया नैवैते तत्त्वज्ञा हि तपस्विनः

যিসকলে ‘ভূদেৱ’—অর্থাৎ ব্ৰাহ্মণ—তেওঁলোকক ভোগ-সমৃদ্ধি আৰু মঙ্গল কামনাকাৰী জনে সদায় আৰাধনা কৰিব লাগে। তেওঁলোকক কেতিয়াও ক্ৰুদ্ধ নকৰিবা; তত্ত্বজ্ঞ তপস্বীসকলেই সত্যদৰ্শী।

Verse 27

इत्येवं शिक्षयंल्लोकं वियोगं तेऽनुमन्यते । मुनि शापाद्धरिः साक्षाद्गूढः कपटमानुषः

এইদৰে লোকক শিক্ষা দিবলৈ তেওঁ তোমাৰ সৈতে সেই বিয়োগক অনুমোদন কৰে। মুনিৰ শাপৰ ফলত হৰি স্বয়ং গূঢ় হৈ থাকে—কপটমানৱ ৰূপে প্ৰকাশ পাই।

Verse 28

अपि स्मरसि कल्याणि जातो रघुकुले स्वयम् । लोकानुग्रहमन्विच्छन्भूभारहरणोत्सुकः

হে কল্যাণী, তোমাৰ স্মৰণ আছে নে—তেওঁ স্বয়ং ৰঘুকুলত জন্ম লৈছিল? লোকসমূহক অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ, পৃথিৱীৰ ভাৰ হৰণ কৰিবলৈ উৎসুক হৈ।

Verse 29

तं हरिं जगतामीशं रुक्मिणि त्वं न वेत्सि किम् । प्राणेभ्योऽपि गरीयांसमयं देवः स एव हि

হে ৰুক্মিণী, জগতৰ ঈশ্বৰ হৰিক তুমি নাজানানে নেকি? সি প্ৰাণবায়ুতকৈও অধিক প্ৰিয়; সেই একমাত্ৰ দেৱতাই তোমাৰ সত্য আশ্ৰয়।

Verse 30

येनेदं पूरितं विश्वं बहिरन्तश्च सुव्रते । असंगस्य विभोः संगः कथं स्यादिति मन्मतिः

হে সুৱ্ৰতে, যিজনে এই সমগ্ৰ বিশ্ব বাহিৰে-ভিতৰে পৰিপূৰ্ণ কৰিছে, স্বভাৱতে অসঙ্গ সেই সর্বশক্তিমান বিভুৰ বাবে ‘আসক্তি’ কেনেকৈ হ’ব? এইয়াই মোৰ বোধ।

Verse 31

तया त्वया नियुक्तोऽसाविति प्रत्येमि सर्वशः । तद्विमुञ्चाऽधिमत्यर्थमात्मानमनुसंस्मर । प्रसीद मातः संधेहि धीरतां स्वमनीषया

মই সম্পূৰ্ণৰূপে নিশ্চিত যে এই উদ্দেশ্যৰ বাবে সি তোমাৰ দ্বাৰাই নিযুক্ত হৈছে। সেয়ে অতিশয় শোক ত্যাগ কৰা; নিজৰ স্বৰূপ স্মৰণ কৰা। হে মাতৃ, প্ৰসন্ন হওঁক; নিজৰ বিবেচনাৰে ধৈৰ্য ধৰা আৰু মন স্থিৰ কৰা।

Verse 32

इति ब्रुवति देवर्षाववसाने नदीपतिः । प्रोवाच वचनं तस्यै वाचा मृदुसुवर्णया

এইদৰে কোৱা দেৱর্ষিৰ বাক্য শেষ হোৱাত, নদীৰ অধিপতিয়ে তাইক উত্তৰ দিলে—মৃদু আৰু সুৱৰ্ণ-মধুৰ কণ্ঠে।

Verse 33

समुद्र उवाच । यदाह देवि देवर्षिर्नत्वा त्वां सत्यमेव तत् । गीयसे त्वं हि वेदेषु नित्यं विष्णुः सहायिनी

সমুদ্ৰ ক’লে: হে দেৱী, দেৱর্ষিয়ে তোমাক নমস্কাৰ কৰি যি কৈছিল, সেয়া নিশ্চয় সত্য। কিয়নো বেদসমূহত তোমাক সদায় বিষ্ণুৰ নিত্য সহায়িনী আৰু সঙ্গিনী বুলি গোৱা হয়।

