Adhyaya 52
পুলস্ত্য ঋষিয়ে ৰজা যযাতিক ‘ঈশানীশিখৰ’ নামৰ মহাশিখৰৰ অতি পবিত্ৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। তেওঁ কয়—সেই স্থানৰ কেৱল দৰ্শনেই পাপ ক্ষয় হয় আৰু সাত জন্মলৈকে মঙ্গল লাভ হয়। যযাতিৰ প্ৰশ্ন অনুসৰি দেৱীয়ে তাত কেতিয়া আৰু কিয় তপস্যা কৰিছিল, সেই কথাও পুলস্ত্য এক দিৱ্য ঘটনাৰূপে ক’লে। দেৱতাসকলে আশংকা কৰে—শিৱৰ শক্তি যদি দেৱীৰ ক্ষেত্ৰত পতিত হয় তেন্তে জগতৰ ব্যৱস্থা বিঘ্নিত হ’ব; সেয়ে তেওঁলোকে গোপনে বায়ুক পঠাই সংযমৰ অনুৰোধ কৰায়। শিৱ লজ্জাবশত আঁতৰি যায়; দেৱী দুঃখিত হৈ শাপ দিয়ে—দেৱতাসকল সন্তানহীন হ’ব আৰু বায়ু দেহহীন হ’ব। ক্ৰোধত দেৱী অৰ্বুদ পৰ্বতলৈ গমন কৰে। ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাই মিলনৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে শিৱ আহি কয়—ই লোকহিতৰ কৰ্তব্য আছিল, আৰু চতুৰ্থ দিন দেৱীয়ে নিজৰ দেহৰ পৰা পুত্ৰ লাভ কৰিব। দেৱীয়ে দেহলেপৰ পৰা চতুৰ্ভুজ বিনায়ক সৃষ্টি কৰে; শিৱে প্ৰাণ প্ৰতিষ্ঠা কৰি তেওঁক সৰ্বপূজ্য, অগ্ৰপূজ্য গণনায়ক কৰে। তাৰ পিছত দেৱতাই ঘোষণা কৰে—এই শিখৰৰ সেৱা আৰু দৰ্শনে পাপ নাশ হয়; তীৰ্থস্নানে অমৰ পদ লাভ হয়, আৰু মাঘ শুক্ল তৃতীয়াৰ ব্ৰতে সাত জন্ম সুখ হয়। শেষত কলফনত ইয়াক প্ৰভাস খণ্ডৰ অন্তৰ্গত অৰ্বুদ খণ্ডৰ ৫২তম অধ্যায় বুলি উল্লেখ আছে।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ ईशानीशिखरं महत् । यत्र गौर्या तपस्तप्तं सुपुण्यं लोकविश्रुतम्
পুলস্ত্য ক’লে: তাৰ পাছত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, ইশানী-শিখৰ নামৰ সেই মহান শিখৰলৈ যোৱা উচিত; য’ত গৌৰীয়ে তপস্যা কৰিছিল—অতি পুণ্যময় আৰু লোকসমূহত প্ৰসিদ্ধ।
Verse 2
यस्य संदर्शनेनापि नरः पापात्प्रमुच्यते । लभते चातिसौभाग्यं सप्तजन्मांतराणि च
তাৰ কেৱল দৰ্শনেই মানুহক পাপৰ পৰা মুক্ত কৰে; আৰু সাতো জন্মান্তৰলৈ অতি মহাসৌভাগ্য লাভ কৰায়।
Verse 3
ययातिरुवाच । कस्मिन्काले तपस्तप्तं देव्या तत्र मुनीश्वर । किमर्थं च महत्त्वेतत्कौतुकं वक्तुमर्हसि
যযাতিয়ে ক’লে: হে মুনীশ্বৰ, তাত দেৱীয়ে কোন সময়ত তপস্যা কৰিছিল? আৰু কিহৰ বাবে এই স্থান ইমান মহান—এই আশ্চৰ্য কথা কৃপা কৰি ক’ব।
Verse 4
पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्कथां दिव्यामद्भुतां लोकविश्रुताम् । यस्याः संश्रवणादेव मुच्यते सर्वपातकैः
