Adhyaya 13

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अंबरीषस्य राजर्षेरैशान्यां पापनाशनम्

পুলস্ত্য ক’লে: হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! তাৰ পাছত ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুত সেই তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত—ৰাজৰ্ষি অম্বৰীষৰ তীৰ্থ—ঈশান কোণত অৱস্থিত, পাপনাশক।

Verse 2

यत्र स्वयं हृषीकेशः काले च कलिसंज्ञके । तस्य वाक्यादृतस्तीर्थे स्वयं हि परितिष्ठति

য’ত কলি নামে যুগতো, হৃষীকেশ স্বয়ং—নিজ বাক্য মানি—সেই তীৰ্থতে সাক্ষাতে অৱস্থান কৰে।

Verse 3

पुरासीत्पृथिवीपालो ह्यंबरीषो युगे कृते । हरिमाराधयामास तपस्तेपे सुदुष्करम्

প্ৰাচীন কালত, কৃতযুগত, অম্বৰীষ নামে এজন পৃথিৱীপাল ৰজা আছিল। তেওঁ হৰিৰ আৰাধনা কৰিছিল আৰু অতি দুঃসাধ্য তপস্যা সম্পন্ন কৰিছিল।

Verse 4

तस्मिंस्तीर्थे स राजेन्द्रो मितभक्षो जितेन्द्रियः । सहस्रमेकं वर्षाणां तत आसीत्फलाशनः

সেই তীৰ্থতে সেই ৰাজেন্দ্ৰ মিতভক্ষী আৰু জিতেন্দ্ৰিয় আছিল। তাৰ পাছত তেওঁ হাজাৰ বছৰ ধৰি কেৱল ফলাহাৰেই জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।

Verse 5

सहस्रे द्वे ततो राजञ्छीर्णपर्णाशनोऽभवत् । सहस्रे द्वे ततो भूयो जलाहारो बभूव ह

তাৰ পাছত, হে ৰাজন, দুহাজাৰ বছৰ তেওঁ শুকান পাত খাই জীৱন ধাৰণ কৰিলে; আৰু তাৰ পাছৰ পুনৰ দুহাজাৰ বছৰ তেওঁ কেৱল জল-আহাৰেই থাকিল।

Verse 6

सहस्रत्रितयं राजन्वायुभक्षो बभूव ह । चिन्तयन्पुंडरीकाक्षं मानसे श्रद्धयान्वितः

হে ৰাজন, তিনিহাজাৰ বছৰ তেওঁ কেৱল বায়ুকেই আহাৰ কৰি থাকিল; আৰু শ্ৰদ্ধাৰে মনৰ ভিতৰত পদ্মনয়ন প্ৰভু (বিষ্ণু)ক ধ্যান-চিন্তা কৰিলে।

Verse 7

दश वर्षसहस्रान्ते ततश्च नृपसत्तम । तुतोष भगवान्विष्णुस्तस्यासौ दर्शनं ददौ

তাৰ পাছত, হে নৃপসত্তম, দহ হাজাৰ বছৰৰ অন্তত ভগৱান বিষ্ণু সন্তুষ্ট হ’ল আৰু তেওঁক নিজৰ দৰ্শন দান কৰিলে।

Verse 8

कृत्वा देवपते रूपमारुह्यैरावतं गजम् । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति अंबरीषं नराधिपम्

দেৱপতিৰ ৰূপ ধৰি আৰু ঐৰাৱত গজত আৰোহণ কৰি, তেওঁ নৰাধিপ অম্বৰীষক ক’লে— “মই বৰদাতা।”

Verse 9

इंद्र उवाच । वरं वरय भद्रं ते राजन्यन्मनसीप्सितम् । त्वां दृष्ट्वा भक्तिसंयुक्तमागतोऽहमसंशयम्

ইন্দ্ৰই ক’লে— “হে ৰাজন, তোমাৰ মঙ্গল হওক; তোমাৰ মনত যি ইচ্ছা, সেই বৰ বাছি লোৱা। তোমাক ভক্তিযুক্ত দেখি মই নিঃসন্দেহে ইয়ালৈ আহিছোঁ।”

Verse 10

अंबरीष उवाच । मुक्तिं दातुमशक्तोसि त्वं च वृत्रनिषूदन । तव प्रसादाद्देवेश त्रैलोक्यं मम वर्त्तते । स्वागतं गच्छ देवेश न वरो रोचते मम

