Adhyaya 5

Verse 1

। सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं विश्वामित्रो रुषान्वितः । पितामहमुवाचेदं पश्य मे तपसो बलम्

সূতে ক’লে: ব্ৰহ্মাৰ বাক্য শুনি বিশ্বামিত্ৰ ক্ৰোধেৰে পূৰ্ণ হৈ পিতামহক ক’লে—“চোৱা, মোৰ তপস্যাৰ বল!”

Verse 2

याजयित्वा त्रिशंकुं तं विधिवद्दक्षिणावता । यज्ञेनात्रा नयिष्यामि पश्यतस्ते पितामह

বিধিমতে দক্ষিণাসহ ত্ৰিশঙ্কুক যজ্ঞ কৰাই, হে পিতামহ, এই যজ্ঞৰ দ্বাৰাই মই তাক স্বৰ্গলৈ লৈ যাম—তোমাৰ চক্ষুৰ আগতেই।

Verse 3

एवमुक्त्वा द्रुतं गत्वा विश्वामित्रो धरातलम् । चकार याजने यत्नं त्रिशंकोः सुमहात्मनः

এইদৰে কৈ বিশ্বামিত্ৰ দ্ৰুতগতিতে পৃথিৱীত গ’ল আৰু মহাত্মা ত্ৰিশঙ্কুৰ যজ্ঞ কৰাবলৈ গভীৰ প্ৰচেষ্টা কৰিলে।

Verse 4

ददौ दीक्षां समाहूय ब्राह्मणान्वेदपारगान् । यत्रकर्मोचिते काले तस्मिन्नेव वने शुभे

তেওঁ বেদ-পাৰগ ব্ৰাহ্মণসকলক আহ্বান কৰি দীক্ষা দান কৰিলে; আৰু কৰ্মৰ উপযুক্ত সময়ত, সেই একে শুভ পৱিত্ৰ বনতেই সেই বিধি সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 5

बभूव स स्वयं धीमानध्वर्युर्यज्ञकर्मणि । तस्मिन्होता च शांडिल्यो ब्रह्मा गौतम एव च

সেই জ্ঞানীজন নিজেই যজ্ঞকৰ্মত অধ্বৰ্যু ৰূপে কাৰ্য কৰিলে। সেই একে যজ্ঞত শাণ্ডিল্য হোতা হ’ল, আৰু গৌতমেই ব্ৰহ্মা-পুৰোহিত ৰূপে অধিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 6

आग्नीध्रश्च्यवनो नाम मैत्रावरुणः कार्मिकः । उद्गाता याज्ञवल्क्यश्च प्रतिहर्ता च जैमिनिः

চ্যৱন নামৰ ঋষি আগ্নীধ্ৰ ৰূপে নিযুক্ত হ’ল; কাৰ্মিক মৈত্ৰাৱৰুণ ৰূপে কাৰ্য কৰিলে; যাজ্ঞৱল্ক্য উদ্গাতা হ’ল; আৰু জৈমিনি প্ৰতিহৰ্তা ৰূপে নিযুক্ত হ’ল।

Verse 7

प्रस्तोता शंकुवर्णश्च तथोन्नेता च गालवः । पुलस्त्यो ब्राह्मणाच्छंसी होता गर्गो मुनीश्वरः

শঙ্কুৱৰ্ণ প্ৰস্তোতা হ’ল আৰু গালৱ উন্নেতা। পুলস্ত্য ব্ৰাহ্মণাচ্ছংসী হ’ল, আৰু মুনীশ্বৰ গৰ্গ হোতা ৰূপে কাৰ্য কৰিলে।

Verse 8

नेष्टा चैव तथात्रिस्तु अच्छावाको भृगुः स्वयम् । तान्सर्वानृत्विजश्चक्रे त्रिशंकुः श्रद्धयान्वितः

অত্ৰি নেষ্টৃ হ’ল আৰু ভৃগু নিজেই অচ্ছাৱাক। শ্ৰদ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ ত্ৰিশঙ্কুৱে তেওঁলোক সকলোকে ঋত্বিজ—যজ্ঞৰ অধিষ্ঠাতা পুৰোহিত—ৰূপে নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 9

वासोभिर्मुकुटैश्चैव केयूरैः समलंकृतान् । कृत्वा केशपरित्यागं दधत्कृष्णाजिनं तथा

তেওঁ তেওঁলোকক বস্ত্ৰ, মুকুট আৰু কেয়ূৰৰে সুসজ্জিত কৰিলে; আৰু দীক্ষা-বিধি অনুসাৰে কেশ-ত্যাগ কৰাই, কৃ্ষ্ণাজিন অৰ্থাৎ ক’লা হৰিণৰ চামৰো পৰিধান কৰালে।

