Adhyaya 56
এই অধ্যায়ত সূতে তীৰ্থ-মাহাত্ম্যৰ প্ৰসঙ্গত সাম্বাদিত্য/সুৰেশ্বৰ দৰ্শনৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰিছে। ভক্তিভাৱে দেৱদৰ্শন কৰিলে হৃদয়ৰ কামনা পূৰ্ণ হয়; বিশেষকৈ মাঘ শুক্ল সপ্তমী যদি ৰবিবাৰে পৰে, সেই দিনা দৰ্শন-অৰ্চনা কৰিলে নৰকগতি এৰাই যাব পাৰি বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত দৃষ্টান্তস্বৰূপে গালৱ নামৰ ব্ৰাহ্মণ ঋষিৰ কাহিনী আহে। তেওঁ স্বাধ্যায়নিষ্ঠ, শান্ত আচৰণশীল, কৰ্মকুশল আৰু কৃতজ্ঞ আছিল; কিন্তু বৃদ্ধাৱস্থালৈকে পুত্ৰ নথকাৰ বাবে শোকাকুল হৈছিল। গৃহচিন্তা ত্যাগ কৰি তেওঁ সেই স্থানত সূৰ্যোপাসনা আৰম্ভ কৰে, পাঞ্চৰাত্ৰ বিধিত প্ৰতিমা প্ৰতিষ্ঠা কৰি ঋতুনিয়ম, ইন্দ্ৰিয়নিগ্ৰহ আৰু উপবাসসহ দীঘলীয়া তপস্যা কৰে। পন্ধৰ বছৰৰ পাছত বটবৃক্ষৰ ওচৰত সূৰ্যদেৱ প্ৰকট হৈ বৰ দিয়ে আৰু সপ্তমীব্ৰতৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বংশবর্ধক পুত্ৰ প্ৰদান কৰে। বটৰ কাষত জন্ম হোৱাৰ বাবে পুত্ৰৰ নাম ‘বটেশ্বৰ’ হয়। পিছলৈ তেওঁ মনোৰম মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰে আৰু দেৱতা ‘বটাদিত্য’ নামেৰে সন্তানদাতা ৰূপে প্ৰসিদ্ধ হয়। শেষত ফলশ্ৰুতি—সপ্তমী/ৰবিবাৰে উপবাসসহ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে গৃহস্থৰ উত্তম পুত্ৰলাভ হয়; আৰু নিষ্কাম উপাসনা মোক্ষপথলৈ লৈ যায়। নাৰদোক্ত গাথাতো সন্তানফলৰ মাহাত্ম্য বঢ়াই এই ভক্তিকেই শ্ৰেষ্ঠ উপায় বুলি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तस्यापि नातिदूरस्थं सांबादित्यं सुरेश्वरम् । दृष्ट्वा कामानवाप्नोति सर्वान्मर्त्यो हृदि स्थितान्
সূত ক’লে: সেই স্থানৰ পৰা বেছি দূৰত নহয় সাঁবাদিত্য, দেৱলোকৰ ঈশ্বৰ। তেওঁৰ দৰ্শন কৰিলে মৰ্ত্য মানুহে হৃদয়ত নিহিত সকলো কামনা লাভ কৰে।
Verse 2
यस्तु माघस्य शुक्लायां सप्तम्यां रविवासरे । भक्त्या संपश्यते मर्त्यो नरकान्न स पश्यति
কিন্তু যি মৰ্ত্য মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ সপ্তমীত, ৰবিবাৰে, ভক্তিভাৱে প্ৰভুৰ দৰ্শন কৰে—সেইজন নৰকসমূহ নেদেখে।
Verse 3
आसीत्पूर्वं द्विजो नाम गालवः स महामुनिः । स्वाध्यायनिरतो नित्यं वेदवेदांगपारगः
পূৰ্বতে গালৱ নামৰ এজন দ্বিজ মহামুনি আছিল। তেওঁ সদায় স্বাধ্যায়ত ৰত, আৰু বেদ-বেদাঙ্গত সম্পূৰ্ণ পাৰদৰ্শী আছিল।
Verse 4
शुचिव्रतपरः शांतो देवद्विजपरायणः । कृतज्ञश्च सुशीलश्च यज्ञकर्मविचक्षणः
তেওঁ শুচি ব্ৰতত নিষ্ঠাবান, স্বভাৱত শান্ত, দেৱ আৰু দ্বিজসকলৰ প্ৰতি অটল আশ্ৰয়শীল আছিল। কৃতজ্ঞ, সুস্বভাবী, আৰু যজ্ঞকর্মত নিপুণ আছিল।
Verse 5
तस्यैवं वर्तमानस्य संप्राप्तं पश्चिमं वयः । अपुत्रस्य द्विजश्रेष्ठास्ततो दुःखं व्यजायत
এনেদৰে জীৱন যাপন কৰোঁতে তেওঁৰ পশ্চিম বয়স উপস্থিত হ’ল। পুত্ৰহীন হোৱাৰ বাবে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, তেওঁৰ অন্তৰত দুখ জন্মিল।
