Adhyaya 254

Verse 1

शूद्र उवाच । इदमाश्चर्यरूपं मे प्रतिभाति वचस्तव । यद्यपि स्यान्महाक्लेशो वदतस्तव सुव्रत

শূদ্ৰে ক’লে: “তোমাৰ বাক্য মোৰ দৃষ্টিত আশ্চৰ্যৰূপ। হে সু-ব্ৰত, ক’বলৈ গৈ তোমাৰ ওপৰত মহাক্লেশ আহিলেও…”

Verse 2

तथापि मम भाग्येन मत्पुण्यैर्मद्गृहं गतः । न तृप्ये त्वन्मुखांभोजाच्च्युतं वाक्यामृतं पुनः

তথাপি মোৰ ভাগ্য আৰু মোৰ পুণ্যৰ বলত আপুনি মোৰ ঘৰলৈ আহিছে। তথাপি আপোনাৰ পদ্ম-মুখৰ পৰা ঝৰা বাক্য-অমৃত পুনঃ পুনঃ পাইও মই তৃপ্ত নহওঁ।

Verse 3

पिबन्गौरीकथाख्यानं विशेषगुणपूरितम् । कथं महेश्वरो नृत्यं चकार सुरसंवृतः

গৌৰীৰ কথাখ্যান—বিশেষ গুণে পূৰ্ণ—তেওঁ যেতিয়া পান কৰি আছিল, তেতিয়া দেৱতাৰে পৰিবেষ্টিত মহেশ্বৰ কেনেকৈ নৃত্য কৰিবলৈ ধৰিলে?

Verse 4

चातुर्मास्ये कथं जातं कि ग्राह्यं व्रतमुच्यते । अनुग्रहं कृतवती सा कथं को ह्यनुग्रहः

চাতুৰ্মাস্য কালত এইটো কেনেকৈ ঘটিল? তেতিয়া গ্ৰহণীয় বুলি কোৱা কোন ব্ৰত? তাই কেনেকৈ অনুগ্ৰহ কৰিলে—আৰু সেই অনুগ্ৰহ সঁচাকৈ কি আছিল?

Verse 5

एतद्विस्तरतो ब्रूहि पृच्छतो मे द्विजोत्तम । भगवान्पूज्यते लोके ममानुग्रहकारकः

মই সুধিছোঁ, হে দ্বিজোত্তম, এই সকলো বিস্তাৰকৈ কওক। কিয়নো সেই ভগৱান—যি মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰে—সকলো লোকতে পূজিত।

Verse 6

प्रसन्नवदनो भूत्वा स्वस्थः कथय सुव्रत । गालवश्चापि तच्छ्रुत्वा पुनराह प्रहृष्टवान्

প্ৰসন্ন মুখে, স্থিৰচিত্ত হৈ, হে সুব্ৰত, কোৱা। সেই কথা শুনি গালৱো আনন্দিত হৈ পুনৰ ক’লে।

Verse 7

गालव उवाच । इतिहासमिमं पुण्यं कथयामि तवानघ । शृणुष्वावहितो भूत्वा यज्ञायुतफलप्रदम्

গালৱ ক’লে: হে অনঘ, মই তোমাক এই পুণ্য ইতিহাস ক’ম। মনোযোগী হৈ শুনা—ই দহ হাজাৰ যজ্ঞৰ ফল দান কৰে।

Verse 8

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते हरो भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मचर्यव्रतपरः प्रहृष्टवदनोऽभवत्

চাতুৰ্মাস্য কাল আহিলত, ভক্তিৰে পৰিপূৰ্ণ হৰ (শিৱ) ব্ৰহ্মচৰ্য-ব্ৰতত নিবদ্ধ হৈ আনন্দোজ্জ্বল মুখে প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 9