অম্বৰীষে ক’লে: “হে বৃত্ৰ-নিষূদন! তুমি মোক্ষ দান কৰিবলৈ অক্ষম। হে দেৱেশ! তোমাৰ প্ৰসাদে ত্ৰিলোক্য মোৰ অধীনতে আছে। স্বাগতম—হে দেৱেশ, শান্তিতে গ’বা; মোৰ কোনো বৰ মনোহৰ নহয়।”

Verse 11

सर्वथा दास्यते मह्यं वरं तुष्टश्चतुर्भुजः । तदाहं प्रतिगृह्णामि गच्छ देव नमोस्तु ते

“চতুৰ্ভুজ প্ৰভু সন্তুষ্ট হৈ সকলো প্ৰকাৰেই মোক বৰ দিব। সেয়ে মই সেইটো (তাঁৰ পৰা) গ্ৰহণ কৰোঁ। হে দেৱ, গ’বা; তোমাক নমস্কাৰ।”

Verse 12

इन्द्र उवाच । वरं वरय राजर्षे यत्ते मनसि वर्त्तते । ब्रह्मविष्णुत्रिनेत्राणामहमीशो नृपोतम

ইন্দ্ৰে ক’লে: “হে ৰাজর্ষি! তোমাৰ মনত যি আছে সেই বৰ বাছি লোৱা। হে নৃপোত্তম! মই ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ত্ৰিনেত্ৰ (শিৱ)ৰ ওপৰতো ঈশ্বৰ।”

Verse 13

अन्येषां चैव देवानां त्रैलोक्यस्याप्यहं विभुः । वरं वरय तस्मात्त्वं प्रसादान्मे सुदुर्ल्लभम्

“অন্য দেৱতাসকলৰ ওপৰতো মই প্ৰভু, আৰু ত্ৰিলোক্যৰো মই বিভু। সেয়ে মোৰ প্ৰসাদে অতি দুৰ্লভ যি বৰ, সেইটো তুমি বাছি লোৱা।”

Verse 14

प्रसन्ने मयि राजेन्द्र प्रसन्नाः सर्वदेवताः । कुरु मे वचनं राजन्गृह्यतां वरमुत्तमम्

“হে ৰাজেন্দ্ৰ! মই প্ৰসন্ন হ’লে সকলো দেৱতা প্ৰসন্ন হয়। হে ৰাজন! মোৰ বাক্য মানা; উত্তম বৰ গ্ৰহণ কৰা।”

Verse 15

अंबरीष उवाच । राजा त्वं सर्वदेवानां त्रैलोक्यस्य तथेश्वरः । सप्तद्वीपवती राजा अहं वृत्रनिषूदन

অম্বৰীষে ক’লে: “হে বৃত্ৰাসুৰৰ বিনাশকাৰী, আপুনি সৰ্বদেৱতাৰ ৰজা আৰু ত্ৰিলোকৰ অধিপতি। কিন্তু মই সপ্তদ্বীপযুক্ত পৃথিৱীৰ ৰজা।”

Verse 16

हषीकेशस्य सद्भक्तं विद्धि मां तात निश्चयम् । आगतश्च हृषीकेशो वरं दास्यत्यसंशयम्

“হে প্ৰিয়, মোক হৃষীকেশৰ (বিষ্ণুৰ) এজন সঁচা ভক্ত বুলি জানিব। হৃষীকেশ সঁচাকৈয়ে উপস্থিত হৈছে, আৰু নিঃসন্দেহে তেওঁ বৰদান প্ৰদান কৰিব।”

Verse 17

इन्द्र उवाच । ददतो मम भूपाल न गृह्णासि वरं यदि । वज्रं त्वां प्रेरयिष्यामि वधाय कृतनिश्चयः

ইন্দ্ৰই ক’লে: “হে ৰাজন, যদি আপুনি মই আগবঢ়োৱা বৰ গ্ৰহণ নকৰে, তেন্তে মই আপোনাৰ মৃত্যুৰ সংকল্প লৈ আপোনাৰ ওপৰত বজ্ৰ নিক্ষেপ কৰিম।”

Verse 18

एवमुक्त्वा सहस्राक्षः सृक्किणी परिलेलिहन् । कुलिशं भ्रामयामास गृहीत्वा दक्षिणे करे