Verse 34

परः पुमानेव निरस्तविग्रहो गूढोऽधिपस्ते विदधाति भूयः । विश्वं व्यवस्थापयति स्वरोचिषा त्वया सहायेन बिभर्ति मूर्तिम्

সেই পৰম পুৰুষ—স্বৰূপত নিৰাকাৰ—তথাপি অধিপতি ৰূপে গূঢ়, পুনৰ নিজৰ কাৰ্য্যসমূহ সম্পাদন কৰে। নিজ জ্যোতিতেই তেওঁ বিশ্বক সু-ব্যৱস্থাপিত কৰে, আৰু তোমাৰ সহায়ত প্ৰকাশিত মূৰ্তি ধাৰণ কৰে।

Verse 35

तदेष परिखेदस्ते न मनागपि युज्यते । वक्षःस्थलस्था भवती नित्यं श्रीवत्सलक्ष्मणः

সেয়ে তোমাৰ এই বিষাদ একেবাৰে সামান্যও সঙ্গত নহয়। তুমি সদায় শ্ৰীবৎস-চিহ্নধাৰী বিষ্ণুৰ বক্ষস্থলত নিবাস কৰা—লক্ষ্মীৰ নিত্য আশ্ৰয়।

Verse 36

इयं भागीरथी देवी मदादेशादुपागता । विनोदयिष्यत्यनिशं त्वां हि देवि शरीरिणी

এই ভাগীৰথী দেৱী মোৰ আদেশত ইয়ালৈ আহিছে। হে দেৱী, দেহধাৰী হৈ উপস্থিত এইগৰাকী তোমাক অনবৰতে আনন্দ আৰু সান্ত্বনা দিব।

Verse 37

एतस्याः स्यान्मृदु स्वादु पयः पूरोपशोभितम् । प्रदेशोऽयमशेषोऽपि भविता त्वत्सुखप्रदः

ইয়াৰ জল হ’ব কোমল আৰু মিঠা, প্ৰচুৰ ধাৰাৰে শোভিত। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোও একো বাকী নথকাকৈ তোমাৰ বাবে সুখ-প্ৰদ হ’ব।

Verse 38

नानाद्रुमलताकीर्णं निकुंजैरुपशोभितम् । मातंगैश्च समाजुष्टं मंजुगुंजन्मधुव्रतम्

সেয়া নানা গছ-লতাৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল, নিকুঞ্জেৰে শোভিত। হাতীৰে সমাগত হৈ ৰমণীয় হ’ল, আৰু মধু-অন্বেষী ভ্ৰমৰৰ মিঠা গুঞ্জনে ধ্বনিত হ’ল।

Verse 39

नवपल्लवभङ्गीभिः कुसुमस्तबकैः शुभैः । फलैरमृतकल्पैश्च मंजरी राजिभिस्तथा

নৱ কুঁহিপাতৰ মনোহৰ ভঙ্গী, শুভ ফুলৰ থোপা, অমৃত-সদৃশ ফল আৰু ফুলধৰা মঞ্জৰীৰ শাৰী-শাৰীৰে সি অতি শোভাৰে দীপ্তিমান হৈ উঠিল।

Verse 40

नंदनस्य श्रिया जुष्टं मनोनयननन्दनम् । वनं रम्यतरं चात्र ह्यचिरेण भविष्यति

নন্দনৰ শ্ৰী-শোভাৰে ভূষিত, মন আৰু নয়নক আনন্দ দিয়া এই বন অচিৰেই ইয়াত উদ্ভৱ হ’ব, আৰু আগৰ তুলনাতো অধিক মনোৰম হ’ব।

Verse 41

त्वया संबोधनीयाः स्म वयं मातः सदैव हि । अगम्यरूपा विद्या त्वमस्माभिर्बोध्यसे कथम्

হে মাতৃ, সদায় আমিয়েই তোমাৰ দ্বাৰা উপদেশিত হ’ব লাগিছিল। তুমি তো অগম্য-ৰূপা বিদ্যা স্বয়ং—আমি তোমাক কেনেকৈ বোধ কৰাব পাৰোঁ?

