Adhyaya 61
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে ‘শর্মিষ্ঠা-তীৰ্থ’ৰ উৎপত্তি আৰু ফলপ্ৰভাৱ বিষয়ে স্পষ্টতা বিচাৰে। সূতে সোমবংশীয় ৰজা বৃকৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে—তেওঁ ধৰ্মনিষ্ঠ আৰু প্ৰজাহিতৈষী আছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে অশুভ লগ্নত এক কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে। ৰজাই জ্যোতিষত নিপুণ ব্ৰাহ্মণসকলক সোধাত, তেওঁলোকে কন্যাটিক ‘বিষকন্যা’ বুলি নিৰ্ণয় কৰি কয়—তাইৰ ভবিষ্যৎ স্বামী ছয় মাহৰ ভিতৰত মৃত্যুবৰণ কৰিব, আৰু যি গৃহত তাই থাকিব সেই গৃহ দাৰিদ্ৰ্যত পতিত হৈ নাশ হ’ব; পিতৃকুল আৰু পতিকুল দুয়োটাই বিপৰ্যয়ত পৰিব। ৰজাই কন্যাক ত্যাগ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু কৰ্মসিদ্ধান্ত দৃঢ়ভাৱে ব্যাখ্যা কৰে—পূৰ্বকৃত কৰ্ম অনিবার্যভাৱে ফল দিয়ে; বল, বুদ্ধি, মন্ত্ৰ, তপস্যা, দান, তীৰ্থসেৱা বা কেৱল সংযমে কৰ্মফল সম্পূৰ্ণৰূপে ৰোধ কৰিব নোৱাৰে। যেনেকৈ বাছুৰে বহু গাইৰ মাজত নিজৰ মাতৃক বিচাৰি পায়, তেনেকৈ কৰ্মফলো নিজৰ পথত আহে; আৰু তেল শেষ হ’লে দীপ নিজে নিভে, তেনেকৈ কৰ্ম ক্ষয় হ’লে দুঃখো নিবৃত্ত হয়। শেষত ভাগ্য আৰু পুৰুষাৰ্থ বিষয়ে প্ৰবাদসহ নীতিশিক্ষা দিয়া হয়—ধৰ্মত স্থিত হৈ চেষ্টা কৰা, কিন্তু অতীত কৰ্মৰ বন্ধন আৰু দায়িত্ব স্বীকাৰ কৰা।
Shlokas
Verse 1
। ऋषय ऊचुः । शर्मिष्ठातीर्थमित्युक्तं त्वया यच्च महामते । कथं जातं महाभाग किंप्रभावं तु तद्वद
ঋষিসকলে ক’লে: ‘হে মহামতে, আপুনি যাক “শর্মিষ্ঠা-তীৰ্থ” বুলি কৈছে। হে মহাভাগ, ই কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ কি? অনুগ্ৰহ কৰি কওক।’
Verse 2
सूत उवाच । आसीद्राजा वृकोनाम सोमवंश समुद्भवः । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च सर्वलोकहिते रतः
সূতে ক’লে: সোমবংশত উদ্ভৱ হোৱা বৃক নামৰ এজন ৰজা আছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্মণভক্ত, শৰণপ্ৰাৰ্থীৰ আশ্ৰয়, আৰু সকলো লোকৰ মঙ্গলত সদা নিয়োজিত আছিল।
Verse 3
तस्य भार्याऽभवत्साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । सर्वलक्षणसंपन्ना पतिव्रतपरायणा
তেওঁৰ পত্নী আছিল এগৰাকী সাধ্বী, প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়। সকলো শুভ লক্ষণেৰে সম্পন্না আৰু পতিব্ৰতা ধৰ্মত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণা আছিল।
Verse 4
अथ तस्यां समुत्पन्ना प्राप्ते वयसि पश्चिमे । कन्यका दिवसे प्राप्ते सर्वशास्त्रविगर्हिते
তাৰ পাছত, যেতিয়া তাইৰ বয়সৰ শেষ পৰ্যায় আহিল, তেতিয়া তাইৰ গৰ্ভত এজনী কন্যা জন্মিল—এনে এটা দিনত, যিটো দিন সকলো শাস্ত্ৰে নিন্দিত বুলি গণ্য কৰে।
Verse 5
तत आनीय विप्रान्स ज्योतिर्ज्ञानविचक्षणान् । पप्रच्छ कीदृशी कन्या ममेयं संभविष्यति
তেতিয়া তেওঁ জ্যোতিষ-জ্ঞানত নিপুণ ব্ৰাহ্মণসকলক আনি সুধিলে: “মোৰ এই কন্যা কেনে ধৰণৰ হ’ব?”