এইদৰে কৈ সহস্ৰলোচন ইন্দ্ৰই নিজৰ ওঁঠ চেলেকি সোঁহাতত বজ্ৰ লৈ ঘূৰাবলৈ ধৰিলে।

Verse 19

तस्येवं भ्राम्यमाणस्य महोत्पाता बभूविरे । ततः पर्वतशृंगाणि विशीर्णानि समंततः

তেওঁ এইদৰে ঘূৰাই থাকোঁতে মহাউৎপাতৰ সৃষ্টি হ’ল; তেতিয়া চাৰিওফালে পৰ্বতৰ শিখৰবোৰ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ সিঁচৰতি হৈ পৰিল।

Verse 20

आवृतं गगन मेघैर्विधुन्वानैर्महीं तदा । न किंचिद्दृश्यते तत्र सर्वं संतमसावृतम्

তেতিয়াই পৃথিৱীৰ ওপৰত আকাশ কঁপনি তোলা, ঘূৰ্ণায়মান মেঘেৰে আৱৃত হ’ল; তাত একো দেখা নগ’ল—সকলো ঘন অন্ধকাৰত ঢাক খাই থাকিল।

Verse 21

एतस्मिन्नेव काले तु स राजा हरिवत्सलः । निमील्य लोचने स्वीये समाधिस्थो बभूव ह

ঠিক সেই সময়তে হৰিৰ প্ৰিয় সেই ৰজাই নিজৰ চকু দুটা নিমিলি সমাধিস্থ হ’ল।

Verse 22

ततस्तुष्टो जगन्नाथ साक्षात्प्रत्यक्षतां गतः । ऐरावतः स गरुडस्तत्क्षणात्समजायत

তাৰ পাছত জগন্নাথ প্ৰভু সন্তুষ্ট হৈ সাক্ষাৎ প্ৰত্যক্ষ হ’ল। সেই ক্ষণতে ঐৰাৱতৰ স্থানত গৰুড় প্ৰকাশ পালে।

Verse 23

तमुवाच हृषीकेशो मेघगंभीरया गिरा । ध्यानस्थितं नृपश्रेष्ठं शंख चक्रगदाधरः

শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী হৃষীকেশে ধ্যানস্থ সেই নৃপশ্ৰেষ্ঠক মেঘ-গম্ভীৰ বাণীৰে ক’লে।

Verse 24

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्सानन्यभक्त जनेश्वर । वरं वरय भद्रं ते यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: ‘হে বৎস, হে জনেশ্বৰ, মোৰ একান্ত ভক্ত! মই তোমাত সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট। বৰ বাছি লোৱা; তোমাৰ মঙ্গল হওক, যদিও সেয়া অতি দুৰ্লভ হয়।’

Verse 25

अंबरीष उवाच । यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरो मम । संसाराब्धेस्तारणाय वरदो भव मे हरे

অম্বৰীষে ক’লে: “হে ভগৱান, যদি আপুনি প্ৰসন্ন হন আৰু যদি মোক বৰ দিয়া উচিত হয়, তেন্তে হে হৰি, সংসাৰ-সাগৰ পাৰ কৰাবলৈ মোৰ বৰদাতা হওক।”

Verse 26

पुलस्त्य उवाच । अथाह भगवान्विष्णुरंबरीषं जनाधिपम् । ज्ञानयोगं सुविस्तीर्णं संसारक्षयकारणम्

পুলস্ত্য ক’লে: তেতিয়া ভগৱান বিষ্ণুৱে জনাধিপ ৰজা অম্বৰীষক সম্বোধন কৰি জ্ঞান-যোগ বিস্তাৰকৈ বৰ্ণনা কৰিলে, যি সংসাৰ-বন্ধনৰ ক্ষয়ৰ কাৰণ।

Verse 27

यस्मिञ्जाते नरः सद्यः संसारान्मुच्यते नृप । श्रुत्वा स नृपतिः सम्यक्प्रणम्योवाच केशवम्

হে নৃপ, যাৰ উদয় হ’লে মানুহ তৎক্ষণাৎ সংসাৰৰ পৰা মুক্ত হয়—এই কথা শুনি সেই ৰজাই যথাযথভাৱে প্ৰণাম কৰি পুনৰ কেশৱক ক’লে।

