Adhyaya 89

Verse 1

सूत उवाच । एवं तत्र स्थिते नित्यं तस्मिन्मातृगणे द्विजाः । बालकानां क्षयो जज्ञे ब्राह्मणानां गृहेगृहे

সূতে ক’লে: হে দ্বিজসকল! সেই মাতৃগণৰ সমূহ তাত নিত্য স্থিত হৈ থাকোঁতে, ব্ৰাহ্মণসকলৰ ঘৰে ঘৰে শিশুসমূহৰ বিনাশ ঘটিল।

Verse 2

तरुणानां विशेषेण चमत्कारपुरोत्तरे । छिद्रमन्वेषमाणास्ता भ्रमंत्यखिलदेवताः

বিশেষকৈ যুৱকসকলৰ মাজত, চমৎকাৰ নামৰ সেই শ্ৰেষ্ঠ নগৰত, সেই সকলো দেবতা এটা ছিদ্ৰ—দুৰ্বল ফাঁক—অন্বেষণ কৰি চাৰিওফালে ভ্ৰমি ফুৰিছিল।

Verse 3

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे ज्ञात्वा छिद्रसमुद्भवम् । विघातं बालकानां च देवताभिर्विनिर्मितम्

তেতিয়া সেই সকলো ব্ৰাহ্মণে ছিদ্ৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বিপদ বুজি পালে আৰু জানিলে যে বালকসকলৰ বিনাশ দেৱতাসকলেই ঘটাইছে।

Verse 4

अम्बावृद्धे समासाद्य पूजयित्वा प्रयत्नतः । प्रोचुश्च दुःखसन्तप्ता विनयावनताः स्थिताः

অম্বাৱৃদ্ধাৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁলোকেই যত্নসহকাৰে পূজা কৰিলে; দুখে দগ্ধ হৈ বিনয়ে নত হৈ থিয় দি ক’লে।

Verse 6

ह्रियंते बालका रात्रौ छिद्रं प्राप्य सहस्रशः । युष्मदीयाभिरेताभिर्देवताभिः समन्ततः

ৰাতি ছিদ্ৰ পালে সহস্ৰে সহস্ৰে বালকক হৰণ কৰা হয়; আপোনাৰ এই দেৱতাসকলে চাৰিওফালে ঘেৰি সেই কাম কৰে।

Verse 7

प्रसादः क्रियतां तस्माद्ब्राह्मणानां महात्मनाम् । नो चेत्पुरं परित्यज्य यास्यामोऽन्यत्र भूतले

সেয়ে মহাত্মা ব্ৰাহ্মণসকলৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰক; নচেৎ আমি এই নগৰ ত্যাগ কৰি পৃথিৱীৰ আন ঠাইলৈ গ’ম।

Verse 8

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततोंऽबा कृपयान्विता । हत्वा पादप्रहारेण भूमिं चक्रे गुहां ततः

তেওঁলোকৰ কথা শুনি মাতা অম্বা কৰুণাৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল; পাদাঘাতে ভূমিত আঘাত কৰি তাতেই এক গুহা সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 9

रक्षार्थं सर्वविप्राणां चमत्कारेण भूभुजा । भवद्भ्यां निर्मितः श्रेष्ठः प्रासादोऽयं मनोहरः

সকলো বিপ্ৰৰ ৰক্ষাৰ্থে, ভূভুজ ৰজাই এক আশ্চৰ্য কীৰ্তিৰে; তোমালোক দুয়োয়ে এই শ্ৰেষ্ঠ, মনোহৰ প্ৰাসাদ-মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 10

इमे मत्पादुके दिव्ये गुहामध्यगते सदा । सर्वाभिः सेवनीये च न गन्तव्यं बहिः क्वचित्

মোৰ এই দিব্য পাদুকা সদায় গুহাৰ অন্তৰত অৱস্থিত। সকলোয়ে ইহাক সেৱা-পূজা কৰিব; ইয়াৰ পৰা বাহিৰলৈ কেতিয়াও নাযাবা।

Verse 11

या काचिल्लौल्यमास्थाय निष्क्रमिष्यति मोहतः । सा दिव्यभावनिर्मुक्ता शृगाली संभविष्यति

যি কোনো নাৰী চঞ্চলতা ধৰি মোহবশত বাহিৰলৈ ওলাই যাব, সি দিব্যভাবৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ শৃগালী (মাইকী শিয়াল) ৰূপে জন্ম ল’ব।

