
এই অধ্যায়ত সূতে যুগ, মন্বন্তৰ আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) পদৰ ক্ৰম-পৰম্পৰাসহ কাল-প্ৰমাণৰ তাত্ত্বিক আলোচনা কৰে। তেওঁ পূৰ্বৱৰ্তী শক্ৰসকলক গণনা কৰি বৰ্তমান শক্ৰক “জায়ন্ত” আৰু বৰ্তমান মনুক বৈবস্বত বুলি নিৰ্দিষ্ট কৰে। আগলৈ কৈছে যে ভৱিষ্যতে “বলি” বাসুদেৱ-প্ৰসাদে শক্ৰপদ লাভ কৰিব; আগতে দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসাৰে পৰৱৰ্তী মন্বন্তৰত ৰাজ্যলাভ হ’ব বুলি উল্লেখ কৰে। তাৰ পিছত সময়-গণনাত ব্ৰহ্মাৰ কাল-হিচাবৰ ইঙ্গিত দি চাৰিটা ব্যৱহাৰিক প্ৰমাণ বৰ্ণনা কৰে—সৌৰ, সাৱন, চান্দ্ৰ আৰু নাক্ষত্ৰ/আৰ্ক্ষ। ঋতুচক্ৰ (শীত-উষ্ণ-বৰষা), কৃষিকৰ্ম আৰু মহাযজ্ঞ সৌৰ প্ৰমাণে; সামাজিক লেনদেন আৰু শুভকাৰ্য সাৱন প্ৰমাণে; চান্দ্ৰ গণনাত অধিমাস সংযোজন আৱশ্যক; আৰু গ্ৰহগণিত নক্ষত্ৰ-আধাৰিত হিচাবত নিৰ্ভৰশীল। শেষত ফলশ্ৰুতি—ভক্তিভাৱে এই যুগ-কাল-প্ৰমাণ পাঠ কৰিলে ৰক্ষা হয় আৰু অকালে মৃত্যুৰ ভয়ৰ পৰাও মুক্তি মেলে।
Verse 1
सूत उवाच । एतेषां तु सहस्रेण भवेद्ग्राह्यं दिनं द्विजाः । चतुर्दश सहस्राक्षा जायंते तत्र वासरे
সূত উৱাচ: হে দ্বিজসকল, এইবোৰৰ হাজাৰে এক দিন গণ্য হয়; আৰু সেই দিনতে চৌদহ হাজাৰ ‘অক্ষ’ উৎপন্ন হয়।
Verse 2
सप्तमस्तु सहस्राक्षः सांप्रतं वर्ततेऽत्र यः । एकसप्ततिसंवर्तचतुर्दशदिने विधेः
ইয়াত বৰ্তমান চক্রত সপ্তম ইন্দ্ৰ—সহস্ৰাক্ষ (সহস্ৰ-নয়ন)—অধিষ্ঠিত। হে ব্ৰহ্মা, একাত্তৰ গণনাৰ সংৱৰ্ত-মাপে তেওঁৰ কাল চৌদহ দিন বুলি গণ্য।
Verse 3
युगानां कुरुते राज्यं मनवश्च तथा परे । स्वायंभुवप्रभृतयो यथा शक्रास्तथा स्थिताः
যুগসমূহৰ ধাৰাত মনুসকলেও ৰাজ্য কৰে, আৰু আনসকলেও তেনেদৰে। স্বায়ম্ভুৱ আদি কৰি, যেনেকৈ শক্রসকল (ইন্দ্ৰ) নিজৰ নিজৰ ক্ৰমত স্থাপিত, তেনেদৰে তেওঁলোকো স্থিত।
Verse 4
जायन्तो नाम शक्रोऽयं सांप्रतं वर्तते तु यः । वैवस्वतो मनुश्चैव अष्टाविंशत्प्रमाणकः
বৰ্তমান যি ইন্দ্ৰ অধিষ্ঠিত, তেওঁৰ নাম জায়ন্ত। আৰু বৈৱস্বত মনুও পদত আছে—এই গণনাত তেওঁৰ মাপ অষ্টাবিংশ বুলি ধৰা হয়।
Verse 5
चतुर्युगस्य संजातो गतेस्मिञ्छेषमात्रके । भविष्यति बलिः शक्रो वासुदेवप्रसादतः
এই চতুৰ্যুগৰ অৱশিষ্ট অংশো পাৰ হ’লে, বাসুদেৱৰ কৃপাৰে বলি শক্র (ইন্দ্ৰ) হ’ব।
Verse 6
तेन तस्य प्रतिज्ञातं राज्यं चैवाष्टमे मनौ
সেয়ে বালিৰ বাবে অষ্টম মন্বন্তৰত ৰাজ্য-সাৰ্বভৌমত্ব দান কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰা হৈছিল।
Verse 7
एवं सर्वे सुराश्चान्ये त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणतः । कोटयः प्रभविष्यंति यथा चैव तथा पुरा
এইদৰে অন্য সকলো দেৱতাও—তেত্ৰিশৰ প্ৰমাণ অনুসাৰে—অগণিত কোটি ৰূপে প্ৰকাশ পাব, যেনেকৈ পূৰ্বতে হৈছিল।
Verse 8
योऽयं ब्रह्मा स्थितो विप्राः सांप्रतं सृष्टिकारकः । तस्यानेन प्रमाणेन जातं संवत्सराष्टकम्