Verse 28

अंबरीष उवाच । भगवन्यस्त्वया प्रोक्तो योगोऽयं मम विस्तरात् । दुर्ज्ञेयः स नृणां देव विशेषाच्च कलौ युगे

অম্বৰীষে ক’লে: হে ভগৱান, আপুনি মোক যি যোগ বিস্তাৰকৈ কৈছে, সেয়া মানুহৰ বাবে বুজিবলৈ দুৰূহ, হে দেৱ—বিশেষকৈ কলিযুগত।

Verse 29

अपि चेत्सुप्रसन्नोऽसि क्रियायोगं ब्रवीहि मे । लोकानां तारणार्थाय शंखचक्रगदाधर

যদি আপুনি অতি প্ৰসন্ন হন, তেন্তে মোক ক্ৰিয়া-যোগ কওক, হে শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী, যাতে লোকসকলক পাৰ কৰাব পৰা যায়।

Verse 30

पुलस्त्य उवाच । ततस्तस्मै नरेन्द्राय क्रियायोगं जनार्द्दनः । यथायोग्यं नृपश्रेष्ठ कथयामास केशवः

পুলস্ত্য ক’লে: তাৰ পাছত জনাৰ্দন কেশৱে সেই নৰেন্দ্ৰক, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁৰ যোগ্যতা অনুসাৰে ক্ৰিয়াযোগৰ উপদেশ দিলে।

Verse 31

तं श्रुत्वा तुष्टहृदयोंऽबरीषो वाक्यमब्रवीत्

সেয়া শুনি অম্বৰীষৰ হৃদয় সন্তুষ্ট হ’ল, আৰু তেওঁ এই বাক্য ক’লে।

Verse 32

अंबरीष उवाच । यदि तुष्टोऽसि भगवन्रूपेणानेन माधव । ममाश्रमे त्वं देवेश सदा सन्निहितो भव

অম্বৰীষ ক’লে: হে ভগৱান মাধৱ, যদি এই ৰূপে তুমি সন্তুষ্ট হওঁ, তেন্তে হে দেৱেশ, মোৰ আশ্ৰমত সদায় সন্নিহিত হৈ থাকাঁ।

Verse 33

यतस्त्वत्प्रतिमामेकामर्चयामि विधानतः । पूजयिष्यंति लोकास्त्वां शंखचक्रगदाधरम्

কাৰণ মই বিধি অনুসাৰে তোমাৰ একেটি প্ৰতিমাৰ অর্চনা কৰিম; আৰু লোকসকলে তোমাক—শঙ্খ, চক্ৰ আৰু গদা ধাৰণকাৰীক—পূজা কৰিব।

Verse 34

पुलस्त्य उवाच । तथोक्तो माधवेनासौ चकार हरिमंदिरम् । प्रतिमां पूजयामास गन्धपुष्पानुलेपनैः

পুলস্ত্য ক’লে: মাধৱৰ উপদেশ অনুসাৰে তেওঁ হৰিৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিলে আৰু গন্ধ, পুষ্প আৰু অনুলেপনেৰে প্ৰতিমাৰ পূজা কৰিলে।

Verse 35

ततः कालेन महता भगवान्विष्णुमंदिरे । तेनैव वपुषा प्राप्तः सपुत्रः सहबांधवः

তাৰ পাছত বহু সময় অতিবাহিত হোৱাৰ পিছত, তেওঁ সেই একেই দেহ-ৰূপে পুত্ৰ আৰু আত্মীয়-স্বজনসহ ভগৱান বিষ্ণুৰ মন্দিৰলৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 36

अद्यापि भगवान्विष्णुः सत्यवाक्येन भूपतेः । सदा संनिहितो विष्णुस्तस्मिन्नवसरे कलौ

হে ৰাজন! সেই ভূপতিৰ সত্যবচনৰ শক্তিৰে আজিও ভগৱান বিষ্ণু তাত সদা সংনিহিত—বিশেষকৈ কলিযুগৰ সেই পবিত্ৰ অৱসৰত।

Verse 37

तदारभ्य महाराज क्रियायोगो धरातले । प्रवृत्तः प्रतिमाकारः काले च कलिसंज्ञके

সেই সময়ৰ পৰা, হে মহাৰাজ, পৃথিৱীত ক্রিয়াযোগ—পবিত্ৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সাধনা—প্ৰচলিত হ’ল; আৰু কলি নামেৰে পৰিচিত যুগত প্ৰতিমা-ৰূপে পূজা স্থাপিত হ’ল।

