Adhyaya 28

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । कृत्वा जागरणं विष्णोर्यथान्यायं नरेश्वर । पितॄन्यच्छति पुण्यं च ततः किं कुरुते यमः

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে নৰেশ্বৰ! বিধিমতে বিষ্ণুৰ জাগৰণ পালন কৰিলে মানুহে পিতৃলোকলৈ পুণ্য অৰ্পণ কৰে; তেন্তে যমে তাৰ ওপৰত কেনে ক্ষমতা চলাব?

Verse 2

भुक्तो वा यदि वाऽभुक्तः स्वच्छो वाऽस्वच्छ एव वा । विमुक्तिः कथिता तत्र हरिजागरणान्नृणाम्

মানুহে ভোজন কৰিলে বা নকৰিলে, শুচি হওক বা অশুচি—তথাপি তাত হৰি (বিষ্ণু)ৰ জাগৰণৰ দ্বাৰাই লোকৰ মুক্তি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 3

अस्नातो वा नरः स्नातो जागरे समुपस्थिते । सर्वतीर्थाप्लुतो ज्ञेयस्तं दृष्ट्वा दिवमाव्रजेत्

মানুহে স্নান কৰিলে বা নকৰিলে, যেতিয়া জাগৰণ উপস্থিত হয়, তেতিয়া তাক সকলো তীৰ্থত স্নান কৰা বুলি জানিব লাগে; তাক দেখি মানুহে স্বৰ্গলৈ গমন কৰে।

Verse 4

श्वपचा जागरं कृत्वा पदं निर्वाणमागताः । किं पुनर्वर्णसंभूताः सदाचारपरास्तथा

শ্বপচ জাতিত জন্ম লোৱা লোকেও জাগৰণ কৰি নিৰ্বাণ-পদ লাভ কৰিছে; তেন্তে বৰ্ণসম্ভূত আৰু সদাচাৰত নিবিষ্ট লোকসকলৰ কথা কিমান অধিক!

Verse 5

युवतीनादमाकर्ण्य यथा निद्रा न जायते । जागरे चैवमेव स्यात्तत्कथानां च कीर्तने

যুৱতীৰ কণ্ঠস্বর শুনিলে যেন নিদ্ৰা নাহে, তেনেদৰে জাগৰণত তেঁওৰ পবিত্ৰ কথাৰ কীৰ্তন আৰু পাঠে নিদ্ৰা দূৰ কৰে।

Verse 6

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । उत्कल्लनं मनःपापं शोधयेद्विष्णु जागरः

ব্ৰাহ্মণ-হত্যা, সুৰাপান, চৌৰ্য, গুৰু-পত্নীগমন, হিংসাত্মক অতিক্ৰম আৰু মনৰ পাপ—বিষ্ণুৰ জাগৰণে এই সকলোকে শোধন কৰে।

Verse 7

विमुक्तिः कामुकस्योक्ता किं पुनर्वीक्षतां हरिम्

কামাসক্ত লোকৰো মুক্তি কোৱা হৈছে; তেন্তে হৰিৰ দৰ্শন কৰা সকলৰ বাবে কিমান অধিক!

Verse 8

वाचिकं मानसं पापं करणैर्यदुपार्जितम् । अन्यैर्निमिषमात्रेण व्यपोहति न संशयः

বাক্যৰ পাপ আৰু মনৰ পাপ, ইন্দ্ৰিয়সমূহে যি সঞ্চয় কৰিছে—এই অনুষ্ঠানে নিমিষমাত্ৰতে আঁতৰাই দিয়ে; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 9

गोष्ठ्यां समागता ये तु तेषां पापं कुतः स्मृतम् । मातृपूजा गयाश्राद्धं सुतीर्थगमनं तथा । जागरस्य नृणां राजन्समानि कवयो विदुः

যিসকল পবিত্ৰ সৎসঙ্গত একত্ৰিত হৈছে, তেওঁলোকৰ পাপ ক’ত স্মৰণীয়? মাতৃপূজা, গয়াত শ্ৰাদ্ধ, আৰু উত্তম তীৰ্থগমন—কবিসকলে জানে, হে ৰাজন, এইবোৰ নৰলোকৰ বাবে জাগৰণৰ সমান।