देवतानां च संकल्पं महर्षीणां चकार ह । समागत्य ततो देवा मन्दराचलमास्थिताः

তেওঁ দেৱতাসকল আৰু মহাৰ্ষিসকলৰ অভিপ্ৰায়ৰ সৈতে মিলাই সংকল্প কৰিলে। তাৰ পাছত দেৱতাসকল সমবেত হৈ মন্দৰাচল পৰ্বতত অৱস্থান কৰিলে।

Verse 10

प्रणम्य ते महेशानं तस्थुः प्रांजलयोऽग्रतः । तानुवाच सुरान्सर्वान्हरो दृष्ट्वा समागतान्

মহেশানক প্ৰণাম কৰি, তেওঁলোকে কৰযোৰে আগত থিয় হ’ল। সমবেত সকলো দেৱতাক দেখি হৰ (শিৱ) তেওঁলোকক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 11

पार्वत्याभिहितं प्राह कस्मिन्कार्यांतरे सति । मया नियुक्तेऽभिनये यत्र साहाय्यकारिणः

তেওঁ পাৰ্বতীয়ে কোৱা কথাই ক’লে: “আন কোন কামত তোমালোক আহিছা? মোৰ দ্বাৰা নিযুক্ত এই অভিনয়ত তোমালোকেই মোৰ সহায়কাৰী হ’ব লাগিব।”

Verse 12

भवंत्विंद्रपुरोगाश्च चातुर्मास्ये समागते । ते तथोचुश्च संहृष्टा नमस्कृत्य च शूलिनम्

“তেন্তে তেনেই হওক—চাতুৰ্মাস্য পবিত্ৰ ঋতু আহিলে ইন্দ্ৰ আগত থাকক।” এইদৰে তেওঁলোকে আনন্দিত হৈ শূলধাৰী শিৱক নমস্কাৰ কৰি সম্মতি দিলে।

Verse 13

स्वंस्वं भवनमाजग्मुर्विमानैः सूर्यसन्निभैः । तथाऽषाढे शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां महेश्वरः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে সূৰ্য সদৃশ দীপ্তিমান বিমানত উঠি নিজ নিজ ধামলৈ উভতি গ’ল। তাৰপিছত আষাঢ় মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশীত মহেশ্বৰ (শিৱ) …

Verse 14

प्रनर्त्तयितुमारेभे भवानीतोषणाय च । मंदरे पर्वतश्रेष्ठे तत्र जग्मुर्महर्षयः

ভৱানী (পাৰ্বতী)ক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ তেওঁ নৃত্য আৰম্ভ কৰিলে। আৰু পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ মন্দৰলৈ মহাৰ্ষিসকল তাত উপস্থিত হ’ল (দৰ্শন কৰিবলৈ)।

Verse 15

नारदो देवलो व्यासः शुकद्वैपायनादयः । अंगिराश्च मरीचिश्च कर्दमश्च प्रजापतिः

নাৰদ, দেৱল, ব্যাস, শুক আৰু দ্বৈপায়ন বংশীয় আদি মহাত্মাসকল; লগতে অঙ্গিৰা, মৰীচি আৰু প্ৰজাপতি কৰ্দম—সকলো তাত আহিল।

Verse 16

कश्यपो गौतमश्चात्रिर्वसिष्ठो भृगुरेव च । जमदग्निस्तथोत्तंको रामो भार्गव एव च

কশ্যপ, গৌতম, অত্রি, বশিষ্ঠ আৰু ভৃগু; জমদগ্নি, উত্তংক আৰু ভাৰ্গৱ ৰাম (পৰশুৰাম)ো তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 17

अगस्त्यश्च पुलोमा च पुलस्त्यः पुलहस्तथा । प्रचेताश्च क्रतुश्चैव तथैवान्ये महर्षयः

অগস্ত্য, পুলোমা, পুলস্ত্য আৰু পুলহ; প্ৰচেতা আৰু ক্ৰতুও—এনেদৰে আন বহু মহর্ষিও আহিল।

Verse 18

सिद्धा यक्षाः पिशाचाश्च चारणाश्चारणैः सह । आदित्या गुह्यकाश्चैव सा ध्याश्च वसवोऽश्विनौ