Verse 38

यस्तं पूजयते भक्त्या हृषीकेशे नृपार्बुदे । स याति विष्णुसालोक्यं प्रसादाच्च हरेर्नृप

হে অৰ্বুদৰ নৃপতি! যি কোনো ভক্তিভাৱে হৃষীকেশক পূজা কৰে, সি হৰিৰ কৃপাৰে বিষ্ণু-সালোক্য—বিষ্ণুৰ লোকত সহবাস—লাভ কৰে, হে ৰাজন।

Verse 39

एकादश्यां महाराज जागरं यः सदा नृप । करिष्यति निराहारो हृषीकेशाग्रतः स्थितः । स यास्यति परं स्थानं दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि

হে মহাৰাজ! একাদশীত যি কোনো সদায় নিৰাহাৰে থাকি, হৃষীকেশৰ সন্মুখত থিয় হৈ জাগৰণ কৰে, সি পৰম স্থান লাভ কৰিব—যি ত্ৰিদশসকলৰো দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 40

यत्पुण्यं कपिलादाने कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । तत्फलं लभते मर्त्त्यो हृषीकेशस्य दर्शनात्

কাৰ্তিক মাহত জ্যেষ্ঠ-পুষ্কৰত কপিলা গাই দান কৰিলে যি পুণ্য লাভ হয়, সেই একে ফল মর্ত্য মানুহে কেৱল হৃষীকেশৰ দৰ্শনতেই লাভ কৰে।

Verse 41

शुक्ले वा यदि वा कृष्णे संप्राप्ते हरिवासरे । यः पश्यति हृषीकेशमश्वमेधफलं लभेत्

শুক্ল পক্ষ হওক বা কৃষ্ণ পক্ষ, হৰিৰ পবিত্ৰ বাৰ আহিলে—যিয়ে হৃষীকেশক দৰ্শন কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्तु विधानतः । यस्तत्र चतुरो मासन्सम्यग्व्रतपरायणः । अभ्यर्चयेद्धृषीकेशं न स भूयोऽभिजायते

সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে বিধি অনুসাৰে তেওঁৰ পূজা কৰা উচিত। যিয়ে তাত চাৰি মাহ সঠিক ব্ৰতত নিবিষ্ট হৈ হৃষীকেশক যথাবিধি অৰ্চনা কৰে, সি পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 43

एकः सर्वाणि तीर्थानि करोति नृपसत्तम । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! এজন লোকে সকলো তীৰ্থ ভ্ৰমণ কৰে; আন এজন মন সংযত কৰি চাতুৰ্মাস্য কালজুৰি হৃষীকেশৰ দৰ্শন কৰে।

Verse 44

एको दानानि सर्वाणि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

এজন লোকে ব্ৰাহ্মণসকলক সকলো প্ৰকাৰৰ দান প্ৰদান কৰে; আন এজন মন স্থিৰ কৰি চাতুৰ্মাস্য কালজুৰি হৃষীকেশৰ দৰ্শন কৰে।

Verse 45

एकः कन्यासहस्रं तु प्रदद्याच्च यथाविधि । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

এজন বিধি অনুসাৰে দানস্বৰূপে এক হাজাৰ কন্যা অৰ্পণ কৰিব পাৰে; আন এজন মন একাগ্ৰ কৰি চাতুৰ্মাস্য ব্ৰতকালত হৃষীকেশৰ দৰ্শন লাভ কৰে।

Verse 46

सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे दद्याद्दानमनुत्तमम् । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

এজন সূৰ্যগ্ৰহণত কুৰুক্ষেত্ৰত অনুত্তম দান দিব পাৰে; তথাপি আন এজন মন একাগ্ৰ কৰি চাতুৰ্মাস্যকালত হৃষীকেশৰ দৰ্শন কৰে—সেই দৰ্শনেই শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 47

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यजत्येकः सदक्षिणैः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

এজন অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞসমূহ দক্ষিণাসহ সম্পন্ন কৰে; কিন্তু আন এজন মন স্থিৰ কৰি চাতুৰ্মাস্যকালত হৃষীকেশৰ দৰ্শন কৰে—ইয়াকেই অধিকতর সিদ্ধি বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 48

एको हिमालयं गत्वा त्यजति स्व कलेवरम् । पश्यत्यन्यो हषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