Verse 6
ब्राह्मणा ऊचुः । या कन्या प्राप्नुयाज्जन्म चित्रासंस्थे दिवाकरे । चंद्रे वापि चतुर्दश्यां सा भवेद्विषकन्यका
ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “যি কন্যা চিত্ৰা নক্ষত্ৰত সূৰ্য স্থিত থাকোঁতে জন্ম লয়, অথবা চন্দ্ৰ চতুৰ্দশী তিথিত থাকোঁতে জন্মে, সেই কন্যা ‘বিষকন্যা’ বুলি পৰিচিত হয়।”
Verse 7
यस्तस्याः प्रतिगृह्णाति पाणिं पार्थिवसत्तम । षण्मासाभ्यंतरे मृत्युं स प्राप्नोति नरो ध्रुवम्
হে পাৰ্থিৱসত্তম ৰাজন, যি কোনো পুৰুষে তাইৰ হাত বিবাহৰ বাবে গ্ৰহণ কৰে, সি নিশ্চিতভাৱে ছয় মাহৰ ভিতৰতে মৃত্যুক লাভ কৰে।
Verse 8
यस्मिन्सा जायते हर्म्ये षण्मासाभ्यंतरे च तत् । करोति विभवैर्हीनं धनदस्याप्यसंशयम्
আৰু যি অট্টালিকাত তাই জন্ম লয়, সেয়াও ছয় মাহৰ ভিতৰতে নিশ্চিতভাৱে ঐশ্বৰ্যহীন কৰি তোলে—সন্দেহ নাই, কুবেৰ (ধনৰ অধিপতি)ৰো হ’লেও।
Verse 9
सेयं तव सुता राजन्यथोक्ता विष कन्यका । पैतृकं श्वाशुरीयं च हनिष्यति गृहद्वयम्
হে ৰাজন, এই তোমাৰেই কন্যা—যেনেকৈ কোৱা হৈছে—বিষকন্যা; ই পিতৃগৃহ আৰু শ্বশুৰগৃহ, দুয়োটা গৃহ ধ্বংস কৰিব।
Verse 10
तस्मादिमां परित्यज्य सुखी भव नराधिप । श्रद्दधासि वचोऽस्माकं हित मुक्तं यदि प्रभो
সেয়ে হেতু, হে নৰাধিপ, তাইক পৰিত্যাগ কৰি সুখী হওঁক—হে প্ৰভু, যদি আমাৰ কল্যাণকাৰী বাক্যত শ্ৰদ্ধা ৰাখে।
Verse 11
राजोवाच । त्यक्ष्यामि यदि नामैतां धारयिष्यामि वा गृहे । अन्यदेहोद्भवं कर्म फलिष्यति तथापि मे
ৰাজাই ক’লে: মই তাইক ত্যাগ কৰোঁ বা নিজৰ ঘৰত ৰাখোঁ, তথাপি মোৰ বাবে অন্য দেহৰ (পূৰ্বজন্মৰ) পৰা উদ্ভৱ হোৱা কৰ্মৰ ফল নিশ্চয় ফলিব।
Verse 12
शुभं वा यदि वा पापं न तु शक्यं प्ररक्षितुम् । तस्मात्कर्म पुरस्कृत्य नैव त्यक्ष्यामि कन्यकाम्
শুভ হওক বা পাপ হওক, তাক সত্যই ৰক্ষা কৰি থামাব নোৱাৰি; সেয়ে কৰ্মক আগত ৰাখি মই এই কন্যাক কেতিয়াও ত্যাগ নকৰোঁ।
Verse 13
येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः । तेनतेनैव भूयः स प्राप्नोति सकलं फलम्
যি যি দেহেৰে যি যি কৰ্ম কৰে, সেই সেই দেহেৰে পুনৰ সি নিশ্চয় সেই কৰ্মৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।
Verse 14
यस्यां यस्यामवस्थायां क्रियतेऽत्र शुभाशुभम् । तस्यां तस्यां ध्रुवं तस्य फलं तद्भुज्यते नरैः
যি যি অৱস্থাত ইয়াত শুভ-অশুভ কৰ্ম কৰা হয়, সেই সেই অৱস্থাতেই মানুহে নিশ্চিতভাৱে তাৰ ফল ভোগ কৰে।