Verse 10

ऐणशृङ्गसमायुक्तः पयोव्रतपरायणः । दीर्घसत्राय तान्सर्वान्योजयामास वै ततः

ঐণশৃংগ অৰ্থাৎ হৰিণৰ শিঙেৰে সজ্জিত আৰু পয়ো-ব্ৰতত একাগ্ৰ হৈ, তেওঁ তাৰ পাছত বিধিপূৰ্বক তেওঁলোক সকলোকে দীঘলীয়া সোম-সত্র (দীৰ্ঘ-সত্র)ত নিয়োজিত কৰিলে।

Verse 11

एवं तस्मिन्प्रवृत्ते च दीर्घसत्रे यथोचिते । आजग्मुर्ब्राह्मणा दिव्या वेदवेदांगपारगाः

এইদৰে যথোচিত বিধিৰে দীঘলীয়া সত্র আৰম্ভ হোৱাত, বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী, দিৱ্য তেজস্বী ব্ৰাহ্মণসকল তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 12

तथान्ये तार्किकाश्चैव गृहस्थाः कौतुकान्विताः । दीनांधकृपणाश्चैव ये चान्ये नटनर्तकाः

আন কিছুমানেও আহিল—তাৰ্কিকসকল আৰু কৌতূহলেৰে ভৰা গৃহস্থসকল; লগতে দৰিদ্ৰ, অন্ধ, কৃপণ-দীন আৰু আন কিছুমান যেনে নট-নর্তকসকল।

Verse 13

दीयतां दीयतामाशु एतेषामेतदेव हि । भुज्यतांभुज्यतां लोकाः प्रसादः क्रियतामिति

“দিয়া, দিয়া—শীঘ্ৰে দিয়া; এওঁলোকৰ বাবে এইয়েই যথোচিত! লোকসকলে ভোজন কৰক, কৰক; অনুগ্ৰহ কৰক, প্ৰসাদ-দান কৰক!”—এইদৰে আহ্বান ধ্বনিত হ’ল।

Verse 14

इत्येष निनदस्तत्र श्रूयते सततं महान् । यज्ञवाटे सदा तस्मिन्नान्यश्चैव कदाचन

এইদৰে তাত যজ্ঞৱাটত সেই মহান নিনাদ সদায় শুনা গৈছিল; আৰু কোনো সময়তে আন কোনো আহ্বান কেতিয়াও নাছিল।

Verse 15

तत्र सस्यमयाः शैला दृश्यंते परिकल्पिताः । सुवर्णस्य च रूप्यस्य रत्नानां च विशेषतः

তাত শস্যেৰে গঠিত যেন পাহাৰসম দৃশ্য দেখা গৈছিল, যেন দিৱ্যভাৱে কল্পিত; লগতে সোণ-ৰূপা আৰু বিশেষকৈ বহুমূল্য ৰত্নৰ সঞ্চয়ো আছিল।

Verse 16

दानार्थं ब्राह्मणेंद्राणामसंख्याश्चापि धेनवः । तथैव वाजिनो दांता मदोन्मत्ता महागजाः

ব্ৰাহ্মণেন্দ্ৰসকলক দান দিবৰ উদ্দেশ্যে অগণন ধেনু উপস্থিত আছিল; তদুপৰি সু-প্ৰশিক্ষিত ঘোঁৰা আৰু মদোন্মত্ত মহাগজসমূহো আছিল।

Verse 17

समंतात्कल्पितास्तत्र दृश्यंते पर्वतोपमाः । वर्तमाने महायज्ञे तस्मिन्नेव सुविस्तरे

চাৰিওফালে তাত পাহাৰসম সদৃশ সজ্জা-ব্যৱস্থা দেখা গৈছিল, তাতেই সেই মহাযজ্ঞ অতি বিস্তৃত আৰু ভব্য ৰূপে চলি আছিল।

Verse 18

आहूता यज्ञभागाय नाभिगच्छंति देवताः । केवलं वह्निवक्त्रेण तस्य गृह्णंति तद्धविः

যজ্ঞভাগ গ্ৰহণৰ বাবে আহ্বান কৰা দেৱতাসকল ওচৰলৈ নাহিল; কেৱল অগ্নিৰ মুখেদি তেওঁলোকে সেই হৱি গ্ৰহণ কৰিছিল।

