
পুলস্ত্যই অচলেশ্বৰ তীৰ্থলৈ যাত্ৰা-বিধি বৰ্ণনা কৰি কয় যে শ্ৰদ্ধাৰে দৰ্শন কৰিলে মাত্ৰেই আধ্যাত্মিক সিদ্ধি লাভ হয়। তেওঁ ক্ৰিয়াৰ ফলসমূহ উল্লেখ কৰে—কৃষ্ণ চতুৰ্দশীত (আৰু আশ্বিন/ফাল্গুন মাহতো) কৰা শ্ৰাদ্ধে পৰম গতি দিয়ে; দক্ষিণমুখে ফুল, পাতা আৰু ফল দি পূজা কৰিলে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান ফল মেলে; পঞ্চামৃত তৰ্পণে শিৱলোক-সামীপ্য লাভ হয়; আৰু প্ৰদক্ষিণাৰ প্ৰতিটো পদ পাপ নাশ কৰে। তাৰ পিছত পুলস্ত্যই নাৰদৰ পৰা স্বৰ্গত শুনা এক আশ্চৰ্য কাহিনী কয়—ভক্তিহীন এটা টিয়া স্বভাৱবশত নিজৰ বাহৰ চাৰিওফালে বাৰে বাৰে ঘূৰি ফুৰিছিল; মৃত্যুৰ পাছত সি জন্মস্মৃতিসহ ৰজা বেণু হৈ জন্ম লয়। প্ৰদক্ষিণাৰ কাৰণ-শক্তি মনত ৰাখি বেণুৱে অচলেশ্বৰত প্ৰায় কেৱল প্ৰদক্ষিণাতেই নিজকে নিয়োজিত কৰে। নাৰদ আদি ঋষিসকলে সাধাৰণ অৰ্পণ-উপচাৰ অৱহেলা কৰাৰ কাৰণ সোধিলে, বেণুৱে পূৰ্বজন্মৰ কাৰণ বুজাই তীৰ্থকৃপাৰ ওপৰত নিজৰ ভৰসা প্ৰকাশ কৰে। ঋষিসকলে উপদেশ সমৰ্থন কৰি নিজেও প্ৰদক্ষিণা গ্ৰহণ কৰে, আৰু বেণুৱে শেষত শম্ভুৰ অনুগ্ৰহে দুষ্প্ৰাপ্য আৰু স্থায়ী পদ লাভ কৰে।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ सुपुण्यमचलेश्वरम् । यं दृष्ट्वा सिद्धिमाप्नोति नरः श्रद्धासमन्वितः
পুলস্ত্য ক’লে: তাৰ পাছত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, অতি পুণ্যময় অচলেশ্বৰলৈ যোৱা উচিত। যাক দৰ্শন কৰিলে শ্ৰদ্ধাযুক্ত মানুহে সিদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 2
तत्र कृष्णचतुर्दश्यां यः श्राद्धं कुरुते नरः । आश्विने फाल्गुने वापि स याति परमां गतिम्
তাত যি নৰ কৃষ্ণ চতুৰ্দশীত শ্ৰাদ্ধ কৰে—আশ্বিন বা ফাল্গুনত হলেও—সেই নৰ পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 3
यस्तु पूजयते भक्त्या दक्षिणां दिशमास्थितः । पुष्पैः पत्रैः फलैश्चैव सोऽश्वमेधफलं लभेत्
কিন্তু যি নৰ ভক্তিৰে দক্ষিণ দিশালৈ মুখ কৰি পূজা কৰে, ফুল, পাত আৰু ফলৰ দ্বাৰা, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 4
पंचामृतेन यस्तत्र तर्पणं कुरु ते नरः । सोऽपि देवस्य सांनिध्यं शिवलोकमवाप्नुयात्
তাত যি নৰ পঞ্চামৃতৰে তৰ্পণ কৰে, সিও দেৱৰ সান্নিধ্য লাভ কৰি শিৱলোক প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 5
प्रदक्षिणांते यस्तस्य प्रणामं कुरुते नरः । नश्यंति सर्वपापानि प्रदक्षिणपदेपदे
যি নৰ প্ৰদক্ষিণাৰ অন্তত তেঁওক প্ৰণাম কৰে, প্ৰদক্ষিণাৰ পদে পদে তাৰ সকলো পাপ নাশ হয়।
Verse 6
तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं तत्त्वं शृणु महामते । मया पूर्वं श्रुतं स्वर्गे नारदाच्छक्रसन्निधौ
তাত পূৰ্বকালত এক আশ্চৰ্য ঘটনা ঘটিছিল—হে মহামতে, তাৰ তত্ত্ব শুনা। মই আগতে স্বৰ্গত নাৰদৰ পৰা, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ সান্নিধ্যত, এই কথা শুনিছিলোঁ।
