
এই অধ্যায়ত সপ্তবিংশতিকা দেৱীৰ তীৰ্থ-মাহাত্ম্য বৰ্ণিত। সূত ক’লে—দক্ষৰ সাতাইশ কন্যা নক্ষত্ৰৰূপে পৰিগণিত আৰু তেওঁলোক সোমচন্দ্ৰৰ পত্নী; কিন্তু ৰোহিণীৰ প্ৰতি সোমৰ অধিক অনুৰাগ দেখি আন কন্যাসকল দুঃখিত হৈ সৌভাগ্য-ক্ষয় আৰু স্বামী-পরিত্যাগৰ আশংকাত পীড়িত হ’ল। তেওঁলোকে সেই ক্ষেত্ৰত তপস্যা কৰি দুৰ্গাদেৱীক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে আৰু নিৰন্তৰ নৈবেদ্য- পূজাৰে দেৱীক প্ৰসন্ন কৰিলে। দেৱী সন্তুষ্ট হৈ বৰ দিলে—তেওঁলোকৰ দাম্পত্য সৌভাগ্য পুনঃস্থাপিত হ’ব আৰু পৰিত্যাগ/বিয়োগৰ দুঃখ নাশ পাব। তাৰ পিছত ব্ৰত-নিয়ম কোৱা হৈছে—চতুৰ্দশীত উপবাসসহ ভক্তিপূৰ্বক পূজা, এক বছৰ একাগ্ৰ সাধনা, আৰু ব্ৰতৰ গম্ভীৰতাৰ চিহ্নস্বৰূপে ক্ষাৰ/লৱণ আদি ত্যাগ। বিশেষকৈ আশ্বিন শুক্ল নবমীত মধ্যৰাত্ৰিত পূজা কৰিলে তীব্ৰ আৰু দীৰ্ঘকালীন সৌভাগ্য লাভ হয়। পাছত চন্দ্ৰ-কথাত শূলপাণি সোমৰ ৰাজযক্ষ্মা বিষয়ে দক্ষক সোধে; দক্ষে শাপৰ কাৰণ বৰ্ণনা কৰে; শিৱে বিশ্ব-সমতা স্থাপন কৰি সোমক সকলো পত্নীৰ প্ৰতি সমদৃষ্টি ৰাখিবলৈ আদেশ দিয়ে—ইয়াৰ ফলত শুক্ল-কৃষ্ণ পক্ষৰ বৃদ্ধি-ক্ষয় প্ৰকাশ পায়। শেষত কোৱা হৈছে, দেৱী সেই ক্ষেত্ৰত নিত্য বিরাজমান হৈ নাৰীৰ সৌভাগ্য দান কৰে, আৰু অষ্টমীত শুচিভাৱে পাঠ কৰিলে সৌভাগ্যসিদ্ধি হয়।
Verse 1
सूत उवाच । अथान्यापि च तत्रास्ति सप्तविंशतिका तथा । नक्षत्रैः स्थापिता देवी वांछितस्य प्रदायिनी
সূতে ক’লে: তাতো আন এক দেৱী আছে—সপ্তবিংশতিকা; নক্ষত্ৰসমূহে স্থাপিতা এই দেৱী ভক্তৰ বাঞ্ছিত বস্তু দান কৰে।
Verse 2
दक्षस्य तनया पूर्वं सप्तविंशतिसंख्यया । उद्वाहिता हि सोमेन पूर्वं ब्राह्मणसत्तमाः
হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, পূৰ্বে দাক্ষৰ কন্যাসকল—সপ্তবিংশতি সংখ্যক—চন্দ্ৰদেৱ সোমৰ সৈতে বিবাহিত হৈছিল।
Verse 3
तासां मध्ये ऽभवच्चैका रोहिणी तस्य वल्लभा । प्राणेभ्योऽपि सदासक्तस्तया सार्धं स तिष्ठति
তেওঁলোকৰ মাজত ৰোহিণী নামৰ এগৰাকী তেওঁৰ প্ৰিয়তমা হ’ল। নিজ প্ৰাণতকৈও অধিক আসক্ত হৈ তেওঁ সদায় তাইৰ সঙ্গতে থাকিল।
Verse 4
ततो दौर्भाग्यसंतप्ताः सर्वा स्ता दक्षकन्यकाः । वैराग्यं परमं गत्वा क्षेत्रेऽस्मिंस्तपसि स्थिताः
তেতিয়া দুর্ভাগ্যৰ দাহে দগ্ধ দাক্ষকন্যাসকল সকলোৱে পৰম বৈৰাগ্য লাভ কৰি এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত তপস্যাত স্থিত হ’ল।
Verse 5
संस्थाप्य देवतां दुर्गां श्रद्धया परया युताः । बलिपूजोपहारैस्तां पूजयंत्यः सुरेश्वरीम्
তেওঁলোকে পৰম শ্ৰদ্ধাৰে দেৱী দুৰ্গাক স্থাপন কৰি, বলি, পূজা-বিধি আৰু উপহাৰে সেই সুৰেশ্বৰীক আৰাধনা কৰিলে।
Verse 6
ततः कालेन महता तासां सा तुष्टिमभ्यगात् । अब्रवीच्च प्रतुष्टोऽहं वरं दास्यामि पुत्रिकाः