Verse 42

तदा वामनुजानीहि प्रसीद परमेश्वरि । नमस्ते विश्वजननि भूयो ऽपि च नमोनमः

তেন্তে আমাক অনুমতি দিয়া, হে পৰমেশ্বৰী; প্ৰসন্ন হওক। হে বিশ্বজননী, তোমাক নমস্কাৰ—পুনৰ পুনৰ নমো নমঃ।

Verse 43

प्रह्लाद उवाच । एवमुक्त्वा जगद्धात्रीं जग्मतुस्तौ यथागतम् । आजगाम च तत्रैव देवी भागीरथी स्वयम्

প্ৰহ্লাদে ক’লে: এইদৰে জগদ্ধাত্ৰীক কৈ, সেই দুয়ো যিদৰে আহিছিল তেনেদৰেই উভতি গ’ল; আৰু তাতেই দেৱী ভাগীৰথী স্বয়ং আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 44

वनं समभवत्तत्र दिव्यभूरुहसेवितम् । सेव्यं समस्तलोकानां फलपुष्पसमृद्धिमत्

তাত এক বন উদ্ভৱ হ’ল, দিব্য বৃক্ষসমূহে সুশোভিত; সকলো লোকৰ বাবে সেৱনীয়, ফল-পুষ্পে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 45

प्रसादेन च भूतानां गंगाऽशेषाघहारिणी । भूषयामास तद्देशं सा च विष्णुपदी सरित्

সকলো ভूतৰ ওপৰত কৃপাৰ প্ৰসাদে গঙ্গা—সকলো পাপ হৰণকাৰিণী—সেই দেশ শোভিত কৰিলে; বিষ্ণুপদী নামে খ্যাত সেই নদীয়ে ভূমি সুশোভিত কৰিলে।

Verse 46

देवो च मुनिवाक्येन गंगायाश्च विनोदनात् । सौन्दर्या तस्य देशस्य किञ्चित्स्वास्थ्यमवाप ह

মুনিৰ বাক্য আৰু গঙ্গাৰ মনোহৰ অনুগ্রহে, সেই দেশৰ সৌন্দৰ্যই কিঞ্চিৎ সুস্থতা আৰু সাম্য পুনৰ লাভ কৰিলে।

Verse 47

अथ विष्णुपदीं देवीं श्रुत्वा सागरसंगताम् । इतस्ततः समाजग्मुः श्रद्दधानाः पयस्विनीम्

তাৰ পাছত বিষ্ণুপদী দেৱী সাগৰৰ সৈতে মিলিত হোৱা বুলি শুনি, শ্ৰদ্ধাৱান লোকসকল ইফাল-সিফালৰ পৰা সেই জলসমৃদ্ধ নদীৰ কাষলৈ সমবেত হ’ল।

Verse 48

द्वारकावासिनश्चैव जनाः काननशोभया । हृष्टचित्ताः समाजग्मुरनिशं रुक्मिणीवनम्

আৰু দ্বাৰকাৰ বাসিন্দা লোকসকলেও, বনশোভাত আনন্দিত হৈ, সদায় হৃষ্টচিত্তে ৰুক্মিণীৰ বনলৈ গৈ থাকিল।

Verse 49

श्रुत्वा तदखिलं सर्वं दुर्वासाः शांभवी कला । चुकोप स्मयमानश्च भूय एतदभाषत

সেই সকলো কথা শুনি, শাম্ভৱী শক্তিৰ কলা-স্বরূপ দুর্বাসা ক্ৰোধিত হ’ল; তথাপি মৃদু হাসি লৈ পুনৰ এই বাক্য ক’লে।

Verse 50

दुर्वासा उवाच । कः प्रभुस्त्रिषु लोकेषु मह्यं वचनमन्यथा । विधातुमपि देवानामाद्यो लोकपितामहः

দুর্বাসা ক’লে: ত্ৰিলোকত কোনে মোৰ বাক্য অন্যথা কৰিব পাৰে—দেৱতাসকলৰ আদ্য, লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাও নোৱাৰে?