Verse 12

देवता ऊचुः । अत्र स्थाने महादेवि कोऽस्माकं प्रकरिष्यति । पूजां को वात्र चाहारस्तस्माद्ब्रूहि सुरेश्वरि

দেৱতাসকলে ক’লে: হে মহাদেৱী, এই স্থানত আমাৰ পূজা কোনে কৰিব? আৰু ইয়াত আহাৰ-জীৱিকা কোনে যোগাব? সেয়ে, হে সুৰেশ্বৰী, আমাক কোৱা।

Verse 13

अम्बोवाच । अत्रागत्य विनिर्मुक्ता योगिनो ध्यानचिन्तकाः । पूजां सम्यक्करिष्यंति सर्वासां भक्तिसंयुताः

অম্বাই ক’লে: “ইয়ালৈ আহি, মুক্ত যোগীসকল—ধ্যানচিন্তাত নিমগ্ন—সকলো মাতৃকাৰ প্ৰতি ভক্তিযুক্ত হৈ, যথাবিধি পূজা সম্পন্ন কৰিব।”

Verse 14

पादुके मे प्रपूज्यादौ मांस मद्यादिभिः क्रमात् । अवाप्स्यंति च संसिद्धिं दुर्लभाममरैरपि

প্ৰথমে মোৰ পাদুকাৰ পূজা কৰি, তাৰ পাছত ক্ৰমে মাংস, মদ্য আদি নিবেদন কৰিলে, তেওঁলোকে সম্পূৰ্ণ সিদ্ধি লাভ কৰিব—যি অমৰসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 15

ततस्तथेति ताः प्रोच्य गुहामध्ये व्यवस्थिताः । परिवार्य शुभे तस्याः पादुके मोक्षदायिके

তাৰ পাছত ‘তথাস্তु’ বুলি কৈ, তেওঁলোকে গুহাৰ ভিতৰত স্থিত হৈ থাকিল; আৰু মোক্ষদায়িনী সেই শুভ পাদুকাক ঘেৰি ৰ’ল।

Verse 16

ततस्तत्र समागत्य पुरुषा अपि दूरतः । प्रपूज्य पादुके सम्यङ्मातॄस्ताश्च ततः परम् । प्रयांति च परां सिद्धिं जन्म मृत्युविवर्जिताम्

তাৰ পাছত দূৰৰ পৰা আহি পুৰুষসকলেও যথাবিধি পাদুকা আৰু মাতৃদেৱীসকলক পূজা কৰে; তাৰ পিছত তেওঁলোকে জন্ম-মৃত্যুৰহিত পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे नष्टा अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । तीर्थयात्राव्रतान्येव संयमा नियमाश्च ये

এই অন্তৰত অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞক্ৰিয়া লুপ্ত হ’ল; কেৱল তীৰ্থযাত্ৰা আৰু ব্ৰতাচৰণহে ৰ’ল, লগতে সংযম আৰু নিয়মসমূহো।

Verse 18

ये चापि ब्राह्मणाः शांताः सदा मद्यस्य दूषणम् । प्रकुर्वंति स्वहस्तेन तेऽपि मद्यैः पृथग्विधैः

যিসকল শান্ত ব্রাহ্মণে সদায় মদ্যৰ দোষ কঢ়িয়াই নিন্দা কৰে, তেওঁলোকেও নিজ হাতে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মদ্যৰ সৈতে কৰ্মত লিপ্ত হয়।

Verse 19

तर्पयंति तथा मांसैस्त्यक्ताशेषमखक्रियाः । पादुके मातृभिर्जुष्टे तथा धूपानुलेपनैः

সকলো যজ্ঞক্ৰিয়া পৰিত্যাগ কৰি তেওঁলোকে মাংসৰ দ্বাৰাও তৰ্পণ কৰে; আৰু মাতৃগণে অনুগৃহীত সেই পাদুকাক ধূপ আৰু অনুলেপনেৰে ভক্তিভাৱে পূজা কৰে।

Verse 20

एतस्मिन्नंतरे भीताः सर्वे देवाः सवासवाः । दृष्ट्वा यज्ञक्रियोच्छेदं क्षुत्पिपासा समाकुलाः

ইতিমধ্যে ইন্দ্ৰসহ সকলো দেৱতা ভীত হ’ল। যজ্ঞক্ৰিয়াৰ উচ্ছেদ দেখি তেওঁলোক ক্ষুধা-পিপাসাত ব্যাকুল হৈ পৰিল।

Verse 21

प्रोचुर्महेश्वरं गत्वा विनयावनताः स्थिताः । स्तुत्वा पृथग्विधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः शतरुद्रियैः