পুলস্ত্য ক’লে: হে ৰাজন, লোকসমূহত প্ৰসিদ্ধ এই দিৱ্য আৰু আশ্চৰ্য কাহিনী শুনা; যাৰ কেৱল শ্ৰৱণেই সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত কৰে।
Verse 6
वीर्यं यदि त्रिनेत्रस्य क्षेत्रे गौर्याः पतिष्यति । अस्माकं पतनं नूनं जगतश्च भविष्यति
যদি ত্ৰিনেত্ৰধাৰী মহাদেৱৰ বীৰ্য গৌৰীৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত পতিত হয়, তেন্তে নিশ্চয় আমাৰ পতন আৰু জগতৰো বিনাশ ঘটিব।
Verse 7
संततेस्तु विनाशाय ततो गच्छामहे वयम्
সেয়ে সন্ততি-ধাৰাৰ বিনাশ ৰোধ কৰিবলৈ আমি তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়ি যাম।
Verse 8
एवं संमंत्र्य देवास्ते कैलासं पर्वतं गताः । ततस्तु नंदिना सर्वे निषिद्धाः समयं विना
এইদৰে পৰামৰ্শ কৰি সেই দেৱতাসকল কৈলাস পৰ্বতলৈ গ’ল। তাৰ পাছত নন্দীয়ে তেওঁলোক সকলোকে বাধা দিলে, কিয়নো পূৰ্ব অনুমতি বা নিৰ্ধাৰিত সময় নোহোৱাকৈ তেওঁলোকে আহিছিল।
Verse 9
पुरा गौर्या समासक्तं ज्ञात्वा देवाः सवासवाः । मंत्रं चक्रुर्भयाविष्टा एकांते समुपाश्रिताः
পূৰ্বে, শিৱ যে গৌৰীৰ প্ৰতি গভীৰ আসক্ত, এই কথা জানি ইন্দ্ৰসহ দেৱতাসকল ভয়াক্ৰান্ত হৈ একান্ত স্থান আশ্ৰয় কৰি পৰামৰ্শ কৰিলে।
Verse 10
अथ देवगणाः सर्वे वञ्चयित्वा च तं गणम् । प्रैषयंस्तत्र वायुं च गुप्तमूचुर्वचस्त्विदम्
তাৰ পাছত সকলো দেৱগণে সেই গণক চাতুৰ্যেৰে ফাঁকি দি, তাত বায়ুক পঠিয়ালে আৰু গোপনে এই বাক্য ক’লে।
Verse 11
गत्वा वायो भवं ब्रूहि न कार्या संततिस्त्वया । एवं देवगणा देव प्रार्थयंति भयातुराः
হে বায়ু! গৈ ভৱ (শিৱ)ক কোৱা—‘তুমি সন্ততি উৎপন্ন নকৰিবা।’ হে দেৱ! ভয়াতুৰ দেৱগণে এইদৰে প্ৰাৰ্থনা জনাইছে।
Verse 12
ततो वायुर्द्रुतं गत्वा स्थितो यत्र महेश्वरः । उच्चैर्जगाद तद्वाक्यं यदुक्तं त्रिदशालयैः
তাৰ পাছত বায়ু তৎক্ষণাৎ গৈ য’ত মহেশ্বৰ থিয় হৈ আছিল, তাত উপস্থিত হ’ল; আৰু ত্ৰিদশালয়বাসী দেৱতাসকলে যি কথা কৈছিল, সেই বাণী উচ্চস্বৰে ক’লে।
Verse 13
ततस्तु भगवाञ्छर्वो व्रीडया परया युतः । गौरीं त्यक्त्वा समुत्तस्थौ बाढमित्येव चाब्रवीत्
তেতিয়া ভগৱান শৰ্ব (শিৱ) গভীৰ লজ্জাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, গৌৰীক ত্যাগ কৰি উঠি থিয় হ’ল আৰু কেৱল ক’লে—“বাঢ়ম্, তেনেই হওক।”