Verse 51

किं न जानाति लोकोऽयं मयि रोषकषायिते । शक्रं प्रति त्रिभुवनं भ्रष्टश्रीकमभूत्तदा

মোৰ ক্ৰোধ জাগিলে কি ঘটে, এই জগত নাজানে নে? একবাৰ শক্ৰৰ কাৰণে ত্ৰিভুৱন তেতিয়া শ্ৰীহীন হৈছিল।

Verse 52

मम शापमविज्ञाय नन्दनप्रतिमे वने । कथं सा रुक्मिणी तत्र रमते जनसेविते

মোৰ শাপক অগ্ৰাহ্য কৰি, নন্দন-সদৃশ সেই বনত—যি জনসেৱিত—সেই ৰুক্মিণী কেনেকৈ আনন্দে ৰমে?

Verse 53

तदेते तरवः सर्वे संत्वभोज्यफला नृणाम् । विभ्रष्टसर्वसौभाग्याः कुसुमस्तबकोज्झिताः

সেয়ে এই সকলো গছ এনেকুৱা হওক যে মানুহে তাৰ ফল ভোগ কৰিব নোৱাৰে; সকলো সৌভাগ্য-সৌন্দর্য হেৰুৱাই, ফুলৰ গুচ্ছবিহীন হওক।

Verse 54

इयं तु शापनिर्दग्धा हरचूडामणिः सरित् । वार्यस्याः स्यादपेयं तु नैवेह स्थातुमर्हति

এই হৰচূড়ামণি নদী শাপদগ্ধ হ’ল; ইয়াৰ জল অপেয় হওক, কিয়নো ই ইয়াত থাকিবলৈ যোগ্য নহয়।

Verse 55

प्रह्लाद उवाच । तदा सर्वमभूत्तत्र यद्यदाह च वै मुनिः । वाचि वीर्यं हि विप्राणां निर्मितं विष्णुना स्वयम्

প্ৰহ্লাদে ক’লে: তেতিয়া তাত মুনিয়ে যি যি কৈছিল, সকলো ঠিক তেনেকৈয়ে ঘটিল। কিয়নো ব্ৰাহ্মণৰ বাক্যত থকা শক্তি স্বয়ং বিষ্ণুৱে গঢ়ি স্থাপন কৰিছে।

Verse 56

सा तु देवी तथा वृत्तमवेक्ष्य भृशदुःखिता । मेने दुरत्ययं दैवमापतत्तत्पुनःपुनः

কিন্তু দেৱীয়ে এইদৰে ঘটনা ঘটিত দেখিয়া অতিশয় দুঃখিতা হ’ল। তাই ভাবিলে—অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰা দেৱভাগ্যই মোক পুনঃপুনঃ আঘাত কৰিছে।

Verse 57

ततस्तु सा विनिश्चित्य मरणं दुःखभेषजम् । उत्तरीयांबरेणैव बहिः किञ्चित्प्रबद्ध्य तु

তেতিয়া তাই নিশ্চিত কৰি ল’লে যে মৃত্যুয়েই দুঃখৰ ঔষধ। ওপৰৰ বস্ত্ৰেৰে বাহিৰত অলপ বেঁধি তাক দৃঢ়কৈ প্ৰবদ্ধ কৰিলে।

Verse 58

अथावबुध्य तत्सर्वं सर्वभूतगुहाशयः । तां ज्ञात्वा सत्वरं चाऽगात्सुपर्णेन दयानिधिः

তেতিয়া সকলো ভূতৰ গুপ্ত হৃদয়ত বাস কৰা প্ৰভুৱে সকলো কথা বুজি পালে। তাইৰ অৱস্থা জানি, দয়াৰ সাগৰ প্ৰভু সুপৰ্ণ (গৰুড়) ওপৰত আৰূঢ় হৈ তৎক্ষণাৎ তাত গ’ল।

Verse 59

ददर्श तादृशीं देवीं कण्ठपाशकरां विभुः । अधस्तात्तरुशाखायां निमीलितविलोचनाम्

প্ৰভুৱে তেনে অৱস্থাত দেৱীক দেখিলে—গলাত পাশ ধৰি; গছৰ ডালৰ তলত তেওঁ চকু মুদ কৰি থিয় হৈ আছিল।

Verse 60

विभ्रष्टभूषणगणां कृशदेहवल्लीं म्लानाननांबुजरुचं मरणे प्रसक्ताम् । मेने स विग्रहवतीं करुणां कृपालुस्तां सौख्यदां गुणवतीं प्रणतार्तिहन्त्रीम्