এজন হিমালয়লৈ গৈ তাত নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰিব পাৰে; কিন্তু আন এজন মন সমাহিত কৰি চাতুৰ্মাস্যকালত হৃষীকেশৰ দৰ্শন কৰে—ইয়াক উচ্চতৰ ফল বুলি প্ৰশংসা কৰা হয়।

Verse 49

एकस्तु भृगुपातेन त्यजेद्देहं सुतीर्थके । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

এজন সুতিৰ্থত ভৃগুপাত কৰ্মে দেহ ত্যাগ কৰিব পাৰে; কিন্তু আন এজন মন একাগ্ৰ কৰি চাতুৰ্মাস্যকালত হৃষীকেশৰ দৰ্শন কৰে—ইয়াক অধিকতর আশীৰ্বাদ বুলি প্ৰশংসা কৰা হয়।

Verse 50

एकः प्रायोपवेशेन प्राणांस्त्यजति मानवः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

এজন মানুহে প্ৰায়োপৱেশ (মৃত্যুপৰ্যন্ত উপবাস)ৰে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে; কিন্তু আন এজন, মন সংযত কৰি, চাতুৰ্মাস্যত হৃষীকেশৰ দৰ্শন লাভ কৰে—ইয়াকেই উচ্চতৰ আধ্যাত্মিক লাভ বুলি প্ৰশংসা কৰা হয়।

Verse 51

ब्रह्मज्ञानं वदत्येकः श्रुत्वा ज्ञानवि शारदः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

এজন, বহু শ্ৰৱণ-অধ্যয়নে জ্ঞানত নিপুণ হৈ, ব্ৰহ্মজ্ঞান ব্যাখ্যা কৰে; কিন্তু আন এজন, মন সংযত কৰি, চাতুৰ্মাস্যত হৃষীকেশৰ দৰ্শন লাভ কৰে—ইয়াকেই উচ্চতৰ সিদ্ধি বুলি উদ্‌যাপন কৰা হয়।

Verse 52

गयाश्राद्धं करोत्येकः पितृपक्षे नृपोत्तम । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! এজন পিতৃপক্ষত গয়া-শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰে; কিন্তু আন এজন, একাগ্ৰচিত্তে, চাতুৰ্মাস্যত হৃষীকেশৰ দৰ্শন লাভ কৰে—ইয়াকেই উচ্চতৰ পুণ্য বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 53

चांद्रायणसहस्रं च करोत्येकः समाहितः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुमास्यं समाहितः

এজন সংযমী হৈ সহস্ৰ চাঁদ্ৰায়ণ প্ৰায়শ্চিত্ত সম্পন্ন কৰে; কিন্তু আন এজন, মন সংযত কৰি, চাতুৰ্মাস্যত হৃষীকেশৰ দৰ্শন লাভ কৰে—ইয়াকেই শ্ৰেষ্ঠ ফল বুলি প্ৰশংসা কৰা হয়।

Verse 54

व्रतं तपः सहस्राब्दमेकः सम्यक्चरेन्नरः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

এজন মানুহে সহস্ৰ বছৰ ধৰ্মমতে ব্ৰত আৰু তপস্যা আচৰণ কৰিব পাৰে; কিন্তু আন এজন, মন লীন কৰি, চাতুৰ্মাস্যত হৃষীকেশৰ দৰ্শন লাভ কৰে—ইয়াকেই উচ্চতৰ সিদ্ধি বুলি বন্দনা কৰা হয়।

Verse 55

एकस्तु चतुरो वेदान्सम्यक्पठति ब्राह्मणः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

এজন ব্ৰাহ্মণে চাৰিও বেদ বিধিপূৰ্বক পাঠ কৰে; কিন্তু আন এজন, মন একাগ্ৰ কৰি, চাতুৰ্মাস্যত হৃষীকেশৰ দৰ্শন লাভ কৰে—ইয়াকেই ধৰ্মৰ উচ্চতম সিদ্ধি বুলি কোৱা হয়।

Verse 56

बहुना किमिहोक्तेन शृणु संक्षेपतो नृप । एकतस्तु भवेत्सर्वमेकतो हरिदर्शनम्

ইয়াত বহুত ক’লে কি লাভ, হে নৃপ? সংক্ষেপে শুনা: এক ফালে সকলো (ফল-মেৰিট), আৰু আন ফালে কেৱল হৰিৰ দৰ্শন।