Verse 10

जननीपूजनं भूप ह्यश्वमेधायुतैः समम् । पूर्णं वर्षशतं भूप कुशाग्रेणोद्धृतं जलम्

হে ভূপ! মাতৃপূজন দশ সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান। আৰু হে ৰাজন! কুশাঘ্ৰেৰে তোলা জল, পূৰ্ণ শতবৰ্ষ ধৰি (অৰ্পিত) থাকিলেও, মহাপুণ্য কৰ্ম বুলি প্ৰশংসিত।

Verse 11

पिबन्पात्रे द्विजः सम्यक्तीर्थे पुष्करसंज्ञिते । जागरस्यैव चैतानि कलां नार्हंति षोडशीम्

পুষ্কৰ নামেৰে খ্যাত তীৰ্থত পাত্ৰৰ পৰা বিধিপূৰ্বক পান কৰা দ্বিজৰো এই পুণ্য—কেৱল জাগৰণৰ পুণ্যৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয়।

Verse 12

कृत्वा कांचनसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिप । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं हरिजागरे

হে বসুধাধিপ, সমগ্ৰ পৃথিৱীক সোণাৰে পৰিপূৰ্ণ কৰি দান কৰিলে যি ফল লাভ হয়, সেই একে ফল হৰিৰ জাগৰণ (হৰিজাগৰে) কৰিলেই লাভ হয়।

Verse 14

निकृंतनं कर्मणश्च ह्यात्मना दुष्कृतं कृतम् । व्यपोहति न संदेहो येन जागरणं कृतम् । संक्षेपतः प्रवक्ष्यामि पुनरेव महीपते । जागरे पद्मनाभस्य यत्फलं कवयो विदुः

যিয়ে জাগৰণ কৰে, সি নিজৰ দ্বাৰা কৰা দুষ্কৃত কৰ্ম কাটি আঁতৰাই দিয়ে—ইয়াত সন্দেহ নাই। হে মহীপতে, কবি-মুনিসকলে যি জানে, পদ্মনাভৰ জাগৰণৰ ফল মই পুনৰ সংক্ষেপে ক’ম।

Verse 15

रवेर्बिंबमिदं भित्त्वा स योगी हरिजागरे । प्रयाति परमं स्थानं योगिगम्यं निरंजनम् । सांख्ययोगैः सुदुःखेन प्राप्यते यत्पदं हरेः

সেই যোগী হৰিৰ জাগৰণেৰে সূৰ্যৰ এই বিম্ব ভেদ কৰি পৰম স্থানলৈ যায়—যোগীসকলৰ গম্য, নিৰঞ্জন—হৰিৰ সেই পদ, যি সাংখ্য আৰু যোগৰ দ্বাৰা অতি কষ্টেৰে লাভ হয়।

Verse 16

नद्यो नदा यथा यांति सागरे संस्थितिं क्रमात् । एवं जागरणात्सर्वे तत्पदे यांति संस्थितिम्

যেনেকৈ নদী-নদ ক্ৰমে সাগৰত নিজৰ স্থিতি লাভ কৰে, তেনেকৈ জাগৰণৰ দ্বাৰা সকলোৱে সেই পৰম পদত স্থিতি লাভ কৰে।

Verse 17

मेरुमंदरमानानि कृत्वा पापानि वा नरः । हरिजागरणे तानि व्यपोहति न संशयः

যদি কোনো মানুহে মেরু আৰু মন্দৰ পৰ্বতৰ দৰে বিশাল পাপো কৰি থায়, তথাপি হৰিৰ জাগৰণে সেয়া নিশ্চয়েই দূৰ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 18

राज्यं स्वर्गं तथा मोक्षं यच्चान्यदीप्सितं नृणाम् । ददाति भगवान्कृष्णः स्वगीतैर्जागरे स्थितः

ৰাজ্য, স্বৰ্গ, মোক্ষ আৰু মানুহে যি আন যি ইচ্ছা কৰে—ভগৱান কৃষ্ণে নিজৰ গীত-স্তৱ গাই জাগৰণত স্থিৰ থকা লোকক সেয়া সকলো দান কৰে।

Verse 19

जागरेणैव पापानां श्वपचानां महीपते । तत्पदं कविभिः प्रोक्तं किं पुनस्तु द्विजन्मनाम्