তাৰ পাছত বহু কাল গ’লত দেৱী তেওঁলোকৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হ’ল আৰু ক’লে: “মই সম্পূৰ্ণ তুষ্ট। হে কন্যাসকল, মই তোমালোকক এক বৰ দিম।”
Verse 7
तस्मात्तत्प्रार्थ्यतां चित्ते यद्युष्माकं व्यवस्थितम् । सर्वं दास्याम्यसंदिग्धं यद्युष्माकं हृदि स्थितम्
সেয়ে, তোমালোকৰ চিত্তত যি দৃঢ় সংকল্প স্থিৰ হৈছে, তাকেই প্ৰাৰ্থনা কৰা। তোমালোকৰ হৃদয়ত যি আছে, মই নিঃসন্দেহে সেই সকলো দিম।
Verse 8
ततः प्रोचुश्च ताः सर्वाः प्रसादात्तव वांछितम् । अस्माकं विद्यते देवि यावत्त्रैलोक्यसंस्थितम्
তেতিয়া তেওঁলোক সকলোৱে ক’লে: “হে দেৱী, তোমাৰ প্ৰসাদে আমাৰ ইচ্ছিত কামনা তেতিয়ালৈকে থাকক, যেতিয়ালৈকে ত্ৰিলোক স্থিত থাকে।”
Verse 9
एकं पत्युः सुखं मुक्त्वा यत्सौभाग्यसमुद्भवम् । तस्मात्तद्देहि चास्माकं यदि तुष्टासि चंडिके
পতিৰ সৌভাগ্যৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা একমাত্ৰ সুখ বাদে আমি সকলোৰে পৰা বঞ্চিত হৈছোঁ। সেয়ে, যদি তুমি সন্তুষ্ট হওঁ, হে চণ্ডিকে, সেইটো আমাক দিয়া।
Verse 10
वयं दौर्भाग्यदोषेण सर्वाः क्लेशं परं गताः । न शक्नुमः प्रियान्प्राणान्देहे धर्तुं कथंचन
দুৰ্ভাগ্যৰ দোষে আমি সকলোৱে অতি ক্লেশত পৰিছোঁ; কোনো মতো আমি প্ৰিয় প্ৰাণবায়ুক দেহত ধৰি ৰাখিব নোৱাৰোঁ।
Verse 11
श्रीदेव्युवाच । अद्यप्रभृति युष्माकं सौभाग्यं पतिसंभवम् । मत्प्रसादादसंदिग्धं भविष्यति सुखोदयम्
শ্ৰী দেৱীয়ে ক’লে: আজিৰ পৰা তোমালোকৰ পতি-সম্ভূত সৌভাগ্য মোৰ কৃপাৰে নিঃসন্দেহে সুখৰ উদয় হ’ব।
Verse 12
अन्यापि या पतित्यक्ता स्त्री मामत्र स्थितां सदा । पूजयिष्यति सद्भक्तया चतुर्दश्यामुपोषिता
আন কোনো নাৰীও, যদিও পতি-ত্যক্তা, চতুৰ্দশীত উপবাস কৰি এই স্থানত সদা অৱস্থিত মোক সত্য ভক্তিৰে পূজা কৰিলে, মোৰ কৃপা লাভ কৰিব।
Verse 13
सा भविष्यति सौभाग्ययु्क्ता पुत्रवती सती । यावत्संवत्सरं तावदेकभक्तपरायणा
সেই নাৰী সৌভাগ্যযুক্ত হ’ব, সন্তান-সন্ততিযুক্ত সতী হ’ব; আৰু এক বছৰৰ পৰ্যন্ত একভক্ত-ব্ৰতত একাগ্ৰ থাকিব।
Verse 14
अक्षारलवणाशा या नारी मां पूजयिष्यति । न तस्याः पतिजं दुःखं दौर्भाग्यं वा भविष्यति
যি নাৰী ক্ষাৰ আৰু লৱণযুক্ত আহাৰ ত্যাগ কৰি মোক পূজা কৰে, তাৰ পতি-জনিত দুখ বা দুর্ভাগ্য কেতিয়াও নহ’ব।
Verse 15
आश्विनस्य सिते पक्षे संप्राप्ते नवमीदिने । उपवासपरा या मां निशीथे पूजयिष्यति । तस्याः सौभाग्यमत्युग्रं सर्वदा वै भविष्यति
আশ্বিন মাহৰ শুক্ল পক্ষত নবমী তিথি আহিলে, যি নাৰী উপবাসপৰা হৈ নিশীথত মোক পূজা কৰে, তাৰ সৌভাগ্য সদায় অতি প্ৰবল হ’ব।
Verse 16
एवमुक्त्वा तु सा देवी विरराम द्विजोत्तमाः । ताश्च सर्वाः सुसंहृष्टा जग्मुर्दक्षस्य मंदिरम्