তেওঁলোকে মহেশ্বৰক ওচৰলৈ গৈ বিনয়ত নত হৈ থিয় দি ক’লে। নানা প্ৰকাৰ বেদোক্ত সূক্তেৰে, শতৰুদ্ৰীয়সহ, তেওঁক পৃথক পৃথকভাৱে স্তৱন কৰিলে।

Verse 22

देवा ऊचुः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके तत्र संस्थिते । अंबाया मातृभिः सार्धं गुहामध्ये सुगुप्तके

দেৱাসকলে ক’লে: ‘হাটকেশ্বৰজ ক্ষেত্ৰত তাত পাদুকা প্ৰতিষ্ঠিত আছে। অম্বা মাতৃগণৰ সৈতে এক সুগুপ্ত গুহাৰ ভিতৰত নিবাস কৰে।’

Verse 23

ब्राह्मणा अपिदेवेश मद्यमांसेन भक्तितः । ताभ्यां पूजां प्रकुर्वंति प्रयांति परमां गतिम्

‘হে দেৱেশ, ব্ৰাহ্মণসকলেও মদ্য আৰু মাংসৰে ভক্তিভাৱে সেই পাদুকাদ্বয়ৰ পূজা কৰে আৰু পৰম গতি লাভ কৰে।’

Verse 24

नष्टा धर्मक्रिया सर्वा मर्त्यलोकेत्र सांप्रतम् । अस्माकं संक्षयो जातो यज्ञभागं विना प्रभो

এতিয়া এই মৰ্ত্যলোকে সকলো ধৰ্মক ক্ৰিয়া নষ্ট হৈছে। হে প্ৰভু, যজ্ঞত আমাৰ ভাগ নাথাকিলে আমাৰ ক্ষয় আৰম্ভ হৈছে।

Verse 25

तस्मात्त्वं कुरु देवेश यथा स्यात्पादुकाक्षयः । प्रभवंति मखा भूमावस्माकं स्युः परा मुदः

সেয়ে, হে দেবেশ, এনে ব্যৱস্থা কৰা যেন পাদুকাৰ ‘ক্ষয়’ ঘটে আৰু পৃথিৱীত যজ্ঞ পুনৰ বিকশিত হয়—যাতে আমাৰ পৰম আনন্দ হয়।

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । या सा अंबेति विख्याता शक्तिः सा परमेश्वरी । जगन्माताऽक्षया साक्षान्ममा पि जननी च सा

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: ‘অম্বা’ নামে যি শক্তি বিখ্যাত, সেয়াই পৰমেশ্বৰী। সেয়া জগত-মাতা, সত্যই অক্ষয়—আৰু সেয়াই মোৰো জননী।

Verse 27

तत्कथं संक्षयस्तस्याः कर्तुं केनापि शक्यते । मनसापि महाभागाः पादुकानां विशेषतः

তেন্তে তেওঁৰ ক্ষয় কেনেকৈ কোনোবাই কৰিব পাৰে? হে ভাগ্যৱানসকল, বিশেষকৈ সেই পাদুকাসকলৰ বিষয়ে—মনতে ভাবিলেও নহয়।

Verse 28

परं तत्र करिष्यामि सुखोपायं सुरेश्वराः । युष्मभ्यं पादुकायां च महत्त्वं येन जायते

তথাপি, হে সুৰেশ্বৰসকল, মই তাত এটা সহজ সুখদ উপায় কৰিম—যাৰ দ্বাৰা তোমালোকৰো আৰু পাদুকাৰো মহত্ত্ব জন্মিব।

Verse 29

एवमुक्त्वा ततो ध्यानं चक्रे देवो महेश्वरः । व्यावृत्यकमलं हृत्स्थमष्टपत्रं सकर्णिकम्

এইদৰে কৈ তাৰ পাছত দেৱ মহেশ্বৰ ধ্যানত লীন হ’ল। তেওঁ হৃদয়স্থিত কমলখন মেলি দিলে—কৰ্ণিকাসহ অষ্টপত্ৰ কমল।

Verse 30

तस्यांतर्गतमासीनमंगुष्ठाग्रमितं शुभम् । द्वादशार्कप्रभं सूक्ष्मं स्वमात्मानं व्यलोकयत्

তেওঁৰ অন্তৰত আসীন হৈ তেওঁ নিজৰ সূক্ষ্ম আত্মাক দৰ্শন কৰিলে—শুভ, অঙ্গুষ্ঠৰ আগজোখ, আৰু দ্বাদশ সূৰ্যৰ প্ৰভাৰ দৰে দীপ্ত।