অলংকাৰসমূহ খসি পৰিছিল, দেহ শুকান লতাৰ দৰে, মুখ-কুমুদৰ জ্যোতি ম্লান, আৰু মৃত্যুত আসক্ত—তেওঁক তেনে দেখি কৰুণাময় প্ৰভুৱে বুজিলে, ই দেহধাৰী কৰুণাই: সান্ত্বনা দানকাৰিণী, গুণৱতী, আৰু শৰণাগতজনৰ দুখ হৰণকাৰিণী।

Verse 61

संश्रुत्य साऽपि पतगाधिपते रवं वै प्रोन्मील्य नेत्रकमलेऽथ ददर्श कृष्णम् । सामन्यत त्रिकविवर्तितलोचनाब्जं प्राप्तं तमिष्टसुहृदं निजजीवनाथम्

পতগাধিপতি গৰুড়ৰ ৰৱ শুনি সিও পদ্মনয়ন মেলি কৃষ্ণক দেখিলে। বিস্ময়ে তাৰ পদ্মসদৃশ চকু বাৰে বাৰে ঘূৰি উঠিল, যেতিয়া সি নিজৰ ইষ্ট সুহৃদ—নিজ জীৱননাথ—ক ওচৰলৈ আহি পোৱা দেখিলে।

Verse 62

सा रोमहर्षविवशा त्रपया परीता कोपानुरागकलुषा कृतविप्रलापा । संवर्द्धितद्विगुणशोकभरा च देवी नानारसं बत दृशोर्विषयं प्रपेदे

দেৱী ৰোমাঞ্চে অভিভূত হ’ল, লাজে পৰিপূৰ্ণ; ক্ৰোধ আৰু অনুৰাগৰ মিশ্ৰতাই মন কলুষিত কৰিলে, আৰু সি অসংলগ্ন বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে। শোকৰ ভাৰ দ্বিগুণ বাঢ়িল, আৰু চকুৰ আগত নানা ৰসৰ ঘূৰ্ণি উঠিল।

Verse 63

तस्याः ससाध्वसविसर्गचिकीर्षितायाः पाशं व्यपोह्य करचारु सरोरुहेण । आदाय पाणिममृतोपमया च वाचा संजीवयन्निदमुदारमुदाजहार

ভয়তে প্ৰাণ বিসৰ্জন কৰিবলৈ উদ্যত হোৱা তেখেতৰ পৰা, প্ৰভুৱে নিজৰ সুন্দৰ পদ্মহস্তে পাশ আঁতৰাই দিলে। তাৰ পাছত তেওঁৰ হাত ধৰি, অমৃতসম বাক্যৰে সঞ্জীৱিত কৰি, প্ৰভুৱে এই উদাৰ বাণী ক’লে।

Verse 64

श्रीकृष्ण उवाच । किमेतत्साहसं भीरु चिकीर्षत्यविचारितम् । ननु देवि ममाचक्ष्व किं नु ते खेदकारणम्

শ্ৰীকৃষ্ণে ক’লে: হে ভীৰু, বিবেচনা নকৰাকৈ তুমি এই দুঃসাহস কিয় কৰিবলৈ উদ্যত? হে দেৱী, মোক কোৱা—তোমাৰ শোকৰ কাৰণ আসলে কি?

Verse 65

त्वं विद्याऽहं परो बोधस्त्वं माया चेश्वरस्त्वहम् । त्वं च बुद्धिरहं जीवो वियोगः कथमावयोः

তুমি দিৱ্য বিদ্যা; মই পৰম বোধ। তুমি মায়া, আৰু মই ঈশ্বৰ। তুমি বুদ্ধি, মই জীৱাত্মা—তেন্তে আমাৰ দুয়োৰে মাজত বিচ্ছেদ কেনেকৈ সম্ভৱ?

Verse 66

त्वया विमोहितात्मानो भ्राम्यन्त्यजभवादयः । सा कथं क्षुभ्यसि त्वं तु किं स्वधाम न बुध्यसे

তোমাৰ দ্বাৰাই ব্ৰহ্মা আদি মহানসকলেও মোহিত হৈ ভ্ৰমণ কৰে। তেন্তে তুমি নিজে কেনেকৈ বিচলিত হওঁ? তুমি কি নিজৰ স্বধাম—নিজৰ সত্য স্বৰূপ—চিনি নাপাওঁ?