এইদৰে কৈ সেই দেৱী, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ, নীৰৱ হ’ল। আৰু সেই সকলো নাৰী অতি আনন্দিত হৈ দক্ষৰ মন্দিৰলৈ গ’ল।
Verse 17
एतस्मिन्नंतरे दक्ष आहूतः शूलपाणिना । प्रोक्तः कस्मात्त्वया चन्द्रो यक्ष्मणा संनियोजितः । तदयुक्तं कृतं दक्ष जामाताऽयं यतस्तव
ইতিমধ্যে শূলপাণি (শিৱ)য়ে দক্ষক আহ্বান কৰি ক’লে— “কিয় তুমি চন্দ্ৰক যক্ষ্মা (ক্ষয়)ৰে পীড়িত কৰিলা? হে দক্ষ, ই অনুচিত; কিয়নো সি তোমাৰ জামাতা।”
Verse 18
दक्ष उवाच । अनेन तनया मह्यमष्टाविंशतिसंख्यया । ऊढा अखण्डचारित्रास्तास्त्यक्ता दोषवर्जिताः । मुक्त्वैकां रोहिणीं देव निषिद्धेन मयाऽसकृत्
দক্ষ ক’লে— “এইজনেই মোৰ কন্যাসকল, আটাইশ সংখ্যক, বিবাহিত হৈছিল; তথাপি দোষহীন, অখণ্ড চৰিত্ৰৱতী সেইসকলক ত্যাগ কৰিলে। কেৱল ৰোহিণীক বাদ দি, হে দেৱ, মই বাৰে বাৰে নিষেধ কৰিলোঁ তথাপি।”
Verse 19
ततो मयाऽतिकोपेन नियुक्तो राजयक्ष्मणा । असत्यजल्पको मन्दः कामदेववशं गतः
সেয়ে মই অতিশয় ক্ৰোধত তাক ৰাজযক্ষ্মাৰে দণ্ডিত কৰিলোঁ। সেই মন্দবুদ্ধি, অসত্য বাক্য কোৱা জন কামদেৱৰ বশত পৰিছিল।
Verse 20
श्रीभगवानुवाच । अद्यप्रभृति सर्वासां समं स प्रचरिष्यति । मद्वाक्यान्नात्र संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्
শ্ৰীভগৱানে ক’লে— “আজিৰ পৰা সি সকলোকে সমানভাৱে আচৰণ কৰিব। মোৰ বাক্যত ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই; মই কোৱা এই কথাই সত্য।”
Verse 21
त्वयापि यद्वचः प्रोक्तमसत्यं स्यान्न तत्क्वचित् । तस्मादेष क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं प्रयास्यति
তোমাৰ দ্বাৰা উচ্চাৰিত বাক্য কেতিয়াও অসত্য নহ’ব। সেয়ে সি কৃষ্ণপক্ষৰ ক্ষয় আৰু শুক্লপক্ষৰ বৃদ্ধি—দুয়ো পক্ষ অতিক্ৰম কৰিব।
Verse 22
दक्षोऽपि बाढमित्येव तत्प्रोक्त्वा च ययौ गृहम् । चंद्रस्तु दक्षकन्यास्ताः समं पश्यति सर्वदा
দক্ষোও কেৱল “তথাস্তु” বুলি কৈ সেই কথা ক’লে আৰু ঘৰলৈ গ’ল। তাৰ পাছত চন্দ্ৰে সদায় দক্ষৰ কন্যাসকলক সমান দৃষ্টিৰে চালে।
Verse 23
गच्छमानः क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं च सद्द्विजाः । सापि देवी ततः प्रोक्ता सप्तविंशतिका क्षितौ । सर्वसौभाग्यदा स्त्रीणां तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिता
হে সদ্দ্বিজসকল, সি কৃষ্ণপক্ষ আৰু শুক্লপক্ষ অতিক্ৰম কৰোঁতে, সেই দেৱী পৃথিৱীত ‘সপ্তবিংশতিকা’—সাতাইশ—বুলি খ্যাত। সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত প্রতিষ্ঠিতা হৈ, তেওঁ নাৰীৰ সকলো সৌভাগ্য দান কৰে।
Verse 24
यश्चैतत्पुरतस्तस्याः संप्राप्ते चाष्टमीदिने । शुचिर्भूत्वा पठेद्भक्त्या स सौभाग्यमवाप्नुयात्
যি কোনো ব্যক্তি অষ্টমী দিন উপস্থিত হ’লে শুচি হৈ, সেই দেৱীৰ সন্মুখত ভক্তিৰে এই পাঠ কৰে, সি সৌভাগ্য লাভ কৰে।