সিদ্ধ, যক্ষ আৰু পিশাচ; চাৰণসকল নিজৰ চাৰণসঙ্গীৰ সৈতে; আদিত্য, গুহ্যক, সাধ্য, বসু আৰু দুজন অশ্বিনো আহিল।

Verse 19

एते सर्वे तथेन्द्राद्या ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । समाजग्मुर्महेशस्य नृत्यदर्शनलालसाः

এই সকলো—ইন্দ্ৰ আদি, আৰু আগত ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু সহ—মহেশ (শিৱ)ৰ নৃত্যদৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে একত্ৰিত হ’ল।

Verse 20

ततो गणा नंदिमुखा रत्नानि प्रददुस्तथा । भूषणानि च वासांसि मुन्यादिभ्यो यथाक्रमम्

তাৰ পিছত নন্দিমুখ-প্ৰধান গণসকলে ৰত্ন বিতৰণ কৰিলে; আৰু অলংকাৰ আৰু বস্ত্ৰো মুনি আদি সকলক ক্ৰম অনুসাৰে প্ৰদান কৰিলে।

Verse 21

ततो वाद्यसहस्रेषु वादित्रेषु समंततः । सर्वैर्जयेति चैवोक्ता भगवा न्व्रतमादिशत्

তাৰ পিছত চৌদিশে সহস্ৰ বাদ্য-বাজনা ধ্বনিত হ’ল, আৰু সকলোৱে “জয়!” বুলি ধ্বনি তুলিলে; তেতিয়া ভগৱানে এক পবিত্ৰ ব্ৰত পালনৰ আদেশ দিলে।

Verse 22

भवानी हृष्टहृदया महादेवं व्यलोकयत् । जया च विजया चैव जयन्ती मंगलारुणा

ভৱানী আনন্দেৰে হৃদয় উল্লসিত কৰি মহাদেৱক চালে। তাইৰ সৈতে জয়া আৰু বিজয়া আছিল, আৰু জয়ন্তীও—মঙ্গলময়ী, প্ৰভাত-ৰঙা।

Verse 23

चतुष्टयसखीमध्ये विर राज शुभानना । तस्याः सान्निध्ययोगेन जगद्भाति गुणोत्तरम्

চাৰিগৰাকী সখীৰ মাজত সেই শুভমুখী দেৱী ৰাণীৰ দৰে দীপ্তিময় হৈ উঠিল। তাইৰ সান্নিধ্যৰ শক্তিতেই জগত গুণ আৰু উৎকৰ্ষত অধিক উজ্জ্বল দেখা দিল।

Verse 24

यस्याः शरीरजा शोभा वर्णितुं नैव शक्यते । ईशोऽपि गणकोटीभिर्ना नावक्त्त्राभिरीक्षितः

তাইৰ নিজ দেহৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা শোভা বৰ্ণনা কৰা একেবাৰে অসম্ভৱ। প্ৰভুৱেও—গণকোটি আৰু বহুমুখেৰে দৰ্শন কৰিও—তাইৰ সৌন্দৰ্যৰ সীমা পোৱা নাছিল।

Verse 25

पिशाचभूतसंघैश्च वृतः परमशोभनः । स्वर्णवेत्रधरो नन्दी बभौ कपिमुखोऽग्रतः

পিশাচ আৰু ভূত-সংঘেৰে বেষ্টিত হৈ পৰম শোভন নন্দী প্ৰকাশ পালে—সোণালী বেত্ৰ ধৰি—আগভাগত থিয় হৈ, বানৰ-মুখ সদৃশ।

Verse 26

विद्याधराश्च गंधर्वाश्चि त्रसेनादयस्तथा । चित्रन्यस्ता इव बभुस्तत्र नागा मुनीश्वराः

