
এই অধ্যায়ত সূতৰ বৰ্ণনাৰ ভিতৰত ৰাজর্ষি-সংবাদ আগবাঢ়ে। ত্ৰিশঙ্কুৰ অৱস্থা শুনি বিশ্বামিত্ৰে ৰজাক আশ্বাস দিয়ে আৰু প্ৰতিজ্ঞা কৰে যে একে দেহসহ তেওঁক স্বৰ্গলৈ লৈ যাব। ইয়াত অসাধাৰণ সংকল্পশক্তিৰ মহিমা আৰু যজ্ঞ-অধিকাৰক লৈ উঠা বিবাদ স্পষ্ট হয়। তাৰ পিছত বিশ্বামিত্ৰে দেৱলোকৰ স্থাপিত নিয়মক প্ৰত্যাহ্বান জনাই, নিজৰ তপোবলে নিজস্ব নতুন সৃষ্টিও আৰম্ভ কৰিব পাৰিম বুলি ঘোষণা কৰে। এই সন্ধিক্ষণত কাহিনী ভক্তিতত্ত্বৰ দিশে ঘূৰে। বিশ্বামিত্ৰে শিৱ (শংকৰ, শশিশেখৰ)ৰ ওচৰলৈ গৈ বিধিপূৰ্বক প্ৰণাম কৰি স্তোত্ৰ পাঠ কৰে; তাত শিৱক বহু দেৱতা আৰু বিশ্বকাৰ্যৰ এক পৰম আধাৰ হিচাপে পুৰাণীয় সমন্বয়ে বৰ্ণনা কৰা হয়। শিৱ প্ৰসন্ন হৈ বৰ দিয়ে; বিশ্বামিত্ৰে শিৱকৃপাৰে “সৃষ্টিমাহাত্ম্য” (সৃষ্টিৰ সামৰ্থ্য/জ্ঞান) প্ৰাৰ্থনা কৰে। শিৱে দান কৰি অন্তৰ্ধান হয়; বিশ্বামিত্ৰে সমাধিস্থ হৈ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ ভাৱত চতুৰ্বিধ সৃষ্টি গঢ়িবলৈ প্ৰবৃত্ত হয়—ভক্তি, শক্তি আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডীয় পৰীক্ষা তীৰ্থকথাৰ কাঠামোত একেলগে জুৰে।
Verse 1
। सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य त्रिशंकोर्मुनिपुंगवः । विश्वामित्रोऽब्रवीद्वाक्यं किंचिल्लज्जासमन्वितः
সূতে ক’লে: ত্ৰিশংকুৰ বাক্য শুনি মুনিশ্ৰেষ্ঠ বিশ্বামিত্ৰে অলপ লাজেৰে মিশ্ৰিত উত্তৰ-বচন ক’লে।
Verse 2
मा विषादं महीपाल विषयेऽत्र करिष्यसि । अनेनैव शरीरेण त्वां नयिष्याम्यहं दिवम्
“হে মহীপাল নৃপতি, এই বিষয়ত বিষাদ নকৰিবা। এই একে শৰীৰেৰে মই তোমাক স্বৰ্গলৈ লৈ যাম।”
Verse 3
तत्तत्कर्म करिष्यामि स्वर्गार्थे नृपसत्तम । तवाभीष्टं करिष्यामि किं वा यास्यामि संक्षयम्
“হে নৃপসত্তম, স্বৰ্গাৰ্থে যি যি কৰ্ম প্ৰয়োজন মই সেয়া কৰিম। তোমাৰ অভীষ্ট পূৰ্ণ কৰিম—নচেৎ সেই প্ৰয়াসতে বিনাশ হ’ম।”
Verse 4
एवमुक्त्वा परं कोपं कृत्वोपरि दिवौकसाम् । उवाच च ततो रौद्रं प्रत्यक्षं तस्य भूपतेः
এইদৰে কৈ তেওঁ দেৱলোকবাসীৰ ওপৰত প্ৰচণ্ড ক্ৰোধ জাগ্ৰত কৰিলে, আৰু তাৰ পাছত সেই ভূপতিৰ সন্মুখতে ৰৌদ্ৰ বচন স্পষ্টকৈ উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 5
यथा मया द्विजत्वं हि स्वयमेवार्जितं बलात् । तथा सृष्टिं करिष्यामि स्वकीयां नात्र संशयः
“যেনেকৈ মই তপোবলৰ জোৰে নিজেই দ্বিজত্ব লাভ কৰিলোঁ, তেনেকৈ মই মোৰ নিজৰ সৃষ্টিও ৰচনা কৰিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”
Verse 6
ततस्तं स समालोक्य शंकरं शशिशेखरम् । प्रणम्य विधिवद्भक्त्या स्तुतिं चक्रे महामुनिः
তেতিয়া তেওঁ চন্দ্ৰশেখৰ শংকৰক দৰ্শন কৰি; মহামুনিয়ে বিধিমতে ভক্তিৰে প্ৰণাম কৰি স্তৱ ৰচনা কৰিলে।
Verse 7
विश्वामित्र उवाच । जय देव जयाचिंत्य जय पार्वतिवल्लभ । जय कृष्ण जगन्नाथ जय कृष्ण जगद्गुरो
বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: জয় হওক, হে দেৱ; জয় হওক, হে অচিন্ত্য; জয় হওক, হে পাৰ্বতীৰ প্ৰিয়তম। জয় হওক, হে কৃষ্ণ জগন্নাথ; জয় হওক, হে কৃষ্ণ জগদ্গুৰু।
Verse 8
जयाचिंत्य जयामेय जयानंत जयाच्युत । जयामर जयाजेय जयाव्यय सुरेश्वर
