
এই অধ্যায়ত পুলস্ত্য মুনিয়ে পঙ্গু-তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিছে; ইয়াক সৰ্ব-পাতক-নাশক আৰু অতি পৱিত্ৰ তীৰ্থ বুলি কোৱা হৈছে। চ্যৱন বংশত জন্ম লোৱা পঙ্গু নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণ হাঁটিব নোৱাৰিছিল; আত্মীয়সকলে গৃহকাৰ্যলৈ গৈ তাক অৱহেলা কৰি এৰি থৈ যোৱাত সি গভীৰ দুখত পৰে। সি অৰ্বুদাচললৈ গৈ এটা সৰোবৰ পায় আৰু ঘোৰ তপস্যা কৰে; শিৱলিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি গন্ধ, পুষ্প, নৈবেদ্য আদি অৰ্ঘ্যৰে নিয়মমতে শ্ৰদ্ধা-ভক্তিৰে পূজা কৰে। পাছত বায়ুভক্ষণ, জপ আৰু হোমৰ দ্বাৰা দীঘলীয়া সময় ধৰি অবিৰত সাধনা চলাই যায়। তপস্যাত প্ৰসন্ন মহাদেৱে সাক্ষাৎ কথা কৈ বৰ দিয়ে। পঙ্গুৱে প্ৰাৰ্থনা কৰে—এই তীৰ্থ তাৰ নামত প্ৰসিদ্ধ হওক, ইয়াত শিৱকৃপাৰে তাৰ লেঙুৰীয়া অৱস্থা দূৰ হওক, আৰু পাৰ্বতীসহ শিৱৰ নিত্য সান্নিধ্য থাকক। ঈশ্বৰে বৰ দি চৈত্ৰ শুক্ল চতুৰ্দশীত বিশেষ সান্নিধ্যৰ আশ্বাস দিয়ে। ফলশ্ৰুতি—স্নানমাত্ৰে পঙ্গুৱে দিব্য দেহ লাভ কৰে; সেই তিথিত স্নান কৰা তীৰ্থযাত্ৰীসকল লেঙুৰীয়াৰ পৰা মুক্ত হৈ শুভ ৰূপান্তৰিত দেহ পায়।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । पंगु तीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपातकनाशनम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं पंगुना ब्राह्मणेन च
পুলস্ত্য ক’লে: তাৰ পিছত পংগু তীৰ্থলৈ যাব লাগে, যি সকলো পাপ নাশ কৰে; য’ত পূৰ্বকালত পংগু নামৰ ব্ৰাহ্মণে তপস্যা কৰিছিল।
Verse 2
पंगुनामा द्विजः पूर्वं च्यवनस्यान्वयेऽभवत् । अशक्तश्चलितुं भूमौ पंगुभावान्नृपोत्तम
হে নৃপোত্তম! পূৰ্বতে চ্যৱনৰ বংশত পঙ্গু নামৰ এজন দ্বিজ জন্মিছিল। খোৰা অৱস্থাৰ বাবে সি পৃথিৱীত চলাফেরা কৰিব নোৱাৰিছিল।
Verse 3
गृहकृत्यनियुक्तोऽसावेकदा बान्धवैर्नृप । पंगुर्गंतुं न शक्तोऽसौ परं दुःखमवाप्तवान्
হে নৃপ! এবাৰ বান্ধৱসকলে গৃহকাৰ্যত নিযুক্ত কৰাত পঙ্গু তেওঁলোকৰ সৈতে যাব নোৱাৰিলে; তেতিয়া সি গভীৰ দুঃখত পতিত হ’ল।
Verse 4
अथासौ तैः परित्यक्तो गत्वार्बुदमथाचलम् । एकं सरः समासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम्
তাৰপিছত তেওঁলোকে ত্যাগ কৰাত সি অৰ্বুদ পৰ্বতলৈ গ’ল। তাত এটা সৰোবৰ পায়ে সি অতি কঠোৰ তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 5
लिंगं संस्थाप्य तत्रैव पूजयामास तं विभुम् । गन्धपुष्पादिनैवेद्यैः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः
তাতেই সি এটা লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি সেই বিভু প্ৰভুৰ পূজা কৰিলে। সুগন্ধ, পুষ্প আৰু নৈবেদ্য আদি অৰ্পণ কৰি, স্থিৰ আৰু যথাযথ শ্ৰদ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ।
Verse 6