তাত বিদ্যাধৰ আৰু গন্ধৰ্ব—চিত্ৰসেন আদি সহ—উপস্থিত আছিল। নাগ আৰু মুনীশ্বৰসকল যেন চিত্ৰত অংকিত হোৱা দৰে দৃষ্টিগোচৰ হ’ল।

Verse 27

श्रीरागप्रमुखा रागास्तस्य पुत्रा महौजसः । अमूर्त्ताश्चैव ते पुत्रा हरदेव समुद्भवाः

শ্ৰীৰাগ আদি ৰাগসমূহ তেওঁৰ মহাতেজস্বী, মহাবল পুত্ৰ আছিল। সেই পুত্ৰসকল নিৰাকাৰেই, হৰ—দেৱ প্ৰভু—ৰ পৰা উদ্ভূত।

Verse 28

एकैकस्य च षड्भार्याः सर्वासां च पितामहः । ताभिः सहैव ते रागा लीलावपुर्धरास्तथा

প্ৰত্যেকৰে ছয়গৰাকী পত্নী আছিল, আৰু সকলোৰে একেজন পিতামহ আছিল। সেই পত্নীসকলৰ সৈতে ৰাগসমূহেও লীলাময় ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 29

प्रादुर्बभूवुः सहसा चिंतितास्तेन शंभुना । तेषां नामानि ते वच्मि शृणुष्व त्वं महाधन

শম্ভুৱে কেৱল চিন্তা কৰামাত্ৰেই তেওঁলোক হঠাৎ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। তেওঁলোকৰ নাম মই ক’ম—শুনা, হে মহাধনৱান।

Verse 30

श्रीरागः प्रथमः पुत्र ईश्वरस्य विमोहनः । आसां चक्रे भ्रुवोर्मध्ये परब्रह्म प्रदायकः

শ্ৰীৰাগ আছিল ঈশ্বৰৰ প্ৰথম পুত্ৰ, মন মোহিত কৰা। তেওঁ ভ্ৰূমধ্যত তিলক-চিহ্ন স্থাপন কৰিলে, যি পৰব্ৰহ্ম-সাক্ষাৎকাৰৰ দান প্ৰদান কৰে।

Verse 31

तन्मध्यश्चैव माहेशात्समुद्भूतो गणोत्तमः । द्वितीयोऽथ वसन्तोऽभूत्कटिदेशान्महायशाः

তাৰেই মধ্যভাগৰ পৰা মহেশ্বৰাৰ পৰা গণসমূহৰ ভিতৰত উত্তম নেতা উদ্ভৱ হ’ল। তাৰ পাছত দ্বিতীয়জন—মহাযশস্বী বসন্ত—কটিদেশৰ পৰা প্ৰকাশ পালে।

Verse 32

महदंकश्च भूतानां चक्राच्चैव विशुद्धितः । पंचमस्तु तृतीयोऽभूत्सुतो विश्वविभूषणः

বিশুদ্ধিদায়ক চক্রৰ পৰা ভूतসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত মহান ‘অংক’ উদ্ভৱ হ’ল। আৰু পঞ্চম ৰূপে তৃতীয় পুত্ৰ প্ৰকাশ পালে—যি বিশ্বৰ ভূষণ।

Verse 33

महेश्वरहृदो जातं चक्रं चैवमनाहतम् । नासादेशात्समुद्भूतो भैरवो भैरवः स्वयम्

মহেশ্বৰৰ হৃদয়ৰ পৰা অনাহত-চক্র জন্মিল। আৰু নাসাদেশৰ পৰা ভৈৰৱ উদ্ভৱ হ’ল—ভৈৰৱ স্বয়ং, স্বয়ংপ্ৰকাশ।

Verse 34

मणिपूरकनामेदं चक्रं तद्धि विमुक्तिदम् । पंचाशच्च तथा वर्णा अंका नाम महेश्वरात्

এই চক্রৰ নাম মণিপূরক, আৰু ই নিশ্চিতভাৱে মুক্তিদায়ক। পঞ্চাশ বৰ্ণো—‘অংকা’ নামে—মহেশ্বৰৰ পৰা উদ্ভূত বুলি কোৱা হয়।