Verse 19

एवं द्वादशवर्षाणि यजतस्तस्य भूपतेः । व्यतीतानि न संप्राप्तमभीष्टं मनसः फलम्

এইদৰে সেই ভূপতিয়ে বাৰ বছৰ ধৰি যজ্ঞ কৰিলে; তথাপি সময় পাৰ হ’লেও মনৰ অভীষ্ট ফল তেওঁ নাপালে।

Verse 20

ततश्चावभृथस्नानं कृत्वा सत्रसमाप्तिजम् । ऋत्विजस्तर्पयित्वा तान्दक्षिणाभिर्यथार्हतः

তাৰ পাছত সত্রসমাপ্তিৰ চিহ্নস্বৰূপ অৱভৃথ-স্নান কৰি, তেওঁ ঋত্বিজসকলক যথোচিত দক্ষিণা আৰু দানেৰে সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 21

विससर्ज समस्तांश्च तथान्यानपि संगतान् । संबंधिनो वयस्यांश्च त्रिशंकुर्मुनिसत्तमाः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! ত্ৰিশঙ্কুৱে তেওঁলোক সকলোকে, আৰু তাত সমবেত আনসকলকো—নিজ আত্মীয় আৰু বন্ধু-বান্ধৱসহ—বিদায় দিলে।

Verse 22

ततः प्रोवाच विनतो विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । स भूपो व्रीडया युक्तः प्रणिपातपुरः सरम्

তাৰ পাছত লজ্জাৰে যুক্ত সেই ৰজাই আগতে প্ৰণিপাত কৰি, বিনীতভাৱে মুনীশ্বৰ বিশ্বামিত্ৰক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 23

त्वत्प्रसादान्मया प्राप्तं दीर्घसत्रसमुद्भवम् । परिपूर्णफलं ब्रह्मन्दुर्लभं सर्वमानवैः

হে ব্ৰাহ্মণ! তোমাৰ প্ৰসাদে মই দীঘল সত্র-যজ্ঞৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পৰিপূৰ্ণ পক্ক ফল লাভ কৰিলোঁ—যি সকলো মানৱৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 24

तथा जातिः पुनर्लब्धा भूयो नष्टापि सन्मुने । त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे चंडालत्वं प्रणाशितम्

তথাপি, হে সৎ মুনি, মোৰ হেৰোৱা জাতি-মৰ্যাদা পুনৰ লাভ হ’ল। আপোনাৰ প্ৰসাদত, হে বিপ্ৰ-ঋষি, চণ্ডালত্বৰ অৱস্থা বিনষ্ট হ’ল।

Verse 25

परं मे दुःखमेवैकं हृदि शल्यमिवार्पितम् । अनेनैव शरीरेण यन्न प्राप्तं त्रिविष्टपम्

মোৰ হৃদয়ত একেটাই দুখ কাঁইটৰ দৰে গাঁথি আছে: এই একে শৰীৰে মই ত্ৰিৱিষ্টপ, স্বৰ্গলোক, লাভ নকৰিলোঁ।

Verse 26

उपहासं करिष्यंति वसिष्ठस्य सुता मुने । अद्य व्यर्थ श्रमं श्रुत्वा मामप्राप्तं त्रिविष्टपम्

হে মুনি, আজি বশিষ্ঠৰ পুত্ৰসকলে মোক উপহাস কৰিব, যেতিয়া শুনিব যে মোৰ পৰিশ্ৰম ব্যৰ্থ হ’ল—মই ত্ৰিৱিষ্টপ লাভ নকৰিলোঁ।

Verse 27

तथा तद्वचनं सत्यं वसिष्ठस्य व्यवस्थितम् । यत्तेनोक्तं न यज्ञेन सदेहैर्गम्यते दिवि

তথাপি বশিষ্ঠৰ বাক্য সত্য আৰু স্থিৰ বুলি প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল: তেওঁ কোৱা মতে, যজ্ঞৰ দ্বাৰা দেহসহ স্বৰ্গলৈ গমন নহয়।

Verse 28

सोऽहं तपः करिष्यामि सांप्रतं वनमाश्रितः । न करिष्यामि भूयोऽपि राज्यं पुत्रनिवेदितम्

সেয়ে মই এতিয়া বন আশ্ৰয় কৰি তপস্যা কৰিম। পুত্ৰে নিবেদন কৰা ৰাজ্য মই পুনৰ কেতিয়াও গ্ৰহণ নকৰিম।