Adhyaya 43
এই অধ্যায়ত ধৰ্ম-আশ্ৰিত তীৰ্থ-প্ৰসঙ্গত এক সংক্ষিপ্ত কিন্তু গম্ভীৰ নীতি-তত্ত্বৰ সংলাপ দেখা যায়। মেনকা নিজকে দিৱ্যলোকৰ গণিকা/অপ্সৰা-গণৰ অন্তৰ্গত বুলি কৈ এক ব্ৰাহ্মণ তপস্বীৰ প্ৰতি কামনা প্ৰকাশ কৰে; তপস্বীক কামদেৱ সদৃশ বুলি বৰ্ণনা কৰি আকর্ষণজনিত দেহ-মন বিকাৰবোৰ ক’বলৈ ধৰে। সি চাপ সৃষ্টি কৰি কয়—তপস্বীয়ে গ্ৰহণ নকৰিলে সি নষ্ট হ’ব, আৰু তেতিয়া স্ত্ৰীহিংসাৰ পাপৰ দোষ তপস্বীৰ ওপৰত পৰিব। তপস্বীয়ে শিৱাজ্ঞা-অধীন ব্ৰতধাৰী সমাজৰ ধৰ্ম উত্থাপন কৰি ব্ৰহ্মচৰ্য ৰক্ষাৰ কথা ব্যাখ্যা কৰে। ব্ৰহ্মচৰ্য সকলো ব্ৰতৰ মূল, বিশেষকৈ শিৱভক্তৰ বাবে, আৰু পাশুপত ব্ৰতত একবাৰো কাম-স্পৰ্শ হ’লে বহু তপস্যা নষ্ট হ’ব পাৰে বুলি সি কয়। স্ত্ৰীসঙ্গ—স্পৰ্শ, দীঘলীয়া সান্নিধ্য, আনকি কথোপকথনো—ব্ৰতভংগৰ আশংকাত বিপদজনক বুলি গণ্য কৰি সি স্পষ্ট কৰে যে ই ব্যক্তি-নিন্দা নহয়; ব্ৰতৰ শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাই লক্ষ্য। শেষত মেনকাক শীঘ্ৰে প্ৰস্থান কৰি অন্যত্ৰ নিজৰ অভিলাষ সাধিবলৈ কোৱা হয়, যাতে তপস্বীৰ নিয়মশীলতা আৰু তীৰ্থৰ ধৰ্মময় পৰিবেশ অক্ষুণ্ণ থাকে।
Shlokas
Verse 1
। मेनकोवाच । अन्यास्ता नायिका विप्र यासां धर्मस्त्वयोदितः । स्वेच्छाचारविहारिण्यो वयं वेश्या दिवौकसाम्
মেনকাই ক’লে: হে বিপ্ৰ, তুমি যিসকল অন্য নায়িকাৰ ধৰ্মাচাৰ বৰ্ণনা কৰিছা, সিহঁত ভিন্ন। কিন্তু আমি স্বেচ্ছাচাৰে বিচৰণ কৰোঁ; আমি দেৱলোকবাসীৰ কণিকাসকল।
Verse 2
स त्वं वद महाभाग कस्माद्देशात्समागतः । मम चित्तहरो वापि तीर्थे धर्मिष्ठसंश्रये
সেয়ে, হে মহাভাগ, ক’বা—তুমি কোন দেশৰ পৰা আহিছা? আৰু এই তীৰ্থত, যি ধৰ্মিষ্ঠসকলৰ আশ্ৰয়, তুমি কিয় মোৰ চিত্ত হৰণ কৰিলা?