Verse 31

तस्यैवं ध्यायमानस्य तृतीयनयनात्ततः । श्वेतांबरधरा शुभ्रा निर्गता कन्यका शुभा

তেওঁ এইদৰে ধ্যান কৰি থাকোঁতে, তেতিয়া তৃতীয় নয়নৰ পৰা এক শুভ কন্যা নিৰ্গত হ’ল—শুভ্ৰ দীপ্তিময়, শ্বেত বস্ত্ৰধাৰী।

Verse 32

अथ सा प्राह तं देवं प्रणिपत्य महेश्वरम् । किमर्थं देव सृष्टास्मि ममादेशः प्रदीयताम्

তাৰ পাছত তাই মহেশ্বৰ দেৱক প্ৰণিপাত কৰি ক’লে—“হে দেৱ, মোক কিহৰ বাবে সৃষ্টি কৰা হ’ল? অনুগ্ৰহ কৰি মোৰ আদেশ দিয়া হওক।”

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके संस्थिते शुभे । श्रीमातुर्जगतां मुख्ये ताभ्यां पूजां त्वमाचर

শ্ৰী ভগৱানে ক’লে: “হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰত, য’ত শুভ পাদুকা প্ৰতিষ্ঠিত আছে, তুমিয়ে জগতসমূহৰ মাতা শ্ৰী মাতাৰ সেই মুখ্য পাদুকাদ্বয়ৰ পূজা কৰা।”

Verse 34

कन्यकां संपरित्यज्य तवान्वयविवर्द्धिताम् । यः करिष्यति तत्पूजामाहारः स्यात्स मातृषु

কন্যাক ব্যক্তিগত অধিকাৰৰ বস্তু বুলি ত্যাগ কৰি, তোমাৰ বংশ বৃদ্ধি কৰা বুলি গণ্য কৰি—যি জনে সেই পূজা সম্পন্ন কৰিব, তেওঁৰ আহাৰ-জীৱিকা মাতৃকাসকলৰ কৃপা-আশ্ৰয়ত নিশ্চিত হ’ব।

Verse 35

कौमारब्रह्मचर्य्येण त्वयापि च सुभक्तितः । ताभ्यां पूजा प्रकर्तव्या नो चेन्नाशमवाप्स्यसि

তুমিও কৌমাৰ-ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰি আৰু শুদ্ধ ভক্তিৰে, সেই দুয়োৰে পূজা কৰিব লাগিব; নহ’লে তুমি বিনাশ লাভ কৰিবা।

Verse 36

तव पूजा करिष्यन्ति ये नरा भक्तितत्पराः । मातॄणां संमतास्ते स्युः सर्वदैव सुखान्विताः

যিসকল নৰে ভক্তিকেই একমাত্ৰ লক্ষ্য কৰি তোমাৰ পূজা কৰে, তেওঁলোক মাতৃকাসকলৰ সন্মত হয় আৰু সদায় সুখেৰে যুক্ত থাকে।

Verse 37

एवमुक्त्वा ततस्तस्या मंत्रमार्गं यथोचितम् । पूजामार्गं विशेषेण कथयामास विस्तरात्

এইদৰে কৈ, তাৰ পাছত তেওঁ বিধি অনুসাৰে তাইক মন্ত্র-মাৰ্গ শিকালে আৰু বিশেষকৈ পূজা-পদ্ধতি বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 38

ततो विसर्जयामास दत्त्वा छत्रादिभूषणम् । प्रतिपत्तिं महादेवस्तांश्च सर्वान्सुरेश्वरान्

তাৰ পাছত মহাদেৱে ছত্ৰ আদি অলংকাৰ দান কৰি, যথোচিত সন্মান আৰু ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰি, তেওঁলোকক আৰু সেই সকলো দেৱেশ্বৰক বিদায় দিলে।

Verse 39

कुमार्युवाच । त्वयेतत्कथितं देव त्वदन्वयसमुद्भवाः । कन्यकाः पूजयिष्यंति पादुके ते सुशोभने

কুমাৰীয়ে ক’লে: “হে দেৱ! আপুনি যিদৰে ক’লে, আপোনাৰ অন্বয়ত জন্ম লোৱা কন্যাসকলে আপোনাৰ অতি শোভাময় পাদুকাদ্বয় পূজা কৰিব।”

Verse 40

कौमारब्रह्मचर्य्येण भविष्यत्यन्वयः कथम् । एतन्मे विस्तरात्सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

