Adhyaya 50
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 50

Adhyaya 50

এই অধ্যায়ত গোকুলৰ ওচৰৰ অৰণ্যত ঘটা নীতি-ধৰ্মময় ঘটনা বৰ্ণিত। শুভলক্ষণযুক্ত নন্দিনী নামৰ গাই অৰণ্যৰ প্ৰান্তলৈ গৈ দ্বাদশ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান শিৱলিঙ্গ দৰ্শন কৰে। সি একান্তত ভক্তিভাৱে লিঙ্গৰ ওচৰত থিয় হৈ প্ৰচুৰ গাখীৰ ঢালি লিঙ্গ-স্নাপন (অভিষেক) কৰে। পিছত এটা ভয়াৱহ বাঘ আহে আৰু দৈৱযোগে নন্দিনী তাৰ দৃষ্টিত পৰে। নন্দিনী নিজৰ প্ৰাণৰ বাবে নহয়, গোকুলত বাঁধি থোৱা নিজৰ বাছুৰৰ বাবে কাতৰ হয়—যাৰ পোষণ সি উভতি অহাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ। সি বাঘক অনুৰোধ কৰে: অলপ সময়ৰ বাবে যাবলৈ দিয়া; বাছুৰক গাখীৰ খুৱাই/সঁপে দি পুনৰ উভতি আহিম। বাঘে সন্দেহ কৰে—মৃত্যুৰ মুখৰ পৰা কোন উভতি আহে? তেতিয়া নন্দিনী সত্যব্ৰত দৃঢ় কৰি গম্ভীৰ শপথ লয়—যদি মই উভতি নাহোঁ, তেন্তে ব্ৰহ্মহত্যা, পিতৃ-মাতৃক প্ৰবঞ্চনা, অপবিত্ৰ/অনুচিত আচৰণ, বিশ্বাসঘাত, কৃতঘ্নতা, গাই-কন্যা-ব্ৰাহ্মণ হিংসা, অপচয়ী ৰন্ধন আৰু অধৰ্মৰূপ মাংসাহাৰ, ব্ৰতভংগ, মিছা আৰু দুষ্ট বাক্য—এই মহাপাপৰ দোষ মোৰ ওপৰত পৰক। অধ্যায়ৰ শিক্ষা—শিৱভক্তি আৰু সত্য অবিচ্ছেদ্য; চূড়ান্ত সংকটতো নৈতিক সত্যনিষ্ঠাই পূজাৰ প্ৰমাণ।

Shlokas

Verse 1

। एवं तस्य नरेन्द्रस्य व्याघ्ररूपस्य कानने । जगाम सुमहान्कालो निघ्नतो विविधान्द्विज

এইদৰে সেই নৰেন্দ্ৰই, কাননত ব্যাঘ্ৰৰূপ ধৰি থাকোঁতে, নানাবিধ জীৱক নিধন কৰি থাকিল; হে দ্বিজ, অতি দীঘল সময় অতিবাহিত হ’ল।

Verse 2

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्देशे द्विजोत्तमाः । आ यातं गोकुलं रम्यं गोपगोपीसमाकुलम्

তাৰ পাছত কিছু সময় গ’লত, হে দ্বিজোত্তমসকল, সেই দেশত গোকুল নামৰ এক মনোৰম গোপ-বসতি আহি উপস্থিত হ’ল, য’ত গোপ আৰু গোপীসকলে ভৰি আছিল।

Verse 3

तत्रास्ति नन्दिनीनाम धेनुः पीनपयोधरा । विस्तीर्णजघनाभोगा हंसवर्णा घटस्रवा

তাত নন্দিনী নামৰ এক ধেনু আছিল, যাৰ স্তন দুগ্ধেৰে পূৰ্ণ; পাছফাল বিস্তৃত আৰু সুগঠিত, হাঁসৰ দৰে শুভ্ৰবৰ্ণ, আৰু ঘটৰ দৰে দুগ্ধ ধাৰাই বোৱাই দিছিল।

Verse 4

अथ सा निजयूथस्य सदाग्रे तृणवांछया । भ्रममाणा निकुञ्जांते लिंगं देवस्य शूलिनः

তেতিয়া তাই নিজৰ জাকৰ আগফালে ঘাঁহ বিচাৰি ঘূৰি ফুৰোঁতে এক কুঞ্জৰ প্ৰান্তলৈ আহি ত্ৰিশূলধাৰী প্ৰভু শিৱৰ লিঙ্গক দেখা পালে।

Verse 5

अपश्यत्तेजसा युक्तं स्वयमेव व्यवस्थितम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं चित्ताह्लादकरं परम्

তাই তাক তেজেৰে যুক্ত, স্বয়ং স্থিত আৰু অচল ৰূপে দেখিলে—দ্বাদশ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান, মনক পৰম আনন্দ দানকাৰী।

Verse 6

ततस्तस्योपरि स्थित्वा सुस्राव सुमहत्पयः । श्रद्धया परया युक्ता तस्य स्नानकृते द्विजाः