হে মহীপতি! কেৱল জাগৰণে পাপী শ্বপচসকলেও, কবি-মুনিসকলে কোৱা মতে, সেই পৰম পদ লাভ কৰে; তেন্তে দ্বিজন্মাসকলৰ কথা কিমান অধিক।

Verse 20

जपध्यानविहीनस्य गायकस्यापि भूपते । कर्मभ्रष्टस्य च प्रोक्तो मोक्षस्तु हरिजागरे

হে ভূপতি! জপ-ধ্যানবিহীন গায়কেও, আৰু বিধিবদ্ধ কৰ্মৰ পৰা পতিত লোককো—হৰিৰ জাগৰণে মোক্ষ লাভ হয় বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 21

तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु पुण्यं पुण्यवतां नृणाम् । यत्तु साधयते भूप जागरे संव्यवस्थितः

হে ৰাজন! ত্ৰিলোকত পুণ্যৱান মানুহৰো এনে কোনো পুণ্যকৰ্ম নাই, যি জাগৰণত দৃঢ়ভাৱে স্থিত হৈ যি সাধন হয় তাৰ সমান।

Verse 22

त्वया पुनरिदं कार्य्यं स्मर्त्तव्यो गरुडध्वजः । एकादश्यां न भोक्तव्यं कर्तव्यं जागरं सदा

সেয়ে তুমি এই কৰ্ম কৰা: গৰুড়ধ্বজ প্ৰভুক স্মৰণ কৰা; একাদশীত আহাৰ নকৰিবা, আৰু সদায় জাগৰণ পালন কৰিবা।

Verse 23

जागरे वर्त्तमानस्य श्वपचस्य गतिर्भवेत् । किंपुनर्वर्णजातीनां वैष्णवानां महीपते

হে মহীপতে! জাগৰণত স্থিত শ্বপচ (অতি নীচজাত) জনেও শুভ গতি লাভ কৰে; তেন্তে বৰ্ণজাত বৈষ্ণৱসকলৰ কথা কিমান অধিক!

Verse 24

ये तु जागरणे निद्रां न यांति नृपपुंगव । न तेषां जननी याति खेदं गर्भावधारणात्

হে নৃপপুঙ্গৱ! যিসকলে জাগৰণত নিদ্ৰালৈ নাযায়, তেওঁলোকৰ জননী গৰ্ভধাৰণৰ দুখ-ক্লেশ নাপায়।

Verse 25

तस्माज्जागरणं कार्य्यं मातुर्जठरवर्जिभिः । भीतेर्मोक्षपरैर्मर्त्यैः सुखचेष्टाबहिष्कृतैः

সেয়ে মাতৃজঠৰৰ পৰা মুক্তি কামনা কৰা, সংসাৰভীত, মোক্ষপৰায়ণ আৰু সুখ-বিলাসৰ চেষ্টাৰ পৰা নিবৃত্ত মর্ত্যসকলে জাগৰণ কৰিব লাগে।

Verse 26

यस्तु जागरणं रात्रौ कुर्याद्भक्तिसमन्वितः । निमिषेनिमिषे राजन्नश्वमेधफलं लभेत्

কিন্তু হে ৰাজন, যি ভক্তিসহ ৰাতিত জাগৰণ কৰে, সি নিমিষে-নিমিষে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 27

शयनो त्थापनाभ्यां च समं पुण्यमुदाहृतम् । विशेषो नास्ति भूपाल विष्णुना कथितं पुरा

শয়ন আৰু উঠা—দুয়োটাতে সমান পুণ্য বৰ্ণিত হৈছে। হে ভূপাল, কোনো বিশেষ ভেদ নাই; বিষ্ণুৱে প্ৰাচীন কালতে এই কথা কৈছিল।

Verse 28

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्थिताः शूद्राश्च जागरे । पक्षिणः कृमिकीटाश्च ह्यनेके चैव जंतवः । ते गताः परमं स्थानं योगिगम्यं निरंजनम्

জাগৰণত স্থিত ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰ—আৰু পক্ষী, কৃমি-কীট আদি বহু জীৱো—যোগীগম্য নিৰঞ্জন পৰম স্থান লাভ কৰিলে।

Verse 29

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च । कृष्णजागरणे तानि क्षयं यांति न संशयः