Verse 6
ततः सर्वं परित्यज्य गृहकृत्यं स भक्तिमान् । सूर्यमाराधयामास क्षेत्रेऽत्रैव समाहितः
তেতিয়া সেই ভক্তে গৃহকাৰ্য সকলো ত্যাগ কৰি, মন একাগ্ৰ কৰি, এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰতেই সূৰ্যদেৱক আৰাধনা কৰিলে।
Verse 7
वटवृक्षं समाश्रित्य श्रद्धया परया युतः । स्थापयित्वा रवेरर्चां यथोक्तां पंचरात्रिके
বটবৃক্ষৰ তলত আশ্ৰয় লৈ, পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ, পাঞ্চৰাত্ৰ বিধি অনুসাৰে ৰবি (সূৰ্য)ৰ পূজাৰ বাবে মূৰ্তি স্থাপন কৰিলে।
Verse 8
वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते जलसंश्रयः । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे निराहारो जितेन्द्रियः
বৰ্ষাকালত তেওঁ খোলা আকাশৰ তলত শুই থাকিল; হেমন্তত পানীৰ আশ্ৰয় ল’লে; গ্ৰীষ্মত পঞ্চাগ্নি সাধনা কৰিলে—নিৰাহাৰ, ইন্দ্ৰিয় জয় কৰি।
Verse 9
ततः पंचदशे वर्षे संप्राप्ते भगवान्रविः । वटवृक्षं समाश्रित्य समीपस्थमुवाच तम्
তাৰ পিছত পঞ্চদশ বৰ্ষ সম্পূৰ্ণ হোৱাত ভগৱান ৰবি প্ৰকট হ’ল; বটবৃক্ষৰ কাষত অৱস্থান কৰি, ওচৰত থকা তাক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 10
श्रीसूर्य उवाच । वरदोस्म्यद्य भद्रं ते वरं प्रार्थय गालव । अतिदुर्लभमप्याशु तव दास्याम्यसंशयम्
শ্ৰী সূৰ্য ক’লে: আজি মই তোমাক বৰদান দিওঁতা; তোমাৰ মঙ্গল হওক। হে গালৱ, বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা; অতি দুৰ্লভ হলেও মই নিশ্চয় সোনকালে তোমাক দিম।
Verse 11
गालव उवाच । अपुत्रोऽहं सुरश्रेष्ठ पश्चिमे वयसि स्थितः । तस्माद्देहि सुतं मह्यं वंशवृद्धिकरं परम्
গালৱে ক’লে: “হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! মই অপুত্ৰ আৰু জীৱনৰ অন্তিম পৰ্যায়ত উপস্থিত। সেয়ে মোক এক শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ দান কৰক, যি মোৰ বংশৰ বৃদ্ধি সাধন কৰিব।”
Verse 15
सप्तम्यश्च द्विजश्रेष्ठ निराहारस्तु भक्तितः या । स प्राप्स्यति न संदेहः पुत्रं वंशविवर्धनम्
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! যি কোনো ভক্তিভাৱে সপ্তমীৰ দিনা নিৰাহাৰ উপবাস পালন কৰে, সি নিঃসন্দেহে বংশবৃদ্ধিকৰ পুত্ৰ লাভ কৰিব।
Verse 16
एवमुक्त्वा च सप्ताश्वो विरराम दिवाकरः । गालवोऽपि प्रहृष्टात्मा जगाम निजमंदिरम्
এইদৰে কৈ সপ্তাশ্ব-যুত দিৱাকৰ সূৰ্যদেৱ নীৰৱ হ’ল। আৰু গালৱো আনন্দিতচিত্তে নিজৰ গৃহলৈ গ’ল।
Verse 17
नातिदीर्घेण कालेन ततस्तस्याभव तत्सुतः । यथोक्तस्तेन देवेन सर्वलक्षणलक्षितः
অতি সোনকালেই তাৰ এজন পুত্ৰ জন্মিল—সেই দেৱতাই যিদৰে কৈছিল ঠিক তেনেদৰেই—আৰু সি সকলো শুভ লক্ষণে বিভূষিত আছিল।
Verse 18
ततश्चक्रे पिता नाम वटेश्वर इति स्वयम् । वटस्थेन यतो दत्तः संतुष्टेनांशुमालिना
