
ঋষিসকলে বিষ্ণুৰ সৈতে ভগ্নীসদৃশ সম্পৰ্ক থকা মাধৱীৰ বিষয়ে বিস্তাৰে সুধে—তাই কেনেকৈ অশ্বমুখী ৰূপ পালে আৰু কেনেকৈ তপস্যা কৰিলে। সূত ক’লে: নাৰদ-সম্পৰ্কিত দিৱ্য বাণী লাভ কৰি বিষ্ণুৱে দেৱতাসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰে—পৃথিৱীৰ ভাৰ লাঘৱ আৰু অত্যাচাৰী শক্তিৰ বিনাশৰ বাবে অৱতৰণ স্থিৰ হয়। দ্বাপৰযুগত বসুদেৱৰ গৃহত জন্মবৃত্তান্ত—দেৱকীৰ গৰ্ভে ভগৱান, ৰোহিণীৰ গৰ্ভে বলভদ্ৰ, আৰু সুপ্ৰভাৰ গৰ্ভে মাধৱীৰ জন্ম; কিন্তু বিকৃত অশ্বমুখী ৰূপে প্ৰকাশ পোৱাত পৰিয়াল আৰু জনপদত শোক নামি আহে, কোনো বৰে তাক গ্ৰহণ নকৰে। বিষ্ণুৱে তাইৰ দুখ দেখি বলদেৱসহ মাধৱীক হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰলৈ লৈ গৈ নিয়মবদ্ধ পূজা-উপাসনা কৰায়। ব্ৰত, দান আৰু ব্ৰাহ্মণ-অৰ্পণে ব্ৰহ্মা প্ৰসন্ন হৈ বৰ দিয়ে—মাধৱী শুভমুখী হৈ ‘সুভদ্ৰা’ নামে খ্যাত হ’ব, স্বামীৰ প্ৰিয়া আৰু বীৰসন্তানৰ জননী হ’ব। মাঘ মাহৰ দ্বাদশীত গন্ধ, পুষ্প আৰু লেপনেৰে পূজাবিধি কোৱা হৈছে; বিশেষকৈ পৰিত্যক্তা বা নিঃসন্তান নাৰীয়ে তিনিদিনীয়া ক্ৰমত ভক্তিৰে পূজা কৰিলে মঙ্গলফল পায়। শেষত ফলশ্ৰুতি—শ্ৰদ্ধাৰে পাঠ বা শ্ৰৱণে একেদিনতে উৎপন্ন পাপো নাশ হয়।
Verse 1
ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं देवदेवेन विष्णुना । माधवीं भगिनीं प्राप्य जन्मांतरमुपस्थिताम्
ঋষিসকলে ক’লে: আপুনি যি কৈছে—দেৱদেৱ বিষ্ণুৱে কোৱা—মাধৱী ভগ্নীক লগ পাই, যি অন্য জন্মত আপোনাৰ ওচৰলৈ উপস্থিত হৈছিল...
Verse 2
अश्ववक्त्रां करिष्यामि तपसा सुशुभाननाम् । सा कथं विहिता तेन तपस्तप्तं तथा कथम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः
“তপস্যাৰে মই সেই সুন্দৰ-মুখীজনীক অশ্ব-মুখী কৰিম”—তেওঁ কেনেকৈ তেনেদৰে বিধান কৰিলে, আৰু তপস্যা কেনেকৈ তপা হ’ল? সকলো কথা বিস্তাৰে কোৱা, কিয়নো আমাৰ কৌতূহল অতি মহান।
Verse 3
सूत उवाच । नारदस्य समाकर्ण्य तं सन्देशं सुरोद्भवम् । गत्वा विष्णुः सुरैः सार्द्धं प्रचक्रे मंत्रनिश्चयम्
সূতে ক’লে: নাৰদে আনা সেই দেৱীয় বাৰ্তা শুনি, বিষ্ণু দেৱতাসকলৰ সৈতে গৈ পবিত্ৰ উদ্দেশ্যৰ এক দৃঢ় পৰামৰ্শ (যোজনা) স্থিৰ কৰিলে।
Verse 4
भारावतरणार्थाय दानवानां वधाय च । वसुदेवगृहे श्रीमान्द्वापरांते ततो हरिः
পৃথিৱীৰ ভাৰ লাঘৱ কৰিবলৈ আৰু দানৱসকলৰ বিনাশৰ বাবে, সেই শ্ৰীমান হৰি দ্বাপৰ যুগৰ অন্তত বসুদেৱৰ গৃহত (অৱতাৰ ৰূপে) প্ৰকট হ’ল।
Verse 5
देवक्या जठरे देवः संजातो दैत्यदर्पहा । तथान्या रोहिणीनाम भार्या तस्य च याऽभवत्
দেৱকীৰ গৰ্ভত সেই দেৱ জন্মিল, যি দানৱসকলৰ দৰ্প চূর্ণ কৰে। আৰু তেওঁৰ আন এগৰাকী পত্নীও আছিল, যাৰ নাম ৰোহিণী।
Verse 6
तस्यां जज्ञे हलीनाम बलभद्रः प्रतापवान् । तृतीया सुप्रभानाम वसुदेवप्रिया च या