Verse 15
न नश्यति पुराकर्म कृतं सर्वेंद्रियैरिह । अकृतं जायते नैव तस्मान्नास्ति भयं मम
পূৰ্বকৰ্ম নাশ নহয়; ইয়াত সকলো ইন্দ্ৰিয়ে কৰা কৰ্ম কেতিয়াও লোপ নাপায়। আৰু যি কৰা নহয়, সি জন্ম নলয়; সেয়ে মোৰ কোনো ভয় নাই।
Verse 16
आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पञ्चैतानि हि सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः
আয়ু, কৰ্ম, ধন, বিদ্যা আৰু মৃত্যু—এই পাঁচোটাই গৰ্ভস্থ দেহিনীৰ বাবে আগতেই গঢ়া হয়।
Verse 17
यथा वृक्षेषु वल्लीषु कुसुमानि फलानि च । स्वकालं नातिवर्तंते तद्वत्कर्म पुराकृतम्
যেনেকৈ গছ-লতাত ফুল আৰু ফল নিজৰ ঋতুৰ সীমা নলংঘে, তেনেকৈ পূৰ্বতে কৰা কৰ্মো নিজৰ সময়তে ফল দিয়ে।
Verse 18
येनैव यद्यथा पूर्वं कृतं कर्म शुभाशुभम् । स एव तत्तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मनः
মানুহে পূৰ্বতে যিদৰে শুভ বা অশুভ কৰ্ম কৰিছিল, সি নিজেই ঠিক সেইদৰে তাৰ ফল ভোগ কৰে—নিজৰ বাবে বিধিত ৰূপে সদায়।
Verse 19
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथैवं कोटिमध्यस्थं कर्तारं कर्म विन्दति
যেনেকৈ হাজাৰ হাজাৰ গাইৰ মাজত বাছুৰে নিজৰ মাতৃক বিচাৰি পায়, তেনেকৈ কৰ্মে কোটিৰ মাজত থাকিলেও কৰ্তাক বিচাৰি পায়।
Verse 20
अन्यदेहकृतं कर्म न कश्चित्पुरुषो भुवि । बलेन प्रज्ञया वापि समर्थः कर्तुमन्यथा
এই পৃথিৱীত কোনো মানুহে বল বা বুদ্ধিৰ দ্বাৰাও অন্য দেহত কৰা কৰ্মক সলনি কৰিবলৈ সক্ষম নহয়।
Verse 21
अन्यथा शास्त्रगर्भिण्या धिया धीरो महीयते । स्वामिवत्प्राक्कृतं कर्म विदधाति तदन्यथा
তথাপি শাস্ত্ৰগৰ্ভিণী বোধে স্থিত ধীৰজন প্ৰশংসিত হয়; কিয়নো স্বামীৰ দৰে সি পূৰ্বকৃত কৰ্মৰ গতি ঘূৰাই অন্য পথত প্ৰবাহিত কৰিব পাৰে।
Verse 22
स्वकृतान्युपतिष्ठंति सुखदुःखानि देहिनाम् । हेतुभूतो हि यस्तेषां सोऽहंकारेण बध्यते
দেহধাৰী জীৱৰ সুখ-দুখ নিজৰেই কৃত কৰ্মৰ পৰা উদ্ভৱ হয়। আৰু যি নিজকে তাৰ ‘কাৰণ’ বুলি ধৰে, সি অহংকাৰ (মই-কৰোঁ ভাব) দ্বাৰা বন্ধনপ্ৰাপ্ত হয়।
Verse 23
सुशीघ्रमभिधावन्तं निजं कर्मानुधावति । शेते सह शयानेन तिष्ठन्तमनुतिष्ठति
মানুহৰ নিজৰ কৰ্ম অতি শীঘ্ৰে তাৰ পিছে পিছে ধাৱমান হয়। সি শুই পৰিলে কৰ্মো তাৰ সৈতে শয়ন কৰে; সি থিয় হ’লে কৰ্মো তাৰ কাষতে থিয় থাকে।
Verse 25
येन यत्रोपभोक्तव्यं सुखं वा दुःखमेव वा । नरः स बद्धो रज्ज्वेव बलात्तत्रैव नीयते