তাৰ পাছত পিতাই নিজে তাৰ নাম “বটেশ্বৰ” ৰাখিলে; কিয়নো বটবৃক্ষৰ তলত অৱস্থিত সন্তুষ্ট অংশুমালী (সূৰ্যদেৱ)য়ে তাক দান কৰিছিল।
Verse 19
वटेश्वरसुतान्दृष्ट्वा पौत्रांश्च द्विजसत्तमाः । गालवः सूर्यमापन्नः कृत्वा सुविपुलं तपः
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! বটেশ্বৰৰ পুত্ৰ আৰু তেওঁৰ পৌত্ৰসকলক দেখি, গালৱে অতি মহান তপস্যা কৰি সূৰ্যলোক লাভ কৰিলে।
Verse 20
वटेश्वरोऽपि संज्ञाय पित्रा संस्थापितं रविम् । तदर्थं कारयामास प्रासादं सुमनोहरम्
বটেশ্বৰোও বুজিলে যে পিতৃয়ে তাত ৰবি (সূৰ্য) প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল; সেই উদ্দেশ্যেই তেওঁ অতি মনোহৰ এক প্ৰাসাদ (মন্দিৰ) নিৰ্মাণ কৰালে।
Verse 21
ततःप्रभृति लोके च स वटादित्यसंज्ञितः । पुत्रप्रदो ह्यपुत्राणां विख्यातो भुवनत्रये
সেই সময়ৰ পৰা তেওঁ লোকত “বটাদিত্য” নামে পৰিচিত হ’ল; সন্তানহীনসকলক পুত্ৰ দানকাৰী ৰূপে ত্ৰিভুবনত বিখ্যাত।
Verse 22
सप्तम्यां सूर्यवारेण उपवासपरायणः । यस्तं पूजयते भक्त्या सप्तर्मार्द्वादश क्रमात् । स प्राप्नोति सुतं श्रेष्ठं स्ववंशस्य विवर्धनम्
সপ্তমীত, যেতিয়া ৰবিবাৰ হয়, উপবাসত নিবিষ্ট যি ভক্তিভাৱে তেঁওক পূজা কৰে—সপ্তবিধি আৰু দ্বাদশক্ৰম অনুসাৰে—সিয়ে নিজৰ বংশ বৃদ্ধি কৰা শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ লাভ কৰে।
Verse 23
निष्कामो वा नरो यस्तु तं पूजयति मानवः । स मोक्षमाप्नुयान्नूनं दुर्लभं त्रिदशैरपि
কিন্তু যি মানুহ নিষ্কাম হৈ তেঁওক পূজা কৰে, সি নিশ্চয় মোক্ষ লাভ কৰে—যি ত্ৰিদশসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 24
अथ गाथा पुरा गीता नारदेन सुरर्षिणा । दृष्ट्वा पुत्रप्रदं देवं वटादित्यं सुरेश्वरम्
তেতিয়া দেৱঋষি নাৰদে পূৰ্বতে গোৱা এক গাথা আছে; পুত্ৰ-প্ৰদাতা সুৰেশ্বৰ ভগৱান বটাদিত্যক দৰ্শন কৰি।
Verse 25
अपि वर्षशता नारी वंध्या वा दुर्भगापि वा । सांबसूर्यप्रसादेन सद्यो गर्भवती भवेत्
যদিও কোনো নাৰী শতবছৰ ধৰি বন্ধ্যা থাকে, বা নিঃসন্তান বা দুর্ভাগিনীও হয়; সাম্বসূৰ্যৰ প্ৰসাদে সি তৎক্ষণাৎ গৰ্ভৱতী হ’ব পাৰে।
Verse 26
किं दानैः किं व्रतैर्ध्यानैः किं जपैः सोपवासकैः । पुत्रार्थं विद्यमानेऽथ सांबसूर्ये सुरेश्वरे
দানৰ কি প্ৰয়োজন, ব্ৰতৰ, ধ্যানৰ, বা উপবাসসহ জপৰ কি প্ৰয়োজন, যেতিয়া পুত্ৰলাভৰ বাবে ইয়াত সুৰেশ্বৰ সাম্বসূৰ্য স্বয়ং বিদ্যমান?
Verse 27
वर्षमेकं नरो भक्त्या यः पश्येत्सूर्यवासरे । कृतक्षणोऽत्र पुत्रं स लभते चोत्तमं सुखम्
যি নৰে ভক্তিৰে এক বছৰ ধৰি সূৰ্যবাসৰে (দেৱতাক) দৰ্শন কৰে, সি ইয়াত নিজৰ সময় সাৰ্থক কৰে; সি পুত্ৰ আৰু উত্তম সুখ লাভ কৰে।
Verse 28
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं देवं यत्नतो द्विजाः । पश्येदात्महितार्थाय स्ववंशपरिवृद्धये
সেয়ে হে দ্বিজসকল, সৰ্বপ্ৰয়াসে আৰু যত্নসহ সেই দেৱক দৰ্শন কৰা উচিত—নিজ হিতৰ বাবে আৰু নিজ বংশৰ বৃদ্ধি বাবে।