
পুলস্ত্য ঋষিয়ে ৰজাক পাপনাশক পৰ্বতৰ ওপৰত অৱস্থিত কনখল তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। আগতে সুমতি নামৰ এজন ৰজা সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়ত অৰ্বুদলৈ গৈ ব্ৰাহ্মণসকলক দান দিবলৈ শুদ্ধ সোণ লৈ গৈছিল। অসাৱধানতাত সেই সোণ পানীত পৰি যায়; বহুত বিচাৰিও নাপাই তেওঁ অনুতপ্ত হৈ ঘৰলৈ উভতি আহে আৰু পাছত আন এটা গ্ৰহণত স্নানাৰ্থে পুনৰ সেই ঠাইলৈ যায়। তেতিয়া এক অশৰীৰী বাণী শুনা যায়—এই তীৰ্থত ইহলোকে বা পৰলোকে “ক্ষতি” নাই; পানীত পৰি যোৱা সোণ কোটি-গুণ হৈ প্ৰকাশ পায়। আগৰ ভুলৰ অনুশোচনাই ভৱিষ্যতৰ শ্ৰাদ্ধ আৰু দানত ‘সংখ্যা/পৰিমাপ’ ৰূপে ফল দিয়ে। বাণীৰ নিৰ্দেশমতে বিচাৰিলে তেওঁ উজ্জ্বল আৰু প্ৰচুৰ, বহুগুণিত সোণ উদ্ধাৰ কৰে। তীৰ্থৰ শক্তি বুজি তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলক মহাদান কৰে আৰু তাক পিতৃদেৱতালৈ অৰ্পণ কৰে। সেই দানফলত তেওঁ ধনদ নামৰ এজন যক্ষ হয়—বিভিন্ন ঐশ্বৰ্য দানকাৰী। শেষত বিধান—এই তীৰ্থত সূৰ্যগ্ৰহণত কৰা শ্ৰাদ্ধ আकल्पকাল পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰে; স্নানে ঋষি, দেৱ আৰু মহানাগসকলক প্ৰসন্ন কৰি তৎক্ষণাৎ পাপ নাশ কৰে। সেয়ে যথাশক্তি স্নান, দান আৰু শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्मिन्कनखलंनाम पर्वते पापनाशने
পুলস্ত্য ক’লে: তেতিয়া, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, ত্ৰিলোক-বিখ্যাত সেই তীৰ্থলৈ যোৱা—পাপনাশক ‘কনখল’ নামৰ পৰ্বতত।
Verse 2
शृणु तत्राऽभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते । पार्थिवः सुमतिर्नाम संप्राप्तोऽर्बुदपर्वते
হে মহীপতে, শুনা—সেই ঠাইত পূৰ্বে যি আশ্চৰ্য ঘটনা ঘটিছিল। ‘সুমতি’ নামৰ এজন ৰজা একেদিন অৰ্বুদ পৰ্বতলৈ আহিছিল।
Verse 3
सूर्यग्रहे महीपाल तीर्थं कनखलं गतः । तेन विप्रार्थमानीतं सुवर्णं जात्यमेव हि
হে মহীপাল, সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়ত সি কনখল তীৰ্থলৈ গৈছিল। ব্ৰাহ্মণসকলক দান দিবলৈ সি শুদ্ধ জাতি সোণ আনিছিল।
Verse 4
प्रभूतं पतितं तोये प्रमादात्तस्य भूपतेः । न लब्धं तेन भूपाल अन्वेषणपरेण च
হে ভূপতে, সেই ৰজাৰ অসাৱধানতাত বহুত সোণ পানীত পৰি গ’ল। হে ভূপাল, বহু অন্বেষণ কৰিলেও সি তাক পুনৰ নাপালে।
Verse 5
ततः स्नात्वा गृहं प्राप्तः पश्चात्तापसमन्वितः । ततः कालेन महता स भूयस्तत्र चागतः
তাৰ পিছত স্নান কৰি সি ঘৰলৈ উভতি আহিল, অনুতাপে ভৰপূৰ হৈ। তাৰ পাছত বহু সময় পাৰ হোৱাৰ পিছত সি পুনৰ তাতেই আহিল।
Verse 6
स्नानार्थं भास्करे ग्रस्ते तं च देशमपश्यत । चिंतयामास मेधावी ह्यस्मिन्देशे तदा मम
সূৰ্য গ্ৰহণে আচ্ছন্ন হোৱাত স্নানাৰ্থে আহি তেওঁ সেই একে পবিত্ৰ স্থান দেখা পালে। মেধাৱী ৰজাই মনতে চিন্তা কৰিলে—‘এই দেশত, সেই সময়ত, মোৰ…’
Verse 7
सुवर्णं पतितं हस्तान्न च लब्धं कथंचन
‘সোণ মোৰ হাতৰ পৰা সৰি পৰিল, আৰু কোনো উপায়ে মই তাক পুনৰ নাপালোঁ।’
Verse 8
पुलस्त्य उवाच । एवं चिंतयतस्तस्य वागुवाचाशरीरिणी । नात्र नाशोऽस्ति राजेन्द्र इह लोके परत्र च
পুলস্ত্য ক’লে: তেওঁ এইদৰে চিন্তা কৰি থাকোঁতে এক অশৰীৰী বাণী ক’লে—‘হে ৰাজেন্দ্ৰ, ইয়াত নাশ নাই; এই লোকতো নহয়, পৰলোকতো নহয়।’