Verse 35

राशयो द्वादश तथा नक्षत्राणि तथैव च । स्वाधिष्ठानसमुद्भूता जगद्बीजसमन्विताः

দ্বাদশ ৰাশি আৰু তদ্ৰূপ নক্ষত্ৰসমূহো স্বাধিষ্ঠানৰ পৰা উদ্ভূত হ’ল, জগতৰ বীজশক্তিৰে সমন্বিত।

Verse 36

क्षणेन वृद्धिमायांति ततो रेतः प्रवर्तते । रेतसस्तु जगत्सृष्टं तदीशजननेंद्रियम्

এটা ক্ষণতে সিহঁতে বৃদ্ধি পায়; তাৰ পাছত জনন-ৰস প্ৰবাহিত হয়। সেই ৰেতসৰ পৰা জগত সৃষ্ট হয়—ইয়াই প্ৰভুৰ জননেন্দ্ৰিয়।

Verse 37

आधाराच्च महान्षष्ठो नटो नारायणोऽभवत् । महेशवल्लभः पुत्रो नीलो विष्णुपराक्रमः

আধাৰৰ পৰা মহান ষষ্ঠ জন উদ্ভৱ হ’ল—নট নাৰায়ণ। মহেশৰ প্ৰিয়, তেওঁৰ পুত্ৰ নীল, বিষ্ণুৰ দৰে পৰাক্ৰমশালী।

Verse 38

एते मूर्तिधरा रागा जाता भार्यासहायिनः । भार्यास्तेषां समुद्भूताः शिरोभागात्पिनाकिनः

এই ৰাগসমূহে দেহধাৰী ৰূপ লৈ, পত্নীসকলক সহচৰ কৰি জন্ম ল’লে। তেওঁলোকৰ পত্নীসকল পিনাকিন (শিৱ)-ৰ শিৰোভাগৰ পৰা উদ্ভূত হ’ল।

Verse 39

षट्त्रिंशत्परिमाणेन ततस्तास्त्वं निशामय । गौरी कोलाहली धीरा द्राविडी माल कौशिकी

তাৰ পাছত ছত্ত্ৰিশ পৰিমাণ অনুসাৰে, এতিয়া সিহঁতক শুনা: গৌৰী, কোলাহলী, ধীৰা, দ্ৰাৱিড়ী, মালা, আৰু কৌশিকী।

Verse 40

षष्ठी स्याद्देवगांधारी श्रीरागत्य प्रिया इमाः । आन्दोला कौशिकी चैव तथा चरममंजरी

ষষ্ঠী হৈছে দেৱগান্ধাৰী। এইসকল শ্ৰীৰাগৰ প্ৰিয়; লগতে আছে আন্দোলা, কৌশিকী, আৰু চরমমঞ্জৰী।

Verse 41

गंडगिरी देवशाखा राम गिरी वसन्तगा । त्रिगुणा स्तम्भतीर्था च अहिरी कुंकुमा तथा

গণ্ডগিৰী, দেৱশাখা, ৰামগিৰী আৰু বসন্তগা; ত্ৰিগুণা, স্তম্ভতীৰ্থা, আহিৰী আৰু তদ্ৰূপ কুঙ্কুমা—এই নামসমূহ কীৰ্তিত হৈছে।

Verse 42

वैराटी सामवेरी च षड्भार्याः पंचमे मताः । भैरवी गुर्जरी चैव भाषा वेलागुली तथा

বৈৰাটী আৰু সামবেৰী—ইহঁতক পঞ্চম গোটৰ ছয় সহধৰ্মিণী বুলি গণ্য কৰা হয়; লগতে ভৈৰৱী, গুজৰী, ভাষা আৰু বেলাগুলীও আছে।

