Adhyaya 28
পুলস্ত্য ঋষিয়ে ৰাজশ্ৰোতাক “মানুষ্য-হ্ৰদ/মানুষ্য-তীৰ্থ” নামৰ অতি পুণ্যদায়ক জলতীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। তাত স্নান কৰিলে মানুহত্ব স্থিৰ হয়; ঘোৰ পাপভাৰ থকা লোকেও পশুযোনিত নপৰে—এই অধ্যায়ৰ মুখ্য বক্তব্য। কাহিনীত দেখা যায়, শিকারীৰ তাড়নাত হৰিণৰ এটা জাক সেই পানীত সোমাই পৰামাত্ৰেই মানুহ হৈ যায় আৰু পূৰ্বজন্মৰ স্মৃতিও ধৰি ৰাখে। অস্ত্ৰধাৰী শিকারীয়ে আহি হৰিণৰ পথ সোধে; নবমানৱসকলে কয়—এই ৰূপান্তৰ কেৱল তীৰ্থৰ প্ৰভাৱতেই ঘটিছে। তেতিয়া শিকারীয়ে অস্ত্ৰ ত্যাগ কৰি স্নান কৰে আৰু ধৰ্মাৰ্থ “সিদ্ধি” লাভ কৰে। তীৰ্থৰ পাপহৰণ শক্তি দেখি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) ধূলি ভৰাই তাক নিষ্প্ৰভ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে; তথাপি পৰম্পৰা মতে তাৰ প্ৰভাৱ অক্ষুণ্ণ থাকে। বুধাষ্টমীত তাত স্নান কৰা লোক পশুভাৱ নাপায় আৰু শ্ৰাদ্ধ-দানে পিতৃমেধৰ পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ सुपुण्यं मानुषं ह्रदम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्मनुष्यो जायते सदा
পুলস্ত্য ক’লে: হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! তাৰ পাছত অতি পুণ্যময় ‘মানুষ’ নামৰ হ্ৰদলৈ যোৱা উচিত; য’ত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰিলে জীৱ সদায় মানুহ ৰূপে জন্ম লাভ কৰে।
Verse 2
न तिर्यक्त्वमवाप्नोति कृत्वाऽपि बहुपातकम् । तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं यत्तच्छृणु नराधिप
বহু মহাপাপ কৰিলেও, তাত (স্নান কৰিলে) তিৰ্যক যোনি লাভ নহয়। হে নৰাধিপ! তাত পূৰ্বে এক আশ্চৰ্য ঘটনা ঘটিছিল—সেয়া শুনা।
Verse 3
मृगयूथमनुप्राप्त व्याधव्याप्तं समन्ततः । ते मृगा भयसन्त्रस्ताः प्रविष्टा जलमध्यतः
চাৰিওফালে ব্যাধে ঘেৰি ধৰা মৃগৰ এটা দল তাত আহি পৰিল; সেই মৃগবোৰ ভয়ে কঁপি পানীৰ মাজলৈ সোমাই গ’ল।
Verse 4
सद्यो मनुष्यतां प्राप्ताः पूर्वजातिस्मरास्तथा । एतस्मिन्नेव काले तु व्याधास्ते समुपागताः
তৎক্ষণাৎ তেওঁলোকে মানৱ-ৰূপ লাভ কৰিলে আৰু পূৰ্বজন্মৰ স্মৃতিও জাগ্ৰত হ’ল। সেই একে সময়তে সেই ব্যাধ-শিকারীৰ দলো তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 5
चापबाणधराः सर्वे यथा वै यमकिंकराः । पप्रच्छुश्च मृगान्भूप मानुषत्वमुपागतान्
সকলোৱে ধনু-বাণ ধৰি আছিল, যেন যমৰ কিঙ্কৰ। হে ৰাজন, তেওঁলোকে মানৱত্ব লাভ কৰা সেই হৰিণসকলক সুধিলে।
Verse 6
मृगयूथमनु प्राप्तमस्मिन्स्थाने जलाश्रये । केन मार्गेण तद्यातं वदध्वं सत्वरं हि नः । वयं सर्वे परिश्रांताः क्षुत्तृड्भ्यां च विशेषतः
“আমি হৰিণৰ ইউথটোক খেদি খেদি এই জলাশ্ৰয় স্থানলৈ আহিছোঁ। সি কোন পথেদি গ’ল? সোনকালে কওক। আমি সকলোৱে অতিশয় ক্লান্ত—বিশেষকৈ ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাত।”
Verse 7
मनुष्या ऊचुः । वयं ते हरिणाः सर्वे मानुष्यं भावमाश्रिताः । तीर्थस्यास्य प्रभावेण सत्यमेतदसंशयम्
মানৱসকলে ক’লে: “আমিয়েই সেই সকলো হৰিণ; আমি মানৱ-ভাব আশ্ৰয় কৰিছোঁ। এই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত ই সত্য—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”
Verse 8
पुलस्त्य उवाच । ततस्ते शबराः सर्वे त्यक्त्वा चापानि पार्थिव । कृत्वा स्नानं जले तस्मिन्सद्यः सिद्धिं गता नृप
পুলস্ত্য ক’লে: তেতিয়া সেই সকলো শবৰ ব্যাধে, হে ৰাজন, ধনু ত্যাগ কৰি, সেই জলত স্নান কৰি, তৎক্ষণাৎ সিদ্ধি লাভ কৰিলে, হে নৃপ।
Verse 9
ततः शक्रस्तु तद्दृष्ट्वा तीर्थं पापहरं नृप । पूरयामास सर्वत्र पांसुभिर्नृपसत्तम
তেতিয়া শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)য়ে, হে নৃপ, পাপহৰ তীৰ্থটো দেখি, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, সৰ্বত্ৰ ধূলিৰে তাক পূৰাই দিলে।
Verse 10
अद्यापि मनुजास्तत्र बुधाष्टम्यां नराधिप । स्नानं ये प्रकरिष्यंति तिर्यक्त्वं न व्रजंति ते
আজি পৰ্যন্ত, হে নৰাধিপ, যিসকল মানুহে তাত বুধাষ্টমীত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰে, তেওঁলোকে তিৰ্যক যোনি (পশুজন্ম)লৈ নাযায়।
Verse 11
पितृमेधफलं कृत्स्नं श्राद्धदानादवाप्नुयुः
শ্ৰাদ্ধ-দানৰ সৈতে দান কৰিলে তেওঁলোকে পিতৃমেধ যজ্ঞৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।
Verse 28
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे मनुष्यतीर्थप्रभाव वर्णनंनामाष्टाविंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ তৃতীয় অৰ্বুদখণ্ডত ‘মনুষ্য তীৰ্থ-প্ৰভাৱ বৰ্ণন’ নামৰ অষ্টাবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।