যিমানেই পাপ হওক—ব্ৰহ্মহত্যাসমানো—কৃষ্ণজাগৰণত সেয়া নিশ্চয় ক্ষয় হয়; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 30

एकतः क्रतवः सर्वे सर्वतीर्थसमन्विताः । एकतो देवदेवस्य जागरः कृष्णवल्लभः । न समं ह्यधिकः प्रोक्तः कविभिः कृष्णजागरः

এফালে সকলো যজ্ঞ, সকলো তীৰ্থসহ; সিফালে দেবদেৱৰ জাগৰণ, কৃষ্ণৰ প্ৰিয়। কবিসকলে কৈছে—কৃষ্ণজাগৰণ কেৱল সমান নহয়, ই অধিক শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 31

सूर्यशक्रादयो देवा ब्रह्मरुद्रादयो गणाः । नित्यमेव समायांति जागरे कृष्णवल्लभे

সূৰ্য, শক্ৰ আদি দেৱতা আৰু ব্ৰহ্মা-ৰুদ্ৰ আদি গণসমূহ—কৃষ্ণৰ প্ৰিয় সেই জাগৰণলৈ নিত্যে আহি সমবেত হয়।

Verse 32

गंगा सरस्वती रेवा यमुना च शतह्रदा । चंद्रभागा वितस्ता च नद्यः सर्वाश्च तत्र वै

তাত নিশ্চয় গঙ্গা, সৰস্বতী, ৰেৱা, যমুনা আৰু শতহ্ৰদা আছে; চন্দ্ৰভাগা আৰু বিতস্তাও—সকলো নদী তাতেই উপস্থিত।

Verse 33

सरांसि च ह्रदाश्चैव समुद्राः कृत्स्नशो नृप । एकादश्यां नृपश्रेष्ठ गच्छंति हरिजागरे

হে নৃপ, নৃপশ্ৰেষ্ঠ! একাদশীত সকলো সৰ, হ্ৰদ আৰু সমুদ্ৰসমূহো সম্পূৰ্ণৰূপে হৰিৰ জাগৰণলৈ গমন কৰে।

Verse 34

स्पृहणीयास्तु देवेभ्यो ये नराः कृष्णजागरे । नृत्यं गीतं प्रकुर्वंति वीणावाद्यं तथैव च

যিসকল নৰ কৃṣ্ণৰ জাগৰণত নৃত্য, গীত আৰু বীণা-বাদন আদি কৰে, তেওঁলোক দেৱতাসকলৰো ঈৰ্ষাৰ পাত্ৰ হয়।

Verse 35

भक्त्या वाऽप्यथवाऽभक्त्या शुचिर्वाप्यथवाऽशुचिः । कृत्वा जागरणं विष्णोर्मुच्यते पापकोटिभिः

ভক্তিৰে হওক বা অভক্তিৰে, শুচি হওক বা অশুচি—বিষ্ণুৰ জাগৰণ সম্পন্ন কৰিলে মানুহ কোটি কোটি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 36

पादयोः पांसुकणिका यावत्तिष्ठंति भूतले । तावद्वर्षसहस्राणि जागरी वसते दिवि

যিমান দিন ভৰিৰ ধূলিকণা পৃথিৱীত স্থিৰ থাকে, সিমান হাজাৰ হাজাৰ বছৰ জাগৰণকাৰী স্বৰ্গত বাস কৰে।

Verse 37

तस्माद्गृहं प्रगन्तव्यं जागरे माधवस्य च । कलौ मलविनाशाय द्वादशद्वादशीषु च

সেয়ে মাধৱৰ জাগৰণ পালিবলৈ ভগৱানৰ মন্দিৰলৈ যোৱা উচিত; কলিযুগত মল-অশুচিতা নাশৰ বাবে, বিশেষকৈ দ্বাদশ দিন আৰু দ্বাদশীত।

Verse 38

सुबहून्यपि पापानि कृत्वा जागरणं हरेः । निर्द्दहेन्मेरुतुल्यानि युगकोटिशतान्यपि

অতি বহু পাপ কৰিলেও, হৰিৰ জাগৰণ পালন কৰিলে সিহঁত দগ্ধ হৈ নাশ হয়—মেৰু পৰ্বতৰ দৰে বৃহৎ পাপো—শত কোটি যুগ ধৰি সঞ্চিত হলেও।