সেই (ৰোহিণী)ৰ গৰ্ভত হালধাৰী, প্ৰতাপৱান বলভদ্ৰ জন্মিল। তৃতীয়া (পত্নী)ৰ নাম আছিল সুপ্ৰভা, যি বসুদেৱৰ অতি প্ৰিয়া আছিল।
Verse 7
तस्यां सा माधवी जज्ञे अश्ववक्त्रस्वरूपधृक् । तां दृष्ट्वा विकृताकारां सुतां जातां च सुप्रभा । वासुदेवसमायुक्ता विषादं परमं गता
সুপ্ৰভাৰ পৰা মাধৱী জন্মিল, যি অশ্ব-মুখী ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল। বিকৃত আকাৰৰ কন্যা জন্মা দেখি, বাসুদেৱ-সংযুক্তা সুপ্ৰভা গভীৰ বিষাদত নিমজ্জিত হ’ল।
Verse 8
अथ ते यादवाः सर्वे कृतशान्तिकपौष्टिकाः । स्वस्तिस्वस्तीति संत्रस्ताः प्रोचुर्भूयात्कुलेऽत्र नः
তাৰ পাছত সেই সকলো যাদৱে শান্তি আৰু পুষ্টি (সমৃদ্ধি) কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, আতংকিত হৈ ‘স্বস্তি, স্বস্তি’ বুলি ক’লে—‘আমাৰ এই কুলত মঙ্গলেই মঙ্গল হওক।’
Verse 9
एवं सा यौवनोपेता तथा दुःखसमन्विता । न कश्चिद्वरयामास वाजिवक्त्रां विलोक्य ताम्
এইদৰে সি যৌৱনপ্ৰাপ্ত হ’লেও দুখেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ থাকিল; কিয়নো তাৰ বাজি-মুখী (ঘোঁৰা-মুখ) ৰূপ দেখি কোনোবাই তাক বিবাহৰ বাবে বাছনি নকৰিলে।
Verse 10
ततश्च भगवान्विष्णुर्ज्ञात्वा तां भगिनीं तथा । मातरं पितरं चैव तथा दुःखसमन्वितौ
তাৰ পাছত ভগৱান বিষ্ণুৱে সেই ভগ্নীৰ অৱস্থা বুজি, আৰু মাতৃ-পিতৃকো দুখেৰে আচ্ছন্ন দেখি, (উপায় কৰিবলৈ সংকল্প কৰিলে)।
Verse 11
तामादाय गतस्तूर्णं बलदेवसमन्वितः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तपस्तप्तुं ततः परम्
তাক লগত লৈ, আৰু বলদেৱসহ, সি তৎক্ষণাৎ হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰলৈ গ’ল, তাৰ পাছত তপস্যা কৰিবলৈ।
Verse 12
ब्रह्माणं तोषयामास सम्यग्यज्ञपरायणः । व्रतैश्च विविधैर्दानैर्ब्राह्मणानां च तर्पणैः
যথাবিধি যজ্ঞত পৰায়ণ হৈ তেওঁ ব্ৰহ্মাক সন্তুষ্ট কৰিলে—বিভিন্ন ব্ৰত, নানা দান আৰু ব্ৰাহ্মণসকললৈ তৰ্পণ-অৰ্পণেৰে।
Verse 13
ततस्तुष्टिं गतो ब्रह्मा वर्षांते तस्य शार्ङ्गिणः । उवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्वाभिवांछितम्
তাৰ পাছত বৰ্ষাঋতুৰ অন্তত শাৰ্ঙ্গধাৰী (বিষ্ণু)ৰ প্ৰতি ব্ৰহ্মা সন্তুষ্ট হৈ ক’লে, “মই বৰদাতা; যি ইচ্ছা, সেয়া প্ৰাৰ্থনা কৰা।”
Verse 14
विष्णुरुवाच । एषा मे भगिनी देव जाताऽश्ववदना किल । तव प्रसादात्सद्वक्त्रा भूयादेतन्ममेप्सितम्
বিষ্ণুৱে ক’লে: “হে দেব! মোৰ এই ভগ্নী সঁচাকৈ অশ্ব-মুখী হৈ জন্মিছে। তোমাৰ প্ৰসাদে ই শুভ-মুখী হওক—এইয়েই মোৰ কামনা।”
Verse 15
श्रीब्रह्मोवाच । एषा शुभानना साध्वी मत्प्रसादाद्भविष्यति । सुभद्रा नाम विख्याता वीरसूः पतिवल्लभा
শ্ৰী ব্ৰহ্মাই ক’লে: “মোৰ প্ৰসাদে এই সাধ্বী শুভ-মুখী হ’ব। ‘সুভদ্ৰা’ নামে ই বিখ্যাত হ’ব—বীৰসন্তানৰ জননী আৰু স্বামীৰ প্ৰিয়।”
Verse 16