Verse 43

कर्णाटकी रक्तहंसा षड्भार्या भैरवानुगाः । बंगाली मधुरा चैव कामोदा चाक्षिनारिका

কৰ্ণাটকী আৰু ৰক্তহংসা—এই ছয় সহচৰী ভৈৰৱৰ অনুগামী; লগতে বঙালী, মধুৰা, কামোদা আৰু আক্ষিনাৰিকাো আছে।

Verse 44

देवगिरी च देवाली मेघ रागानुगा इमा । त्रोटकी मीडकी चैव नरादुम्बी तथैव च

দেৱগিৰী আৰু দেৱালী—এই ৰাগিণীসমূহ মেঘ ৰাগৰ অনুগামী; লগতে ত্ৰোটকী, মীডকী আৰু নৰাদুম্বীও আছে।

Verse 45

मल्हारी सिन्धुमल्हारी नटनारायणानुगाः । एता हि गिरिशं नत्वा महेशं च महेश्वरीम्

মল্হাৰী আৰু সিন্ধুমল্হাৰী নটনাৰায়ণৰ অনুগামী। এইসকলেই গিৰীশক প্ৰণাম কৰি মহেশ আৰু মহেশ্বৰীকো বন্দনা কৰে।

Verse 46

स्वमूर्त्तिवाहनोपेताः स्वभर्तृसहिताः स्थिताः । ब्रह्मा मृदंगवाद्येन तोषयामास शंकरम्

নিজ নিজ মূর্তি আৰু বাহনসহ, নিজ নিজ স্বামীসকলৰ সৈতে তাতে স্থিত হৈ; ব্ৰহ্মাই মৃদংগ-বাদনেৰে শংকৰক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 47

चतुरक्षरवाद्येन सुवाद्यं चाकरोत्पुनः । तालक्रियां महेशाय दर्शयामास केशवः

পুনৰ ‘চতুৰক্ষৰ’ নামৰ বাদ্যৰে তেওঁ অতি সুমধুৰ সঙ্গীত সৃষ্টি কৰিলে; আৰু কেশৱে মহেশৰ বাবে তাল-ক্ৰিয়া, লয়ৰ প্ৰদৰ্শন দেখুৱালে।

Verse 48

वायवस्तत्र वाद्यं च चक्रुः सुस्वरमोजसा । महेन्द्रो वंशवाद्यं च सुगिरं सुस्वरं बहुः

তাতে বায়ুদেৱতাসকলে বলিষ্ঠ আৰু সুসুৰে বাদ্য বজালে; আৰু মহেন্দ্ৰেও বাঁহী (বংশী) বজাই বহু মধুৰ, মনোহৰ সুৰ উলিয়ালে।

Verse 49

वह्निः शूर्परवं चक्रे पणवं च तथाश्विनौ । उपांगवादनं चक्रे सोमः सूर्यः समंततः

বহ্নিয়ে শূৰ্প-বাদ্যৰ ধ্বনি তুলিলে, আৰু অশ্বিনদ্বয়েও পণৱ ঢোল বজালে; সোম আৰু সূৰ্যই চাৰিওফালে উপাঙ্গ-বাদন, সহায়ক সঙ্গীত কৰিলে।

Verse 50

घंटानां वादनं चक्रुर्गणाः शतसहस्रशः । मुनीश्वरास्तथा देव्यः पार्वतीसहितास्तथा

শতসহস্ৰ গণে ঘণ্টা বজালে; তদুপৰি মুনীশ্বৰসকল আৰু দেৱীসকলেও—পাৰ্বতীৰ সৈতে—সেই ঠাইত উপস্থিত হৈ অংশ ল’লে।

Verse 51

स्वर्णभद्रासनेष्वेते ह्युपविष्टा व्यलोकयन् । शृंगाणां वादनं चक्रुर्वसवः समहोरगाः

সুৱৰ্ণময় মঙ্গলাসনত উপবিষ্ট হৈ তেওঁলোকে চাই আছিল; আৰু বসুসকলে মহা নাগসকলৰ সৈতে শিঙাৰ ধ্বনি বাজাই উঠিল।