Verse 7
तत्र पूर्वं शुको नीडं वृक्षे चैवाकरोद्द्विजः । गतागतेन नीडस्य कुरुते तं प्रदक्षिणाम्
তাত পূৰ্বে এক শুকে গছত নিজৰ নীড় সাজিছিল। যোৱা-আহাৰ গতিৰে সি নীড়টোৰ প্ৰদক্ষিণা সম্পন্ন কৰিছিল।
Verse 8
न च भक्त्या महाराज पक्षियोनिसमुद्भवः । अथासौ मृत्युमापन्नः कालेन महता शुकः
হে মহাৰাজ, পক্ষী-যোনিত জন্ম লোৱা সেই শুকে ভক্তিৰ দ্বাৰা তেতিয়াও ফল লাভ নকৰিলে। দীঘল সময় পাৰ হোৱাত সেই শুক মৃত্যুক প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 9
संजातः पार्थिवे वंशे राजा वेणुरिति स्मृतः । जातिस्मरो महाराज सर्वशत्रुनिकृन्तनः
তাৰ পাছত সি পাৰ্থিৱ বংশত জন্ম লৈ ‘ৰাজা বেণু’ নামে খ্যাত হ’ল। হে মহাৰাজ, জাতিস্মৰ সেইজন সকলো শত্রু নিধনকাৰী আছিল।
Verse 10
स तं स्मृत्वा प्रभावं हि प्रदक्षिणासमुद्भवम् । अचलेश्वरमासाद्य प्रदक्षिणामथाकरोत्
প্ৰদক্ষিণাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই প্ৰভাৱ স্মৰি সি অচলেশ্বৰক আশ্ৰয় কৰি তেতিয়া প্ৰদক্ষিণা কৰিলে।
Verse 11
नक्तं दिनं महाराज नान्यत्किंचित्करोति सः । न तथा तपसे यत्नो न नैवेद्ये कथंचन
হে মহাৰাজ, ৰাতি-দিন সি আন একো নকৰিলে। তপস্যাৰ বাবে তেনেকুৱা চেষ্টা নাছিল, নৈবেদ্য অৰ্পণতো কোনোভাৱে নাছিল।
Verse 12
न पुष्पे धूपदाने च प्रदक्षिणापरः सदा । केनचित्त्वथ कालेन मुनयोऽत्र समागताः
সেইজন ফুল অৰ্পণ বা ধূপ-দানত নলগি, সদায় কেৱল প্ৰদক্ষিণাতেই নিবিষ্ট আছিল। তাৰ পাছত কিছু সময় গ’লত ইয়ালৈ মুনিসকল সমাগত হ’ল।
Verse 13
नारदः शौनकश्चैव हारीतो देवलस्तथा । गालवः कपिलो नंदः सुहोत्रः कश्यपो नृपः
নাৰদ আৰু শৌনক, হাৰীত আৰু দেৱল; গালৱ, কপিল, নন্দ, সুহোত্ৰ আৰু কশ্যপ—হে ৰাজন, এই মুনিসকল আহিল।
Verse 14
एते चान्ये च बहवो देवव्रतपरायणाः । केचित्स्नानं कारयंति तस्य लिंगस्य भक्तितः
এওঁ আৰু আন বহুজন, দেৱ-ব্ৰতত পৰায়ণ ভক্ত আছিল। কিছুমানে ভক্তিভাৱে সেই লিঙ্গৰ অভিষেক-স্নানৰ ব্যৱস্থা কৰিলে।
Verse 15
अन्ये च विविधां पूजां जपमन्ये समाहिताः । एके नृत्यंति राजेंद्र गायंति च तथा परे
আন কিছুমানে নানা প্ৰকাৰ পূজা কৰিলে; আন কিছুমানে মন একাগ্ৰ কৰি জপত নিমগ্ন হ’ল। কিছুমানে নৃত্য কৰিলে, হে ৰাজেন্দ্ৰ, আৰু আন কিছুমানে তেনেদৰে গীত গালে।
Verse 16
बलिमन्ये प्रयच्छंति स्तुतिं कुर्वंति चापरे । अथाश्चर्यं परं दृष्ट्वा प्रदक्षिणापरं नृपम्
কিছুমানে বলি অৰ্পণ কৰিলে আৰু আন কিছুমানে স্তোত্ৰ-পাঠ কৰি স্তুতি কৰিলে। তাৰ পাছত সেই পৰম আশ্চৰ্য দেখিলে—প্ৰদক্ষিণাত সম্পূৰ্ণ নিবিষ্ট ৰজাক—সকলো বিস্মিত হ’ল।
Verse 17
परं कौतुकमापन्ना वाक्यमेतदथाब्रुवन् । प्रदक्षिणासमुद्भूतं कारणं ज्ञातुमिच्छवः