Verse 14
ततो गौरी सुदुःखार्ता शशाप त्रिदशालयान्
তাৰ পাছত গৌৰী তীব্ৰ দুঃখে ব্যাকুল হৈ ত্ৰিদশালয়বাসী দেৱতাসকলক শাপ দিলে।
Verse 15
गौर्युवाच । यस्मादहं कृता देवैः पुत्रहीना समागतैः । तस्मात्तेऽपि भविष्यन्ति सन्तानेन विवर्ज्जिताः
গৌৰীয়ে ক’লে: “যিহেতু একত্ৰিত দেৱতাসকলে মোক পুত্ৰহীনা কৰিলে, সেয়েহে তেওঁলোকো সন্ততিৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব।”
Verse 16
यस्माद्वायो समायातः स्थानेऽस्मिञ्जनवर्जिते । तस्मात्कायविनिर्मुक्तस्त्वं भविष्यसि सर्वदा
হে বায়ু! যিহেতু তুমি এই জনশূন্য নিৰ্জন স্থানলৈ আহিলা, সেয়েহে তুমি সদায় দেহবিমুক্ত, নিৰাকাৰ হৈ থাকিবা।
Verse 17
एवमुक्त्वा ततो दीर्घं भर्तुः कोपपरायणा । त्यक्त्वा पार्श्वं गता राजन्नर्बुदं नगसत्तमम्
এইদৰে কৈ, তাৰ পাছত দীৰ্ঘ সময় স্বামীৰ প্ৰতি ক্ৰোধত নিমগ্ন হৈ থাকিল; আৰু হে ৰাজন, তেওঁৰ কাষ ত্যাগ কৰি অৰ্বুদ—পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ—লৈ গ’ল।
Verse 19
इन्द्राद्यैर्विबुधैः सार्द्धं तदंतिकमुपागमत् । अथ शक्रो विनीतात्मा देवीं ता प्रत्यभाषत
ইন্দ্ৰ আদি দেবতাসকলৰ সৈতে তেওঁ তাইৰ ওচৰলৈ উপনীত হ’ল। তেতিয়া বিনীতচিত্ত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) এ সেই দেবীক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 20
एष देवः शिवः प्राप्तस्तव पार्श्वं स्वलज्जया । नायाति तत्प्रसादोऽस्य क्रियता महती भव
এই দেৱ শিৱ নিজ লজ্জাসহ তোমাৰ কাষলৈ আহি উপস্থিত হৈছে; কিন্তু আগবাঢ়ি নাহে। হে মহাদেৱী, অনুগ্ৰহ কৰি তেওঁৰ ওপৰত তোমাৰ মহৎ প্ৰসাদ বৰ্ষাওক।
Verse 21
देव्युवाच । त्यक्ताऽहं तव वाक्येन पतिना समयान्विता । पुत्रं लब्ध्वा प्रयास्यामि तस्य पार्श्वे सुरेश्वर
দেৱীয়ে ক’লে: তোমাৰ বাক্যত, আমাৰ সমঝোতাৰ বন্ধনত আবদ্ধ হৈও, মোৰ স্বামীয়ে মোক ত্যাগ কৰিলে। হে সুৰেশ্বৰ, পুত্ৰ লাভ কৰি তবেই মই তেওঁৰ কাষলৈ উভতি যাম।
Verse 22
तस्यास्तं निश्चयं ज्ञात्वा स्वयं देवः समाययौ । अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं प्रसादः क्रियतामिति
তাইৰ দৃঢ় সংকল্প জানি স্বয়ং প্ৰভু তাত উপস্থিত হ’ল। মৃদু হাসি মাৰি ক’লে: “প্ৰসাদ দিয়া হওক, সন্তুষ্ট হওক।”
Verse 23
दृष्टिदानेन देवेशि भाषणेन वरानने । मया देवहितं कार्यं सर्वावस्थासु पार्वति