Verse 67

त्वया हि बद्धा ऋषयस्ते चरन्तीह कर्मभिः । तां त्वां कथमृषिः शप्तुं शक्नुयाद्वरवर्णिनि

তোমাৰ দ্বাৰাই ঋষিসকলেও বন্ধনপ্ৰাপ্ত হৈ কৰ্মৰ বশে ইয়াত চলাফেরা কৰে। তেন্তে হে সুন্দৰ-শ্ৰেষ্ঠবৰ্ণিনী, কোনো ঋষিয়ে তোমাক শাপ দিবলৈ কেনেকৈ সক্ষম হ’ব?

Verse 68

शिक्षार्थं त्विह लोकानामेवं मे देवि चेष्टितम् । मन्मायया समाविष्टः कुरुते विवशः पुमान् । पश्य कोपपरीतात्मा यः स शान्तो मुनीश्वरः

লোকসকলক শিক্ষা দিবলৈ, হে দেৱী, মই ইয়াত এইদৰে আচৰণ কৰিলোঁ। মোৰ মায়াত আচ্ছন্ন মানুহে বিবশ হৈ কৰ্ম কৰে। চোৱা—যাৰ মন এতিয়া ক্ৰোধে আৱৃত, সেয়াই প্ৰকৃততে সেই শান্ত মুনীশ্বৰ।

Verse 69

प्रह्लाद उवाच । सोऽभ्येत्य भक्तिनम्रोऽथ दुर्वासा मुनिसत्तमः । विचार्य मनसा सर्वं पश्चात्तापानुपाश्रयत्

প্ৰহ্লাদে ক’লে: তেতিয়া মুনিশ্ৰেষ্ঠ দুৰ্ব্বাসা ভক্তিত নম্ৰ হৈ ওচৰলৈ আহিল। মনত সকলো কথা বিচাৰি-চাই, পাছত অনুতাপৰ আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 70

किं मया कृतमित्युक्त्वा तत्समीपमुपागमत् । अपतद्विलुठन्भूमौ दण्डवच्चाश्रुसंप्लुतः

“মই কি কৰিলোঁ?” বুলি কৈ সি তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গ’ল। মাটিত লুটিয়াই পৰি দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিলে, চকুৰ অশ্ৰুৰে সম্পূৰ্ণ ভিজি আছিল।

Verse 71

पितरौ जगतो देवौ क्षामयामास दीनवत् । तुष्टाव सूक्तवाक्यैस्तु रहस्यैर्भक्तिसंयुतः

সি দীনজনৰ দৰে জগতৰ পিতামাতৃ-সদৃশ দুয়ো দেৱতাক ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। ভক্তিযুক্ত হৈ, গূঢ় ৰহস্যময় আৰু সুসঙ্গত বাক্যৰে তেওঁলোকক স্তৱন কৰিলে।

Verse 72

आह चेदं जगन्नाथं यदि मय्यस्त्यनुग्रहः । तदा पुरेव संयोगो देव देव्या विधीयताम्

আৰু সি জগন্নাথক এইদৰে ক’লে: “যদি মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ থাকে, তেন্তে দেৱ-দেৱীৰ সংযোগ আগৰ দৰে পুনৰ বিধান কৰা হওক।”

Verse 73

अथ प्रहस्य गोविन्दस्तमाह मुनिसत्तमम् । न हि ते वचनं जातु मृषा भवितुमर्हति

তেতিয়া গোবিন্দে হাঁহি মাৰি সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠক ক’লে: “নিশ্চয় তোমাৰ বাক্য কেতিয়াও মিছা হ’ব নোৱাৰে।”

Verse 74

मयैवं विहितः सेतुः कथमुच्छेद्यतां द्विज । सद्भिराचरितः सेतुः सिद्धो लोकस्य पालकः

এই ধৰ্ম-সীমা (সেতু) মই নিজে বিধান কৰিছোঁ—হে দ্বিজ, ই কেনেকৈ ছেদন কৰা যাব? সজ্জনসকলে আচৰণ কৰা এই সেতু সিদ্ধ হৈ লোকৰ পালক, জগতৰ ৰক্ষক।

Verse 75

दिनेदिने द्विकालं च आयास्ये मुनिसत्तम । विनोदयिष्ये तां तां तु मुनिकन्यां च काम्यया