शिवभक्तिपरो जातो वायुभक्षो बभूव ह । जपहोमरतो नित्यं पंगुनामा द्विजोत्तमः
পঙ্গু নামৰ সেই দ্বিজোত্তম শিৱভক্তিত পৰম হ’ল। সি কেৱল বায়ুকেই আহাৰ কৰি থাকিল আৰু নিত্য জপ-হোমত ৰত থাকিল।
Verse 7
ततस्तुष्टो महादेवो ब्राह्मणं नृपसत्तम । पंगुं प्रति महाराज वाक्यमेतदुवाच ह
তেতিয়া সন্তুষ্ট মহাদেৱে—হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ মহাৰাজ—ব্ৰাহ্মণ পংগুক এই বাক্য ক’লে।
Verse 8
ईश्वर उवाच । पंगो तुष्टो महादेवो वरं वरय सुव्रत । तव दास्याम्यहं सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
ঈশ্বৰে ক’লে: “হে পংগু, মহাদেৱ সন্তুষ্ট। হে সুব্ৰত, বৰ বাছি লোৱা; অতি দুৰ্লভ হলেও মই তোমাক সকলো দিম।”
Verse 9
पंगुरुवाच । नाम्ना मे ख्यातिमायातु तीर्थमेतत्सुरेश्वर । पंगुभावोऽत्र मे यातु प्रसादात्तव शंकर
পংগুৱে ক’লে: “হে সুৰেশ্বৰ, এই তীৰ্থ মোৰ নামৰে খ্যাত হওক। আৰু হে শংকৰ, তোমাৰ প্ৰসাদে মোৰ খোঁড়াভাব ইয়াতেই ত্যাগ হওক।”
Verse 10
तवास्तु सततं चात्र सांनिध्यं सह भार्यया । एवमुक्तः स तेनाथ विप्रं प्रति वचोब्रवीत्
“তথাস্তূ। ইয়াত মোৰ সন্নিধান সদায় থাকক, পত্নীৰ সৈতে।” এইদৰে কোৱা হ’লে, তেওঁ পুনৰ ব্ৰাহ্মণক বাক্য ক’লে।
Verse 11
ईश्वर उवाच । नाम्ना तव द्विजश्रेष्ठ तीर्थमेतद्भविष्यति । ख्यातिं तपःप्रभावेन तीर्थं यास्यति सत्तम
ঈশ্বৰে ক’লে: “হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, এই তীৰ্থ তোমাৰ নামৰে হ’ব। হে সত্তম, তোমাৰ তপস্যাৰ প্ৰভাৱে এই তীৰ্থ মহাখ্যাতি লাভ কৰিব।”
Verse 12
चैत्रशुक्लचतुर्द्दश्यां सांनिध्यं मे भवेत्तथा
চৈত্ৰ শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথিতো মোৰ সান্নিধ্য ইয়াতো তেনেদৰে প্ৰকাশ পাব।
Verse 13
पुलस्त्य उवाच । स्नानमात्रेण विप्रोऽसौ दिव्यरूपमवाप ह । तत्र तस्थौ महादेवो गौर्या सह महेश्वरः
পুলস্ত্য ক’লে: কেৱল স্নানমাত্ৰে সেই ব্ৰাহ্মণে দিব্য ৰূপ লাভ কৰিলে। তাত মহাদেৱ—মহেশ্বৰ—গৌৰীৰ সৈতে অৱস্থিত থাকিল।
Verse 14
तस्मिन्दिने नृपश्रेष्ठ स्नानं तत्र समाचरेत् । स पंगुत्वाद्विनिर्मुक्तो दिव्यरूपमवाप्नुयात्
সেই দিনাই, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, তাত স্নান কৰা উচিত। খোঁড়া-পণৰ পৰা মুক্ত হৈ সি দিব্য ৰূপ লাভ কৰিব।
Verse 17
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे पंगुतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तदशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশি হাজাৰ শ্লোকসমৃদ্ধ সংহিতাৰ সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ তৃতীয় অৰ্বুদখণ্ডত ‘পঙ্গু তীৰ্থ-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামৰ সপ্তদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।