“শৈশৱৰ পৰা কৌমাৰ-ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰিলে বংশধাৰা কেনেকৈ হ’ব? অনুগ্ৰহ কৰি এই সকলো কথা মোক বিস্তাৰে যথাযথকৈ ক’বলৈ যোগ্য হওক।”

Verse 41

श्रीभगवानुवाच । यस्यायस्याः प्रसन्ना त्वं कन्यकाया वदिष्यसि । मंत्रग्राममिमं सम्यक्त्वद्भावा सा भविष्यति

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “যি যি কন্যাৰ ওপৰত তুমি প্ৰসন্ন হৈ এই সম্পূৰ্ণ মন্ত্রসমূহ যথাযথভাৱে ক’ব, সেই কন্যা তোমাৰেই ভাব-স্বভাৱযুক্তা, তোমাৰ সদৃশ আধ্যাত্মিক স্থিতিত উপনীত হ’ব।”

Verse 42

एवं चान्या महाभागे पारंपर्येण कन्यकाः । तव वंशोद्भवाः सर्वाः प्रभविष्यंति मंत्रतः

“এইদৰে, হে মহাভাগ্যে, পৰম্পৰাৰ দ্বাৰা আন আন কন্যাসকলেও—সকলোয়ে তোমাৰ বংশত জন্ম লোৱা যেন—মন্ত্রশক্তিৰ বলত উদ্ভৱ হ’ব।”

Verse 43

ततः सा तां समासाद्य पादुकासंभवां गुहाम् । पूजां चक्रे यथान्यायं यथोक्तं त्रिपुरारिणा

তাৰ পাছত তাই পাদুকাৰ প্ৰাকট্যৰে পবিত্ৰ হোৱা সেই গুহালৈ গৈ উপস্থিত হ’ল, আৰু ত্ৰিপুৰাৰি (শিৱ) যিদৰে ক’ছিল তেনেদৰে বিধিমতে পূজা সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 44

सूत उवाच । तदन्वयसमुत्थायाः कन्यकायाः करेण यः । पादुकाभ्यां नरः पूजां प्रकरोति समाहितः । इह लोके सुखं प्राप्य स स्यात्प्रेत्य सुखान्वितः

সূতে ক’লে: যি মানুহে একাগ্ৰচিত্তে, সেই আধ্যাত্মিক বংশত জন্মা কন্যাৰ হাতেৰে পবিত্ৰ পাদুকাৰ পূজা কৰে, সি এই লোকত সুখ লাভ কৰে আৰু মৃত্যুৰ পাছত পৰলোকতো সুখেৰে সমৃদ্ধ হয়।

Verse 45

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कन्याहस्तेन पादुके । पूजनीये विशेषेण पूज्या सा चापि कन्यका

সেয়েহে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে পবিত্ৰ পাদুকাৰ পূজা কৰিব লাগে—বিশেষকৈ কন্যাৰ হাতেৰে; আৰু সেই কন্যাকো বিশেষ সন্মান-শ্ৰদ্ধাৰে পূজ্য কৰি মান দিব লাগে।

Verse 46

वांछद्भिः शाश्वतं सौख्यमिह लोके परत्र च । मानवैर्भक्तिसंयुक्तैरित्युवाच महेश्वरः

মহেশ্বৰে এইদৰে ক’লে: ভক্তিযুক্ত যিসকল মানুহে এই লোকত আৰু পৰলোকতো শাশ্বত সুখ কামনা কৰে, তেওঁলোকে এই বিধি অনুসৰণ কৰক।

Verse 47

एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं पादुकोद्भवम् । श्रीमातुरनुषंगेण अंबादेव्या द्विजोत्तमाः

হে দ্বিজোত্তমসকল, শ্ৰীমাতা অম্বাদেৱীৰ সংযোগত উদ্ভৱ হোৱা পবিত্ৰ পাদুকাসম্বন্ধীয় এই সকলো মাহাত্ম্য মই তোমালোকক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ।

Verse 48

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या चतुर्दश्यां समाहितः । तथाष्टम्यां विशेषेण स प्राप्नोति परं पदम्

যি কোনোবাই ভক্তিৰে আৰু একাগ্ৰচিত্তে চতুৰ্দশীত এই মাহাত্ম্য শুনে—আৰু বিশেষকৈ অষ্টমীত—সি পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 89

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीमातुः पादुकामाहात्मवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডৰ হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত “শ্ৰীমাতৃৰ পবিত্ৰ পাদুকাৰ মাহাত্ম্য-বৰ্ণনা” নামক ঊননব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।