অতিশয় কৌতূহলে ভৰি তেওঁলোকে তেতিয়া এই বাক্য ক’লে, প্ৰদক্ষিণাৰ পৰা উদ্ভূত এই কাৰণটো জানিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 18
ऋषय ऊचुः । कस्मात्त्वं पार्थिवश्रेष्ठ प्रदक्षिणापरः सदा । देवस्यास्य विशेषेण सत्यं नो वक्तुमर्हसि
ঋষিসকলে ক’লে: “হে পাৰ্থিৱশ্ৰেষ্ঠ, তুমি কিয় সদায় প্ৰদক্ষিণাত নিবিষ্ট? বিশেষকৈ এই দেৱতাৰ বিষয়ে সত্য কথা আমাক ক’বলৈ যোগ্য।”
Verse 19
न ददासि जलं लिंगे प्रभूतं सुमनोहरम् । पुष्पधूपादिकं वाथ स्तोत्राणि विविधानि च
“তুমি লিঙ্গত প্ৰচুৰ, মনোহৰ জল ঢালি নিদিয়া; ন ফুল, ধূপ আদি অৰ্পণ কৰা, নানাবিধ স্তোত্ৰও পাঠ নকৰা।”
Verse 20
समर्थोऽसि तथान्येषां दानानां त्वं महीपते । एतन्नः कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि
“হে মহীপতি, তুমি আন আন দানসমূহ কৰাতো সক্ষম। সেয়ে আমাৰ এই সকলো কৌতূহলৰ বিষয়টো যথাযথভাৱে ক’বলৈ যোগ্য।”
Verse 21
वेणुरुवाच । यदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः । पूर्वदेहांतरे वृत्तं सर्वं सत्यं विशेषतः
ৱেণুৱে ক’লে: “মই এতিয়া যি ক’বলৈ যাওঁ, শুনক, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল। ই পূৰ্বজন্মত ঘটিছিল, আৰু বিশেষকৈ এই সকলো একেবাৰে সত্য।”
Verse 22
प्रासादेऽस्मिन्पुरा पक्षी शुकोऽहं स्थितवांस्तदा । कृतवांश्च तदा देवं प्रदक्षिणामहर्निशम्
পূৰ্বতে এই একে প্ৰাসাদতেই মই পখী—শুকা—হৈ বাস কৰিছিলোঁ। তেতিয়া মই এই দেৱতাৰ চাৰিওফালে দিন-ৰাতি প্ৰদক্ষিণা কৰি থাকিছিলোঁ।
Verse 23
कृपयाऽस्य प्रभावाच्च जातो जातिस्मरस्त्वहम् । अधुना परया भक्त्या यत्करोमि प्रदक्षिणाम्
তাঁৰ কৃপা আৰু প্ৰভাৱৰ বলত মই পূৰ্বজন্ম স্মৰণকাৰী হৈ উঠিলোঁ। সেয়েহে এতিয়াও পৰম ভক্তিৰে মই প্ৰদক্ষিণা কৰোঁ।
Verse 24
न जाने किं फलं मेऽद्य देवस्यास्य प्रसादतः । एतस्मात्कारणाच्चाहं नान्यत्किंचित्करोमि भोः
মই নাজানোঁ, আজি এই দেৱতাৰ প্ৰসাদে মোৰ কি ফল হ’ব। এই কাৰণতেই, হে মান্যজনসকল, মই আন একো নকৰোঁ।
Verse 25
पुलस्त्य उवाच । वेणुवाक्यं ततः श्रुत्वा मुनयः शंसितव्रताः । विस्मयोत्फुल्लनयनाः साधुसाध्विति चाब्रुवन्
পুলস্ত্য ক’লে: বেণুৰ বাক্য শুনি, প্ৰশংসিত ব্ৰতধাৰী মুনিসকল বিস্ময়ে চকু মেলি ‘সাধু সাধু’ বুলি ক’লে।
Verse 26
ततः प्रदक्षिण पराः सर्वे तत्र महर्षयः । बभूवुर्मुनयः सर्वे श्रद्धया परया युताः
তাৰ পিছত তাত থকা সকলো মহর্ষি প্ৰদক্ষিণাত তৎপৰ হ’ল। সকলো মুনিই পৰম শ্ৰদ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।
Verse 27
सोऽपि राजा महाभागो वेणुः शंभोः प्रसादतः । शाश्वतं स्थानमापन्नो दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि
সেই মহাভাগ্যবান ৰজা বেণুও শম্ভুৰ কৃপাৰে শাশ্বত ধাম লাভ কৰিলে—যি ধাম ত্ৰিদেৱসকলৰো বাবে দুষ্প্ৰাপ্য।