জয় হওক অচিন্ত্য; জয় হওক অমেয়; জয় হওক অনন্ত; জয় হওক অচ্যুত। জয় হওক অমৰ; জয় হওক অজেয়; জয় হওক অব্যয়—হে সুৰেশ্বৰ।
Verse 9
जय सर्वग सर्वेश जय सर्वसुराश्रय । जय सर्वजनध्येय जय सर्वाघनाशन
জয় হওক সৰ্বগ; জয় হওক সৰ্বেশ। জয় হওক সকলো দেৱতাৰ আশ্ৰয়; জয় হওক সকলো জনৰ ধ্যানযোগ্য। জয় হওক সকলো পাপ বিনাশক।
Verse 10
त्वं धाता च विधाता च त्वं कर्ता त्वं च रक्षकः । चतुर्विधस्य देवेश भूतग्रामस्य शंकर
তুমিই ধাতা, তুমিই বিধাতা; তুমিই কৰ্তা, তুমিই ৰক্ষক। হে দেৱেশ, হে শংকৰ, চাৰিবিধ ভূতসমূহৰ ওপৰত তুমিয়েই অধিপতি আৰু পালনকৰ্তা।
Verse 11
यथा तिलस्थितं तैलं यथा दधिगतं घृतम् । तथैवाधिष्ठितं कृत्स्नं त्वया गुप्तेन वै जगत्
যেনেকৈ তিলৰ ভিতৰত তেল গোপনে থাকে আৰু দধিৰ ভিতৰত ঘৃত বিদ্যমান, তেনেকৈ তুমি গোপনভাৱে সকলোত অন্তৰ্যামী হৈ সমগ্ৰ জগতখনক ব্যাপি ধৰি ৰাখিছা।
Verse 12
त्वं ब्रह्मा त्वं हृषीकेशस्त्वं शक्रस्त्वं हुताशनः । त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमिन्दुस्त्वं दिवाकरः
তুমি ব্ৰহ্মা, তুমি হৃষীকেশ; তুমি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ), তুমি হুতাশন (অগ্নি)। তুমি যজ্ঞ, তুমি বষট্কাৰ; তুমি ইন্দু (চন্দ্ৰ), তুমি দিবাকৰ (সূৰ্য)।
Verse 13
अथवा बहुनोक्तेन किं स्तवेन तव प्रभो । समासादेव वक्ष्यामि विभूतिं श्रुतिनोदिताम्
অথবা, হে প্ৰভু, বহুকথা স্তৱে কি লাভ? মই বেদে ঘোষিত তোমাৰ বিভূতি সংক্ষেপে ক’ম।
Verse 14
यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्थावरं जंगमं विभो । तत्सर्वं भवता व्याप्तं काष्ठं हव्यभुजा यथा
হে বিভো, ত্ৰিলোকত যি কিছুমান আছে—স্থাৱৰ বা জংগম—সেই সকলো তোমাৰ দ্বাৰা ব্যাপ্ত; যেনেকৈ কাঠত অগ্নি (গুপ্ত শক্তি) ব্যাপি থাকে।
Verse 15
श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते वरं प्रार्थय सन्मुने । यत्ते हृदि स्थितं नित्यं सर्वं दास्याम्यसंशयम्
শ্ৰীভগৱানে ক’লে: মই তোমাত পৰম সন্তুষ্ট; তোমাৰ মঙ্গল হওক। হে সৎমুনি, বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা। তোমাৰ হৃদয়ত যি সদায় স্থিত, সেই সকলো নিঃসন্দেহে মই দিম।
Verse 16
विश्वामित्र उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश यदि देयो वरो मम । तन्मे स्यात्सृष्टिमाहात्म्यं त्वत्प्रसादान्महेश्वर
বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: “হে দেৱেশ্বৰ! যদি তুমি সন্তুষ্ট হোৱা, যদি মোক বৰ দিয়া হয়, তেন্তে হে মহেশ্বৰ, তোমাৰ কৃপাৰে সৃষ্টিৰ মাহাত্ম্যৰ পবিত্ৰ বৃত্তান্ত মোক লাভ হ’বলৈ দিয়া।”
Verse 17
एवमस्त्विति तं चोक्त्वा भगवान्वृषभध्वजः । सर्वैर्गणैः समायुक्तस्ततश्चादर्शनं गतः
তাক “এৱমস্ত্ব” বুলি কৈ, বৃষভধ্বজ ভগৱান—যাৰ ধ্বজত বৃষৰ চিহ্ন—সকলো গণৰ সৈতে যুক্ত হৈ, তাৰ পিছত দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল।
Verse 18
विश्वामित्रोऽपि तत्रैव स्थितो ध्यानपरायणः । चक्रे चतुर्विधां सृष्टिं स्पर्द्धया हंसगामिनः
বিশ্বামিত্ৰো তাতেই স্থিৰ হৈ ধ্যানত নিমগ্ন ৰ’ল; আৰু হংসগামী (ব্ৰহ্মা)ৰ সৈতে স্পৰ্ধাৰ বশে তেওঁ চতুৰ্বিধ সৃষ্টিৰ ৰচনা কৰিলে।