Verse 39

उन्मीलिनी महीपाल यैः कृता प्रीतिसंयुतैः । कलौ जागरणोपेता फलं वक्ष्यामि तच्छृणु

হে পৃথিৱীৰ পালক ৰাজন, শুনা: কলিযুগত যেতিয়া প্ৰীতিভাৱে হৰিৰ জাগৰণসহ উন্মীলিনী ব্ৰত পালন কৰা হয়, তাৰ ফল মই বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 40

स्थितौ युगसहस्रं तु पादेनैकेन भूतले । काश्यां च जाह्नवीतीरे तत्फलं लभते नरः

মানুহে সেই একে ফল লাভ কৰে, যি ফল ভূতলত এক পায়ে থিয় হৈ হাজাৰ যুগ ধৰি তপস্যা কৰিলে—কাশীত আৰু জাহ্নৱী (গঙ্গা) নদীৰ তীৰত—পোৱা যায়।

Verse 41

भवेद्युगसहस्रं च विनाऽहारेण यत्फलम् । उन्मीलिनीं समासाद्य फलं जागरणे हरेः

হাজাৰ যুগ ধৰি আহাৰ নকৰাকৈ থাকিলে যি ফল হয়, উন্মীলিনী ব্ৰত গ্ৰহণ কৰি হৰিৰ জাগৰণ পালন কৰিলে সেই ফলেই লাভ হয়।

Verse 42

दुष्प्राप्यं वैष्णवं स्थानं मखकोटिशतैः कृतैः । हेलया प्राप्यते नूनं द्वादश्यां जागरे कृते

শত-কোটি যজ্ঞ কৰিলেও যি বৈষ্ণৱ ধাম দুষ্প্ৰাপ্য, সেয়া দ্বাদশীত ৰাতি জাগৰণ কৰিলে নিশ্চয়েই অল্প প্ৰয়াসতে লাভ হয়।

Verse 43

न कुर्वंति व्रतं विष्णोर्जागरेण समन्वितम् । परस्वं पारदार्यं च पापं तान्प्रति गच्छति

যিসকলে বিষ্ণুৰ ব্ৰত ৰাতিভৰ জাগৰণসহ নকৰে, তেওঁলোকৰ ওপৰত পৰধনলোভ আৰু পৰস্ত্ৰী-অপহৰণৰ পাপ আহি লেগে।

Verse 44

एकेनैवोपवासेन भावहीनास्तु मानवाः । निर्द्दग्धाऽखिलपापास्ते प्रयांति स्वर्गकाननम्

এটা মাত্ৰ একবাৰ উপবাস কৰিলেই, ভাৱ-ভক্তিহীন মানুহৰো সকলো পাপ দগ্ধ হয়, আৰু তেওঁলোকে স্বৰ্গৰ উপবনলৈ গমন কৰে।

Verse 45

यत्र भागवतं शास्त्रं यत्र जागरणं हरेः । शालिग्रामशिला यत्र तत्र गच्छेद्धरिः स्वयम्

য’ত ভাগৱত শাস্ত্ৰ পূজিত, য’ত হৰিৰ জাগৰণ পালন হয়, আৰু য’ত শালিগ্ৰাম শিলা আছে—ত’ত হৰি স্বয়ং গমন কৰে।

Verse 46

न पुर्य्यः पावनाः सप्त कलौ वेदवचो नहि । यादृशं वासरं विष्णोः पावनं जागरान्वितम्

কলিযুগত বেদবচনে সাত পবিত্ৰ পুৰীকো তেনেদৰে পাৱন বুলি নকয়, যেনেকৈ জাগৰণসহ বিষ্ণুৰ দিন পাৱন কৰে।

Verse 47

संप्राप्ते वासरे विष्णोर्ये न कुर्वंति जागरम् । मज्जंति नरके घोरे नरानार्य्यो न संशयः

যেতিয়া বিষ্ণুৰ পৱিত্ৰ দিন উপস্থিত হয়, যিসকলে জাগৰণ নকৰে, তেওঁলোকে নিঃসন্দেহে ভয়ংকৰ নৰকত ডুব যায়—আচৰণত নীচ, অধাৰ্মিক।