Verse 9
अत्र कोटिगुणं जातं सुवर्णं यत्पुरातनम् । पश्चात्तापस्त्वया भूरि कृतो यद्द्रव्यनाशने
‘ইয়াত সেই পুৰাতন সোণ কোটি গুণে বৃদ্ধি পাইছে। আৰু ধনৰ নাশৰ বাবে তুমি যি বহুত অনুতাপ কৰিছিলা…’
Verse 10
तस्मात्संख्या च संजाता तथैवाकल्पितस्य च । येऽत्र श्रद्धासमायुक्ताः सुवर्णैर्नृपसत्तम । यत्नाच्छ्राद्धं करिष्यंति सुवर्णं च विशेषतः
‘সেইহেতু ইয়াত যি অকল্পিত আছিল সেয়াও গণনাত পৰে। হে নৃপসত্তম, যিসকলে শ্ৰদ্ধাৰে ইয়ালৈ আহি যত্নে শ্ৰাদ্ধ কৰে, বিশেষকৈ সোণ দান-অৰ্পণ কৰে…’
Verse 11
ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यंति संख्या तस्य न विद्यते । अत्रान्वेषय देशे त्वं प्राप्स्यसे नाऽत्र संशयः
যেতিয়া তেওঁলোকে ব্ৰাহ্মণসকলক এনে দান দিয়ে, তাৰ পৰিমাণ গণনা কৰিব নোৱাৰি। এই ঠাইতেই তুমি অনুসন্ধান কৰা—তুমি নিশ্চয়েই তাক লাভ কৰিবা; ইয়াত একো সন্দেহ নাই।
Verse 12
स श्रुत्वा भारती तत्र ह्याकाशादुत्थितां नृप । अन्वेषमाणोऽस्मिन्देशे सुवर्णं तच्च लब्धवान्
হে ৰাজা, তাত আকাশৰ পৰা উঠা দিৱ্য বাণী (ভাৰতী) শুনি, তেওঁ সেই দেশত অনুসন্ধান কৰি নিশ্চয়েই সেই সোণ লাভ কৰিলে।
Verse 13
शुभ्रं कोटिगुणं प्राज्यं ततस्तुष्टिं समागतः । ज्ञात्वा तीर्थप्रभावं तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः । प्रददौ च दयायुक्त उद्दिश्य पितृदेवताः
সেই সোণ আছিল পবিত্ৰ, কোটি গুণে বৃদ্ধি পোৱা আৰু প্ৰচুৰ; সেয়ে তেওঁ তৃপ্ত হ’ল। সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱ জানি, দয়াৰে উদ্বুদ্ধ হৈ, পিতৃদেৱতাসকলক উদ্দেশ্য কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক হাজাৰ হাজাৰ দান দিলে।
Verse 14
ततस्तस्य प्रभावेण स दानस्य महीपतिः । संजातो धनदोनाम यक्षो नानाधनप्रदः
তাৰ পাছত সেই (তীৰ্থ)ৰ প্ৰভাৱ আৰু সেই দানৰ শক্তিৰে, সেই পৃথিৱীৰ অধিপতি ‘ধনদ’ নামৰ এক যক্ষ ৰূপে জন্ম ল’লে, যি নানা ধনৰ দাতা।
Verse 15
तत्र यः कुरुते श्राद्धं ग्रहे सूर्यस्य भूमिप । आकल्पं पितरस्तस्य तृप्तिं यांति सुतर्पिताः
হে ভূমিপতি, যি কোনোবাই তাত সূৰ্যৰ ধামত শ্ৰাদ্ধ কৰে, তাৰ পিতৃসকল কল্পৰ অন্তলৈকে তৃপ্ত থাকে, সু-তৰ্পিত আৰু প্ৰসন্ন হৈ।
Verse 16
स्नानेन ऋषयो देवास्तुष्टिं यांति महोरगाः । नाशः संजायते सद्यः पापस्य पृथिवीपते
তাত স্নান কৰিলে ঋষি, দেৱতা আৰু মহা নাগসকল সন্তুষ্ট হয়; আৰু হে পৃথিৱীপতি, পাপৰ নাশ তৎক্ষণাৎ ঘটে।
Verse 17
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । यथाशक्त्या तथा दानं श्राद्धं च नृपसत्तम
সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে তাত স্নান কৰা উচিত; আৰু হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, যথাশক্তি দান আৰু শ্ৰাদ্ধো সম্পাদন কৰিব।
Verse 26
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कनखलतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षङ्विंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ তৃতীয় অৰ্বুদখণ্ডত ‘কনখল তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামৰ ষড়্বিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।