एतद्रूपां पुमान्योऽत्र पूजयिष्यति भक्तितः । एतां विष्णो त्वया सार्धं तथानेन च सीरिणा
যি কোনো ব্যক্তি এই স্থানত এই ৰূপতেই ভক্তিভাৱে তেওঁক পূজা কৰিব—হে বিষ্ণু—তোমাৰ সৈতে আৰু এই হালধাৰী (বলৰাম)ৰ সৈতেো…
Verse 17
द्वादश्यां माघमासस्य गंधपुष्पानुलेपनैः । सोऽप्यवाप्स्यति यच्चित्ते वर्तते नात्र संशयः
মাঘ মাহৰ দ্বাদশীত সুগন্ধি, ফুল আৰু অনুলেপনেৰে যি ভক্তে পূজা কৰে, সি মনত যি কামনা ধৰে তাক নিশ্চয় লাভ কৰিব—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 18
या नारी पतिना त्यक्ता वंध्या वा भक्तिसंयुता । तृतीयादिवसे चैतां पूजयिष्यति केशव
যি নাৰী স্বামীয়ে ত্যাগ কৰা, বা বন্ধ্যা হলেও ভক্তিযুক্ত—হে কেশৱ—তাই তৃতীয়া তিথিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি এই দেবীৰ পূজা কৰিব।
Verse 19
भविष्यति सुपुत्राढ्या सुभगा सा सुखान्विता । ऐश्वर्यसहिता नित्यं सर्वैः समुदिता गुणैः
তাই সুপুত্ৰে সমৃদ্ধ, সৌভাগ্যৱতী আৰু সুখে পৰিপূৰ্ণ হ’ব; সদায় ঐশ্বৰ্যসহিত আৰু সকলো শুভ গুণে বিভূষিতা থাকিব।
Verse 20
एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो विरराम ततः परम् । वासुदेवोऽपि हृष्टात्मा ययौ द्वारवतीं पुरीम्
এইদৰে কৈ চতুৰ্মুখ (ব্ৰহ্মা) তাৰ পিছত নীৰৱ হ’ল। আৰু বাসুদেৱো আনন্দিতচিত্তে দ্বাৰৱতী নগৰলৈ গ’ল।
Verse 21
तामादाय विशालाक्षीं चंद्रबिंबसमाननाम् । बलदेवसमायुक्तो ह्यनुज्ञाप्य पिताम हम्
তাক লগত লৈ—বিশালনয়না, চন্দ্ৰবিম্বৰ সদৃশ মুখমণ্ডলধাৰী—বলদেৱসহ, আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ অনুমতি লৈ…
Verse 22
सूत उवाच । एवं सा माधवी विप्राः सुभगारूपमास्थिता । अवतीर्णा धरापृष्ठे लक्ष्मीशापप्रपीडिता
সূত উৱাচ: এইদৰে, হে ব্ৰাহ্মণসকল, সেই মাধৱী অতি মঙ্গলময় ৰূপ ধাৰণ কৰি পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত অৱতীৰ্ণ হ’ল, লক্ষ্মীৰ শাপত পীড়িত হৈ।
Verse 23
उपयेमे सुतः पांडोर्यां पार्थश्चारुहासिनीम् । जज्ञे तस्याः सुतो वीरोऽभिमन्युरिति विश्रुतः
পাণ্ডুৰ পুত্ৰ পাৰ্থ (অৰ্জুন) সেই সুন্দৰী, মধুৰ হাঁহিযুক্ত কন্যাক বিবাহ কৰিলে। তেখেতৰ পৰা এজন বীৰ পুত্ৰ জন্মিল, যি ‘অভিমন্যু’ নামে জগতত বিশ্ৰুত।
Verse 24
एतद्वः सर्वमाख्यातं माधबीजन्मसम्भवम् । सुपर्णाख्यस्य देवस्य कथासंगाद्द्विजोत्तमाः
হে দ্বিজোত্তমসকল, সুপৰ্ণ নামে খ্যাত দেৱতাৰ কাহিনীৰ সংযোগত উদ্ভৱ হোৱা মাধৱীৰ জন্মবৃত্তান্তৰ সকলো কথা মই তোমালোকক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ।
Verse 25
यश्चैतत्पठते मर्त्यो भक्त्या युक्तः शृणोति वा । मुच्यते स नरः पापात्तद्दिनैकसमुद्भवात्
যি কোনো মর্ত্য ভক্তিযুক্ত হৈ এই পাঠ কৰে বা শ্ৰৱণ কৰে, সেই ব্যক্তি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—সেই দিনেই উদ্ভৱ হোৱা পাপৰ পৰাও।