হে দেৱেশী, হে সুন্দৰ-মুখী পাৰ্বতী! তোমাৰ কৃপাদৃষ্টি আৰু বাক্যৰ দ্বাৰা, হে পাৰ্বতী, মই সকলো অৱস্থাত দেৱহিতৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰিব লাগিব।
Verse 24
अकाले तेन मुक्ताऽसि निवृत्तिः सुरते कृता । पुत्रार्थं ते समारंभो यतश्चासीत्सुरेश्वरि
হে সুৰেশ্বৰী, দেৱতাসকলৰ ৰাণী! তেওঁ তোমাক সময়ৰ আগতেই মুক্ত কৰিলে, আৰু মিলনৰ পৰা নিবৃত্তি ঘটিল—কাৰণ তোমাৰ উদ্যোগ আছিল পুত্ৰলাভৰ বাবে।
Verse 25
तस्मात्ते भविता पुत्रो निजदेहसमुद्भवः । मत्प्रसादादसंदिग्धं चतुर्थे दिवसे प्रिये
সেয়েহে, প্ৰিয়ে, তোমাৰ পুত্ৰ নিশ্চয় হ’ব—তোমাৰ নিজ দেহৰ পৰা উদ্ভৱ। মোৰ প্ৰসাদত, বিনা সন্দেহে, চতুৰ্থ দিনত।
Verse 26
निजांगमलमादाय यादृग्रूपं सुरेश्वरि । करिष्यसि न सन्देहस्तादृगेव भविष्यति
হে সুৰেশ্বৰী! তোমাৰ নিজ অঙ্গৰ মলিনতা লৈ তুমি যি ৰূপ গঢ়িবা, কোনো সন্দেহ নাই—সেই ৰূপেই ই হ’ব।
Verse 27
सद्यो देवगणानां च दैत्यानां च विशेषतः । तथा वै सर्वमर्त्त्यानां सिद्धिदो बहुरूपधृक्
তৎক্ষণাৎ দেৱগণৰ বাবে, বিশেষকৈ দৈত্যসকলৰ বাবে, আৰু তদ্ৰূপে সকলো মৰ্ত্যৰ বাবেও, তেওঁ বহু ৰূপ ধৰি সিদ্ধি দানকাৰী হৈ উঠে।
Verse 28
एवमुक्ता त्रिनेत्रेण परितुष्टा सुरेश्वरी । आलापं पतिना चक्रे सार्द्धं हर्षसमन्विता
ত্ৰিনেত্ৰ প্ৰভুৱে এইদৰে কোৱাত, সন্তুষ্ট সুৰেশ্বৰী দেৱী আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ স্বামীৰ সৈতে কথোপকথন কৰিলে।
Verse 29
चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततः स्नात्वा शिवा नृप । तदोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा कौतुकात्किल । चतुर्भुजं चकाराऽथ हरवाक्याद्विनायकम्
চতুৰ্থ দিন আহিলত, হে নৃপ, শিৱাই স্নান কৰিলে; তাৰ পাছত কৌতূহলবশত দেহ-মৰ্দনৰ পৰা উৎপন্ন লেপ লৈ, হৰৰ বাক্য অনুসাৰে তেওঁ চতুৰ্ভুজ বিনায়কক গঢ়ি তুলিলে।
Verse 30
ततः सजीवतां प्राप्य हरवाक्येन तं तदा । विशेषेण महाराज नायकोऽसौ कृतः क्षितौ । सर्वेषां चैव मर्त्यानां ततः ख्यातो बभूव ह
তাৰ পাছত হৰৰ বাক্যৰ দ্বাৰা তেওঁ জীৱন লাভ কৰিলে; আৰু সেই সময়ত, হে মহাৰাজ, তেওঁ পৃথিৱীত বিশেষকৈ ‘নায়ক’—অগ্ৰণী—ৰূপে স্থাপিত হ’ল; তাৰ পাছত তেওঁ সকলো মৰ্ত্যৰ মাজত খ্যাত হ’ল।
Verse 31
विनायक इति श्रीमान्पूज्यस्त्रैलोक्यवासिनाम् । सर्वेषां देवमुख्यानां बभूव हि विनायकः