হে ব্ৰাহ্মণসকল, এই ব্ৰহ্মাই যি এতিয়া সৃষ্টিকৰ্তা ৰূপে স্থিত—এই একে গণনামতে তেওঁৰ বাবে আঠ বছৰ অতিবাহিত হৈছে।
Verse 9
षण्मासाश्च दिनार्धं च प्रथमं शुक्लपूर्वकम् । सौरसावनचंद्रार्क्षैर्मानैरेभिश्चतुर्विधैः
ছয় মাহ আৰু আধা দিন—প্ৰথমে শুক্ল পক্ষৰ পৰা আৰম্ভ কৰি—এই চাৰিধৰণৰ মানে গণনা কৰা হয়: সৌৰ, সাৱন, চান্দ্ৰ আৰু নক্ষত্ৰ।
Verse 10
कलौ निर्याति सर्वेषां भूतानां क्षितिमण्डले । पंचषष्ट्याऽधिकैश्चैव दिनानां च शतैस्त्रिभिः । भवेत्संवत्सरं सौरं पञ्चोनैस्तैश्च सावनम्
কলিযুগত পৃথিৱীমণ্ডলত সকলো জীৱৰ বাবে সৌৰ সংৱৎসৰ তিনিশ পঁয়ষট্টি দিনৰ; আৰু তাৰ পৰা পাঁচ দিন কমেই সাৱন (নাগৰিক) সংৱৎসৰ হয়।
Verse 11
चांद्र एकादशोनस्तु त्रिंशद्धीन उडूद्भवः । शीतातपौ तथा वृष्टिः सौरमानेन जायते
চান্দ্ৰ বছৰ একাদশ দিন কম, আৰু নক্ষত্ৰীয় বছৰ ত্ৰিশ দিন কম। শীত-তাপ আৰু বৰষুণো সূৰ্য-মানে অনুসৰি উৎপন্ন হয়।
Verse 12
वृक्षाणां फलनिष्पत्तिः सस्यानां च तथा परा । अग्निष्टोमादयो यज्ञा वर्तंते ये धरातले
ধৰাৰ পৃষ্ঠত গছৰ ফল পাকে আৰু শস্যও সম্পূৰ্ণ পৰিপক্ব হয়। অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞসমূহো এই লোকত চলি থাকে।
Verse 13
उत्साहाश्च विवाहाश्च सावनेन भवंति च । कुसीदाद्याश्च ये केचिद्व्यवहाराश्च वृत्तिजाः
উৎসৱৰ উদ্যোগ আৰু বিবাহো সাৱন-গণনাৰ অনুসৰি হয়। আৰু সুদ-ঋণ আদি, জীৱিকাজনিত নানা লেনদেনৰ ব্যৱহাৰো তেনেদৰেই চলে।
Verse 14
अधिमासप्रयुक्तेन ते स्युश्चांद्रेण निर्मिताः । नाक्षत्रेण तु मानेन सिध्यंते ग्रहचारिकाः
অধিমাস যোগ কৰিলে এই সকলো চান্দ্ৰ মানে স্থাপিত হয়। কিন্তু নক্ষত্ৰ-মান অনুসৰি গ্ৰহসমূহৰ গতি-চলন যথাযথভাৱে সিদ্ধ হয়।
Verse 15
नान्यत्किंचिद्धरापृष्ठ एतन्मानचतुष्टयात् । एतेन तु प्रमाणेन देवदैत्याश्च मानवाः
ধৰাৰ পৃষ্ঠত এই চাৰিধৰণ মানৰ বাহিৰে আন একো নাই। এই প্ৰমাণ অনুসৰিয়েই দেৱ, দৈত্য আৰু মানুহে নিজৰ কাৰ্য্য সুশৃঙ্খল কৰে।
Verse 16
वर्त्तंते ब्राह्मणश्रेष्ठाः श्रुतिरेषा पुरातनी । एतद्युगप्रमाणं तु यः पठेद्भक्तिसंयुतः
হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, এই পুৰাতন শ্ৰুতি-পরম্পৰা এইদৰে চলি আহিছে। যি ভক্তিসহিতে যুগসমূহৰ প্ৰমাণ-বৰ্ণনা পাঠ কৰে, সি তাৰ পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 17
एतेषामेव लिंगानां सप्तानां ब्राह्मणोत्तमाः । नापमृत्यु भयं तस्य कथंचित्संभविष्यति
হে ব্ৰাহ্মণোত্তমসকল, যি এই সাতটি লিঙ্গ/চিহ্নতেই দৃঢ়ভাৱে প্রতিষ্ঠিত, তাৰ অকালমৃত্যুৰ ভয় কোনোপধ্যেই উদ্ভৱ নহ’ব।
Verse 273
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये युगप्रमाणवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘যুগ-প্ৰমাণ-বৰ্ণন’ নামৰ দ্বিশত-ত্ৰিসপ্তত্যুত্তৰ (২৭৩) অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।