Verse 57

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्थातव्यं हरिसंनिधौ । अम्बरीषस्य राजर्षेः स्थानके पापनाशने

সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে হৰিৰ সন্নিধিত স্থিত হ’ব লাগে—ৰাজর্ষি অম্বৰীষৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সেই পবিত্ৰ স্থানত, যি পাপনাশক।

Verse 58

एकतस्तु हृषीकेश एकतः कर्णिकेश्वरः । तयोर्मर्त्या मृता ये च मानवा नृपसत्तम

একমুখে হৃষীকেশ, আনমুখে কৰ্ণিকেশ্বৰ। হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, যিসকল মৰ্ত্যমানৱ এই দুয়োৰ মাজত মৃত্যু বরণ কৰে…

Verse 59

अपि कृत्वा महत्पापं गच्छंति हरिसन्निधौ । हृषीकेशं समालोक्य सद्यो मुक्तिमवाप्नुयात्

যদিও মহাপাপ কৰা থাকে, তথাপি যদি হৰিৰ সন্নিধিলৈ যায়, তেন্তে হৃষীকেশৰ দৰ্শন কৰি তৎক্ষণাৎ মুক্তি লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 60

पुष्पमेकं हृषीकेशे यश्चारोपयते नृप । सुखसौभाग्यसंयुक्त इह लोके परत्र च

হে নৃপ! যি কোনো ভক্তে হৃষীকেশলৈ এটা ফুলো অৰ্পণ কৰে, সি ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োতে সুখ-সৌভাগ্যৰে সমৃদ্ধ হয়।

Verse 61

हृषीकेशस्य यो भक्त्या करिष्यत्यनुलेपनम् । स यास्यति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

যি কোনো ভক্তে ভক্তিভাৱে হৃষীকেশৰ অনুলেপন (চন্দনাদি লেপ) কৰে, সি জৰা-মৰণবিহীন পৰম ধামলৈ গমন কৰে।

Verse 62

संमार्जनं च तस्याग्रे यः करोति समाहितः । यावत्यो रेणवस्तत्र तावद्वर्षशतानि सः । मोदते विष्णुलोकस्थो नात्र कार्या विचारणा

যি কোনো একাগ্ৰচিত্তে তেওঁৰ আগত সংমাৰ্জন (ঝাড়ু) কৰে, তাত যিমান ধূলিকণা থাকে, সিমান শত-বছৰ সি বিষ্ণুলোকত বাস কৰি আনন্দ কৰে; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 63

कार्तिके शुक्लपक्षे च एकादश्यां नृपोत्तम । दीपमारोपयेद्यश्च हृषीकेशाग्रतो नृप

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! কাৰ্ত্তিক মাহৰ শুক্লপক্ষৰ একাদশীত, হে নৃপ, যি কোনো হৃষীকেশৰ আগত দীপ জ্বলাই স্থাপন কৰে…

Verse 64

यथायथा प्रकाशेत पापं जन्मांतरार्जितम् । तथातथा व्रजेन्नाशं तस्य कायादशेषतः

যেনেকৈ সেই দীপ জ্বলি প্ৰকাশ কৰে, তেনেকৈ জন্মান্তৰত সঞ্চিত পাপো তেনেদৰে নাশলৈ যায় আৰু তাৰ দেহৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে লুপ্ত হয়।

Verse 65

पंचामृतेन यः पूजां हृषीकेशे करिष्यति । दध्ना क्षीरेण वा यस्तु न स भूयोऽभिजायते

যি পঞ্চামৃতৰে হৃষীকেশৰ পূজা কৰে—বা দধি বা ক্ষীৰেৰে—সেইজন পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 66

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन हृषीकेशं समर्चयेत् । संसारबंधतो राजन्मुक्तिमाप्नोति मानवः

সেয়ে, হে ৰাজন, সৰ্বপ্ৰয়াসে হৃষীকেশক সমৰ্চনা কৰা উচিত; মানুহে সংসাৰ-বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হৈ মোক্ষ লাভ কৰে।

Verse 67

हृषीकेशे विशेषेण कर्त्तव्यं पूजनं सदा

হৃষীকেশৰ পূজন সদায় কৰিব লাগে, বিশেষকৈ একাগ্ৰ ভক্তিৰে।