হে মুনিসত্তম, মই দিনেদিনে দুয়ো সময়ত (প্ৰভাত আৰু সন্ধ্যা) আহিম; আৰু মোৰ ইচ্ছামতে সেই মুনিকন্যাক বাৰে বাৰে আনন্দিত কৰিম।

Verse 76

तुष्यामि साधनैर्नान्यैर्मत्कथाकथनैरपि । यथा संपूज्य मामत्र मम प्रीतिर्भविष्यति

মই অন্য কোনো উপায়ে—এমনকি মোৰ কথা-কাহিনী কোৱাতো—তেনে সন্তুষ্ট নহওঁ; যিদৰে ইয়াত বিধিপূৰ্বক মোৰ পূজা কৰিলে মোৰ প্ৰীতি উদয় হ’ব।

Verse 77

यदा च मयि वै कुण्ठमधिरूढे महामुने । प्रवेक्ष्यति तदा तेजो मम सर्वं त्रिविक्रमे

আৰু যেতিয়া মই, হে মহামুনে, বৈকুণ্ঠত অধিৰূঢ় হ’ম, তেতিয়া মোৰ সমগ্ৰ তেজ ত্ৰিৱিক্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিব।

Verse 78

रुक्मिणीयं च मन्मूर्तेः संयोगं पुनरेष्यति । इयं भागीरथी चापि सागरेण समा गुणैः । त्यक्त्वा ह्यशेषदुःखानि सुखं चैव गमिष्यति

ৰুক্মিণীয়েও মোৰ নিজ ৰূপৰ সৈতে পুনৰ সংযোগ লাভ কৰিব। আৰু এই ভাগীৰথী (গঙ্গা)ও—গুণত সাগৰৰ সমান—সকলো দুখ ত্যাগ কৰি নিশ্চয় সুখ-আনন্দলৈ গমন কৰিব।

Verse 79

अनुग्रहं विधायैवमृषिणा सह केशवः । विवेश स्वपुरीं तत्र विधायोपांतिकं मुनिम्

এইদৰে অনুগ্ৰহ দান কৰি কেশৱ ঋষিৰ সৈতে নিজ নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে, আৰু মুনিক ওচৰতেই সান্নিধ্য-সেৱাত স্থাপন কৰিলে।

Verse 80

सापि देवी च संबुध्य तदा तस्य विचेष्टितम् । अनुग्रहाद्भगवतो बभूव विगत ज्वरा

সেই দেৱীয়েও তেতিয়া তেওঁৰ আচৰণ বুজি পালে; আৰু ভগৱানৰ অনুগ্ৰহত তাই জ্বৰ-ব্যথাৰ পৰা মুক্ত হ’ল।

Verse 81

यतश्च मुक्ता दुःखेन तत्र देवी हरिप्रिया । ततो भागीरथी सा तु गदिता दुःखमोचिनी

যিহেতু তাত হৰিপ্ৰিয়া দেৱী দুখৰ পৰা মুক্ত হ’ল, সেয়ে সেই ভাগীৰথীক ‘দুখ-মোচিনী’ বুলি কোৱা হ’ল।

Verse 82

अमावास्यां पौर्णमास्यां यस्तस्याः संगमे शुभे । स्नायादशेषदुःखात्तु स नरः परिमुच्यते

অমাৱস্যা আৰু পূৰ্ণিমাৰ দিনা যিয়ে সেই শুভ সংগমত স্নান কৰে, সেই মানুহ সকলো দুখৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত হয়।

Verse 83

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चावलोकिता । नराणां रुक्मिणी देवी सर्वान्कामा न्प्रयच्छति

অষ্টমী, চতুৰ্দশী আৰু নবমীত ৰুক্মিণী দেৱীৰ দৰ্শন কৰিলে, তেওঁ মানুহক সকলো কামনা পূৰণ কৰি দিয়ে।

Verse 84

इत्येतत्कथितं देव्या ऋषयो दुःखमोचनम् । अनुग्रहश्च देवस्य किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

এইদৰে, হে ঋষিসকল, দেৱীৰ দুঃখ-নাশক মহিমা আৰু প্ৰভুৰ অনুগ্ৰহ বৰ্ণনা কৰা হ’ল। এতিয়া আপোনালোকে আৰু কি শুনিব বিচাৰে?