Verse 3
त्वां दृष्ट्वाहं महाभाग कामदेव समाकृतिम् । पुलकांचितसर्वांगी कामबाणप्रपीडिता
হে মহাভাগ, তোমাক দেখি—কামদেৱৰ সদৃশ ৰূপধাৰী—মোৰ সৰ্বাঙ্গত ৰোমাঞ্চ জাগিছে; কামৰ বাণে মোক পীড়া দিছে।
Verse 4
तस्माद्भजस्व मां रक्तां नो चेद्यास्यामि संक्षयम् । कामबाणप्रदग्धा वै पुरोऽपि तव तापस । ततः स्त्रीवधपापेन लिप्यसे त्वं न संशयः
সেয়ে, মোক গ্ৰহণ কৰা; কামাগ্নিত ৰঞ্জিতা মই, নকৰিলে মই ক্ষয়লৈ যাবোঁ। কামবাণে দগ্ধ হৈ, হে তাপস, তোমাৰ আগতেই মই নাশ পাবোঁ; তেতিয়া নিঃসন্দেহে তুমি স্ত্ৰী-বধৰ পাপে লিপ্ত হ’বা।
Verse 5
तापस उवाच । वयं व्रतधराः सुभ्रु ब्रह्मचर्यपरायणाः । मूर्खाः कामविधौ भद्रे निरताः शिवशासने
তাপস ক’লে: হে সুভ্ৰু, আমি ব্ৰতধাৰী, ব্ৰহ্মচৰ্যত পৰায়ণ। হে ভদ্ৰে, কামৰ বিধিত আমি যেন অজ্ঞ; আমি শিৱশাসনতহে দৃঢ়ভাৱে নিবিষ্ট।
Verse 6
सर्वेषां व्रतिनां मूलं ब्रह्मचर्यमुदाहृतम् । विशेषाच्छिवभक्तानामेवं भूयो विधास्यसि
সকলো ব্ৰতীৰ মূল ব্ৰহ্মচৰ্য বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে—বিশেষকৈ শিৱভক্তসকলৰ বাবে। সেয়ে তুমি পুনৰ এইদৰে আচৰণ নকৰিবা।
Verse 7
अपि वर्षशतं साग्रं यत्तपः कुरुते व्रती । सकृत्स्त्रीसंगमान्नाशं याति पाशुपतस्य च
যদিও কোনো ব্ৰতী সাগ্ৰে বছৰশত তপস্যা কৰে, তথাপি একবাৰ স্ত্ৰীসঙ্গতেই তাৰ নাশ হয়—পাশুপত পথতো।
Verse 8
मां च पाशुपतं लुब्धा कस्मात्त्वं भीरु भाषसे । ईदृक्पापतमं कर्म गर्हितं शिवशासने
হে ভীৰু, লোভত পৰি তুমি মোক আৰু এজন পাশুপতক কিয় এনে কথা কৈ প্ৰলোভিত কৰিছা? এইদৃশ অতি পাপতম কৰ্ম শিৱশাসনত নিন্দিত।
Verse 9
यः स्त्रीं भजति पापात्मा वृथा पाशुपतव्रती । सोऽतीतान्दश चाधाय पुरुषान्नरके पचेत्
যি পাপাত্মা পাশুপত-ব্ৰত ধাৰণ কৰিো বৃথা কপটতাৰে স্ত্ৰী-সঙ্গ কৰে, সি আন দহজনকো পতিত কৰি নৰকত দগ্ধ হয়।
Verse 10
आस्तां तावत्समा संगं संस्पर्शं च वरानने । संभाषमपि पापाय स्त्रीभिः पाशुपतस्य च
হে সুন্দৰ-মুখী, দীঘল সঙ্গ আৰু স্পৰ্শ ত দূৰৰ কথা—পাশুপত-নিয়ম পালনকাৰীৰ বাবে স্ত্ৰীসকলৰ সৈতে কথোপকথনো পাপৰ কাৰণ হয়।
Verse 11
तस्माद् द्रुततरं गच्छ स्थानादस्माद्वरांगने । यत्रावाप्स्यसि चाभीष्टं तत्र त्वं गन्तुमर्हसि
সেয়ে, হে সুন্দৰ-অঙ্গিনী, এই স্থানৰ পৰা অধিক দ্ৰুত গমন কৰা। য’ত তুমি তোমাৰ অভীষ্ট লাভ কৰিবা, তাতেই যোৱা তোমাৰ উচিত।