তাৰ পাছত তাই তাৰ ওপৰত থিয় হৈ অতি বৃহৎ দুগ্ধধাৰা বোৱালে; পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ, হে দ্বিজসকল, তাক স্নান কৰাবলৈ।

Verse 7

एवं तां स्नपनं तस्य सदा लिंगस्य कुर्वतीम् । न जानाति जनः कश्चिद्वने वृक्षसमाकुले

এইদৰে তাই সদায় সেই লিঙ্গৰ স্নাপন কৰি থাকিল; কিন্তু গছ-গছনিত ঘন সেই বনাঞ্চলত কোনো মানুহে একো নাজানিলে।

Verse 8

अन्यस्मिन्दिवसे तत्र स्थाने व्याघ्रः समागतः । तीक्ष्णदंष्ट्रो महाकायः सर्वजन्तुभयावहः

আন এটা দিন সেই ঠাইতে এটা বাঘ আহিল—তীক্ষ্ণ দন্তযুক্ত, মহাকায়, আৰু সকলো জন্তুৰ বাবে ভয়ংকৰ।

Verse 9

अथ सा तत्र आयाता पतिता दृष्टिगोचरे । नन्दिनी द्वीपिनस्तस्य दैवयोगाद्द्विजोत्तमाः

তেতিয়া নন্দিনী তাত আহিল আৰু দৈৱ-যোগত, হে দ্বিজোত্তমসকল, বাঘৰ দৃষ্টিগোচৰত পৰি গ’ল।

Verse 10

ततः सा गोकुले बद्धं स्मृत्वा स्वं लघुवत्सकम् । अतृणादं पयोवृत्तिं करुणं पर्यदेवयत्

তাৰ পাছত গোকুলত বাঁধি থোৱা নিজৰ সৰু বাছুৰটোক স্মৰণ কৰি তাই কৰুণভাৱে বিলাপ কৰিলে—ঘাঁহ নাখোৱা, কেৱল গাখীৰে জীয়াই থকা বাছুৰে তাই নাথাকিলে কষ্ট পাব।

Verse 11

अद्यैकाहं च संप्राप्ता कानने जनवर्जिते । पुत्रं बालं परित्यज्य गोपैर्गोष्ठे नियंत्रितम्

‘আজি মই একাই জনশূন্য এই কাননত আহিছোঁ; মোৰ সৰু সন্তান-সম বাছুৰটোক এৰি আহিলোঁ, যাক গোপসকলে গোষ্ঠত আবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।’

Verse 12

येन सत्येन भक्त्याद्य स्नपनायाहमागता । शिवस्य तेन सत्येन भूयान्मे सुतसंगमः

‘যি সত্যৰ বলত ভক্তিভাৱে আজি মই শিৱৰ তীৰ্থ-স্নানলৈ আহিছোঁ, সেই একে সত্যৰ বলত মোৰ পুত্ৰৰ সৈতে পুনৰ মিলন হওক।’

Verse 13

एवं सा करुणं यावन्नन्दिनी विलपत्यलम् । तावद्व्याघ्रः स्मितं कृत्वा प्रोवाच परुषाक्षरम्

এইদৰে নন্দিনী যেতিয়ালৈকে কৰুণভাৱে বহুত বিলাপ কৰি আছিল, তেতিয়ালৈকে বাঘে হাঁহি মাৰি তাইক কঠোৰ বাক্য ক’লে।

Verse 14

व्याघ्र उवाच । प्रलापान्किं मुधा धेनो करोषि वशगा मम । तस्मादिष्टतमं देवं स्मर स्वर्गकृते शुभे

ব্যাঘ্ৰে ক’লে: হে ধেনু, মোৰ অধীন হৈ তুমি কিয় বৃথা প্ৰলাপ কৰিছা? সেয়ে, হে শুভে, স্বৰ্গলাভৰ বাবে তোমাৰ অতি প্ৰিয় দেৱতাক স্মৰণ কৰা।

Verse 15

धेनुरुवाच । नाहमात्मकृते व्याघ्र विलपामि सुदुः खिता । शिवार्चनकृते मृत्युर्मम जातः शुभावहः

ধেনুৱে ক’লে: হে ব্যাঘ্ৰ, মই নিজৰ কাৰণে কান্দি নাথাকোঁ, যদিও মই অতি দুখিত। শিৱাৰ্চনাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ যদি মোৰ মৃত্যু আহিছে, তেন্তে সেয়া নিশ্চয় মঙ্গলদায়ক।

Verse 16

वत्सो मे गोकुले बद्धः स्मरमाणो ममागमम् । सन्तिष्ठते पयोवृत्तिः कथं स्यात्स मया विना

মোৰ বাছুৰ গোহালিত বাঁধি থোৱা আছে, মোৰ উভতি অহা স্মৰি অপেক্ষা কৰি আছে। সি কেৱল গাখীৰৰ ওপৰতেই জীয়াই থাকে—মোৰ অবিহনে সি কেনেকৈ টিকিব?