য’ত যি ঠাইত কৰ্মানুসাৰে সুখ বা দুখ ভোগ কৰিবলগীয়া হয়, সেই মানুহ ৰজ্জুৰে বাঁধা জনৰ দৰে বন্ধনবদ্ধ হৈ বলপূৰ্বক সেই ঠাইলৈয়ে নীয়ে যায়।
Verse 26
प्रमाणं कर्मभूतानां सुखदुःखोपपादने । सावधानतया यच्च जाग्रतां स्वपतामपि
সুখ-দুখ উৎপাদনত কৰ্মেই নিৰ্ণায়ক প্ৰমাণ। ই সাৱধান নিখুঁততাৰে জাগ্ৰত বা নিদ্ৰিত—উভয় অৱস্থাতো মানুহৰ ওপৰত অব্যর্থভাৱে কাৰ্য কৰে।
Verse 27
तैलक्षये यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति । कर्मक्षये तथा जंतुर्निर्वाणमधिगच्छति
যেনেকৈ তেল শেষ হ’লে দীপ নিভি যায়, তেনেকৈ কৰ্ম ক্ষয় হ’লে জীৱ নিৰ্বাণ—শান্ত নিৰ্বৃতি—অধিগম কৰে।
Verse 28
न मन्त्रा न तपो दानं न तीर्थं न च संयमः । समर्था रक्षितुं जंतुं पीडितं पूर्वकर्मभिः
মন্ত্ৰ নহয়, তপ নহয়, দান নহয়, তীৰ্থ নহয়, সংযমো নহয়—পূৰ্বকৰ্মে পীড়িত জীৱক ৰক্ষা কৰিবলৈ সক্ষম নহয়।
Verse 29
यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम् । तथा कर्म च कर्ता च नात्र कार्या विचारणा
যেনেকৈ ছাঁ আৰু ৰ’দ সদায় পৰস্পৰে সংলগ্ন, তেনেকৈ কৰ্ম আৰু কৰ্তা; ইয়াত অধিক বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 30
अन्नपानानि जीर्यंति यत्र भक्ष्यं च भक्षितम् । तस्मिन्नेवोदरे गर्भः कथं नाम न जीर्यति
যি উদৰত অন্ন-পানীয় আৰু ভক্ষ্য বস্তু হজম হয়, সেই একে উদৰত গৰ্ভ কেনেকৈ হজম নহ’ব?
Verse 31
तस्मात्कर्मकृतं सर्वं देहिनामत्र जायते । शुभं वा यदि वा पापमिति मे निश्चयः सदा
সেয়ে, ইয়াত দেহধাৰীসকলৰ বাবে যি কিবা উদ্ভৱ হয়, সেয়া সকলো কৰ্মৰ পৰা জন্মে—শুভ হওক বা পাপ; এইটো মোৰ সদায়ৰ নিশ্চিত মত।
Verse 32
अरक्षितं तिष्ठति दैवरक्षितं सुरक्षितं दैवहतं विनश्यति । जीवत्यनाथोऽपि वने विसर्जितः कृतप्रयत्नोऽपि गृहे न जीवति
অৰক্ষিতো ভাগ্যৰ ৰক্ষাত টিকে, সুৰক্ষিতো ভাগ্যৰ আঘাতে বিনাশ হয়। অনাথো বনতে ত্যাগ কৰা হলেও জীয়াই থাকে, কিন্তু বহু চেষ্টা কৰিলেও কেতিয়াবা ঘৰতেও নাজীয়ে।
Verse 61
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विषकन्यकोत्पत्तिवर्णनंनामैकषष्टितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত অন্তৰ্গত শ্ৰীহাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ “বিষকন্যাৰ উৎপত্তিৰ বৰ্ণনা” নামক একষষ্ঠিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।