শ্ৰীমান তেওঁ ‘বিনায়ক’ নামে খ্যাত হ’ল, ত্ৰিলোকবাসীৰ পূজ্য; আৰু সকলো প্ৰধান দেৱতাৰ মাজত বিনায়কেই অগ্ৰগণ্য হ’ল।
Verse 32
ततो देवगणाः सर्वे देवीप्रियहिते रताः । तस्मै ददुर्वरान्दिव्यान्प्रोचुर्देवीं च पार्थिव
তেতিয়া সকলো দেবগণ, দেৱীৰ প্ৰিয় আৰু হিতকৰ কাৰ্যত ৰত হৈ, তাক দিব্য বৰ দান কৰিলে; আৰু হে ৰাজন, দেৱীকো সম্বোধন কৰিলে।
Verse 33
देवा ऊचुः । तवायं तनयो देवि सर्वेषां नः पुरःसरः । प्रथमं पूजिते चास्मिन्पूजा ग्राह्या ततः सुरैः
দেৱাসকলে ক’লে: “হে দেৱি! তোমাৰ এই পুত্ৰ আমাৰ সকলোৰে অগ্ৰগণ্য নেতা। প্ৰথমে ইয়াক পূজা কৰিলে, তাৰ পাছতহে সুৰসকলে পূজা গ্ৰহণ কৰিব।”
Verse 34
एतच्छृंगं गिरे रम्यं तव संसेवनाच्छुभे । सर्वपापहरं नृणां दर्शनाच्च भविष्यति
“হে শুভে! তোমাৰ সেবন-সান্নিধ্যৰ ফলত এই মনোৰম গিৰিশৃঙ্গ মানুহৰ বাবে কেৱল দর্শন মাত্ৰেই সকলো পাপ হৰণকাৰী হ’ব।”
Verse 35
येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति सुपुण्ये सलिलाश्रये । ते यांस्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्
“যিসকলে ইয়াত এই অতি-পুণ্য জলাশ্ৰয়ত স্নান কৰিব, তেওঁলোকে জৰা-মৰণবর্জিত পৰম ধাম লাভ কৰিব।”
Verse 36
माघमासे तृतीयायां शुक्लायां ये समाहिताः । सप्तजन्मांतराण्येव भविष्यन्ति सुखान्विताः
“মাঘমাহত শুক্ল পক্ষৰ তৃতীয়া তিথিত যিসকলে একাগ্ৰচিত্তে সমাহিত থাকে, তেওঁলোকে সাত জন্মান্তৰ ধৰি সুখসমৃদ্ধ হ’ব।”
Verse 37
एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्थानं तु ततो गताः । देवोऽपि सहितो देव्या कैलासं पर्वतं गतः
এইদৰে কৈ সকলো দেৱতা নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল। প্ৰভুও দেৱীৰ সৈতে কৈলাস পৰ্বতলৈ গমন কৰিলে।
Verse 52
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखण्ड ईशानीशिखरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ইতি শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ তৃতীয় অৰ্বুদখণ্ডত ‘ঈশানী-শিখৰ-মাহাত্ম্য বৰ্ণন’ নাম দ্বিপঞ্চাশত্তম অধ্যায় সমাপ্ত।
Verse 918
सुतार्थं सा तपस्तेपे यतवाक्कायमानसा । ततो वर्षसहस्रान्ते देवदेवो महेश्वरः
পুত্ৰলাভৰ বাবে তাই বাক্য, দেহ আৰু মন সংযম কৰি তপস্যা কৰিলে। তাৰ পাছত হাজাৰ বছৰৰ অন্তত দেৱদেৱ মহেশ্বৰ প্ৰकट হ’ল।