Verse 17

एतस्मात्कारणाद्व्याघ्र विलपामि सुदुःखिता । न चात्मजीवनार्थाय सत्येनात्मानमालभे

এই কাৰণতেই, হে ব্যাঘ্ৰ, মই অতি দুখেৰে বিলাপ কৰিছোঁ। আৰু নিজৰ জীৱনৰ বাবে মই সত্য ভাঙি কেতিয়াও নিজকে ঠগি কোনো বাট-বচন নকৰোঁ।

Verse 18

तस्मान्मुंच महाव्याघ्र मां सद्यः सुतवत्सलाम् । सखीजनस्य तं दत्त्वा समागच्छामि तेंतिकम्

সেয়ে, হে মহাব্যাঘ্ৰ, মোক তৎক্ষণাৎ এৰি দিয়া—মই মোৰ বাছুৰ-পুত্ৰৰ প্ৰতি অতি স্নেহশীলা। তাক মোৰ সখীসকলৰ হাতত সঁপাই দি মই পুনৰ উভতি আহি তোমাৰ ওচৰলৈ আহিম।

Verse 19

व्याघ्र उवाच । कथं मृत्युमुखं प्राप्य निष्क्रम्य च कथञ्चन । भूयस्तत्रैव निर्यासि तस्मात्त्वां भक्षयाम्यहम्

বাঘে ক’লে: ‘মৃত্যুৰ মুখৰ পৰা কোনোমতে বাচি আহি তুমি আকৌ কিয় তালৈকে উভতি আহিছা? সেইবাবে মই তোমাক ভক্ষণ কৰিম।’

Verse 20

नन्दिन्युवाच । शपथैरागमिष्यामि यैः पुनर्व्याघ्र तेंऽतिकम् । तानाकर्णय मे वक्त्रात्ततो युक्तं समाचर

নন্দিনীয়ে ক’লে: “হে ব্যাঘ্ৰ, মই শপতেৰে বান্ধ খাই পুনৰ তোমাৰ ওচৰলৈ আহিম। মোৰ মুখৰ পৰা সেই শপতবোৰ শুনা; তাৰ পাছত যি উচিত সেয়া কৰিবা।”

Verse 21

यत्पापं ब्रह्महत्यायां मातापित्रोश्च वंचने । तेन पापेन लिप्येहं नागच्छामि पुनर्यदि

“ব্ৰহ্মহত্যা আৰু মাক-দেউতাকক প্ৰৱঞ্চনা কৰিলে যি পাপ হয়, যদি মই পুনৰ উভতি নাহোঁ, তেন্তে সেই পাপে মোক স্পৰ্শ কৰক।”

Verse 22

विवस्त्रं स्नानसक्तानां दिवामैथुनगामिनाम् । यत्पापं तेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

“উলঙ্গ হৈ স্নান কৰা আৰু দিনৰ ভাগত মৈথুনত লিপ্ত হোৱা লোকৰ যি পাপ হয়, যদি মই উভতি নাহোঁ, তেন্তে সেই পাপে মোক লিপ্ত কৰক।”

Verse 23

रजस्वलानुसक्तानां यत्पापं नग्नशायिनाम् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

“ৰজস্বলা নাৰীৰ সৈতে সংগ কৰা আৰু উলঙ্গ হৈ শয়ন কৰা লোকৰ যি পাপ হয়, যদি মই উভতি নাহোঁ, তেন্তে সেই পাপে মোক লিপ্ত কৰক।”

Verse 24

विश्वासघातकानां च कृतघ्नानां च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

বিশ্বাসঘাতক আৰু কৃতঘ্ন লোকসকলৰ যি পাপ হয়, মই যদি পুনৰ নাহোঁ, তেন্তে সেই পাপে মোক লিপ্ত কৰক।

Verse 25

गोकन्याब्राह्मणानां च दूषकानां च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

গাই, কন্যা আৰু ব্ৰাহ্মণক দুষিত কৰা লোকসকলৰ যি পাপ হয়, মই যদি পুনৰ নাহোঁ, তেন্তে সেই পাপে মোক লিপ্ত কৰক।

Verse 26

वृथापाकप्रकर्तृणां वृथामांसाशिनां च यत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

ধৰ্মীয় উদ্দেশ্য নোহোৱাকৈ অনর্থক ভাত ৰান্ধা লোক আৰু অনর্থক মাংস ভক্ষণ কৰা লোকৰ যি পাপ হয়, মই যদি পুনৰ নাহোঁ, তেন্তে সেই পাপে মোক লিপ্ত কৰক।

Verse 27

व्रतभंगप्रकर्तृणामनृतौ गामिनां च यत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

ব্ৰতভংগ কৰা লোক আৰু মিছাৰ আশ্ৰয় লোৱা লোকৰ যি পাপ হয়, মই যদি পুনৰ নাহোঁ, তেন্তে সেই পাপে মোক লিপ্ত কৰক।

Verse 28

पैशुन्यसूचकानां च यत्पापं शस्त्रकर्मणाम् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि

নিন্দুক আৰু গুপ্তচৰ-সুচক লোকৰ যি পাপ, আৰু অস্ত্ৰৰ হিংস্ৰ কৰ্মে জীৱিকা কৰা লোকৰ যি পাপ—মই যদি পুনৰ নাহোঁ, তেন্তে সেই পাপে মোক লিপ্ত কৰক।