Verse 52

भेरीध्वनिं तथा साध्या वाद्यान्यन्ये सुरोत्तमाः । झर्झरीगोमुखादीनि साध्याश्चक्रुर्महोत्सवे

সেই মহোৎসৱত সাধ্যসকলে ভেৰীৰ গম্ভীৰ ধ্বনি তুলিলে; আৰু আন আন শ্ৰেষ্ঠ সুৰসকলে ঝৰঝৰী, গোমুখ আদি নানা বাদ্য বজাই মঙ্গলধ্বনিৰে উৎসৱ ভৰাই তুলিলে।

Verse 53

तन्त्रीलयसमायुक्ता गंधर्वा मधुर स्वराः । सुवर्णशृंगनादं च चक्रुः सिद्धाः समंततः

তন্ত্ৰীবাদ্যৰ লয়-তালৰে সংযুক্ত গন্ধৰ্বসকলে মধুৰ স্বৰে গীত গাই উঠিল; আৰু চাৰিওফালে সিদ্ধসকলেও সুৱৰ্ণ শিঙাৰ নাদ তুলিলে।

Verse 54

ततस्तु भगवानासीन्महानटवपुर्धरः । मुकुटाः पंचशीर्षे तु पन्नगैरुपशोभिताः

তেতিয়া ভগৱান প্ৰকট হ’ল, মহা নটৰ দিৱ্য ৰূপ ধাৰণ কৰি; আৰু তেওঁৰ মুকুটত পঞ্চশিৰ নাগসকলে ভয়মিশ্ৰিত মহিমাৰে শোভা বঢ়াই আছিল।

Verse 55

जटा विमुच्य सकला भस्मोद्धूलितविग्रहः । बाहुभिर्दशभिर्युक्तो हारकेयूरसंयुतः

তেওঁ নিজৰ সকলো জটা মুকলি কৰিলে, দেহ ভস্মেৰে ধূলিধূসৰ; দহ বাহুতে বিভূষিত হৈ, হাৰ আৰু কেয়ূৰ আদি অলংকাৰে শোভিত হৈ থিয় দিলে।

Verse 56

त्रैलोक्यव्यापकं रूपं सूर्यकोटिसमप्रभम् । कृत्वा ननर्त्त भगवान्भासुरं स महानगे

ত্ৰিলোকব্যাপী ৰূপ ধৰি, কোটিকোটি সূৰ্যৰ সমান প্ৰভাৰে দীপ্ত হৈ, ভগৱান সেই মহানগৰত ভাস্বৰ ৰূপে নৃত্য কৰিলে।

Verse 57

ततं वीणादिकं वाद्यं कांस्यतालादिकं घनम् । वंशादिकं तु वादित्रं तोमरादिकनामकम्

তাত বীণা আদি তন্ত্ৰী বাদ্য, কাঁসৰ তাল আদি ঘন বাদ্য, বংশী আদি বায়ু বাদ্য, আৰু তোমৰ আদি নামেৰে জনা আন বাদিত্ৰও আছিল।

Verse 58

चतुर्विधं ततो वाद्यं तुमुलं समजायत । तालानां पटहादीनां हस्तकानां तथैव च

তাৰ পাছত চাৰিধৰণৰ বাদ্যৰ এক তুমুল ধ্বনি উঠিল—তালৰ, পটহা আদি ঢোল-নগাৰাৰ, আৰু হাতেদি বজোৱা বাদ্যৰো।

Verse 59

मानानां चैव तानानां प्रत्यक्षं रूपमाबभौ । सुकंठं सुस्वरं मुक्तं सुगम्भीरं महास्वनम्

মান আৰু তান যেন প্ৰত্যক্ষ ৰূপ ধৰি উঠিল—সুমধুৰ কণ্ঠ, সুসুৰ, স্পষ্ট আৰু অবিচ্ছিন্ন, গম্ভীৰ আৰু মহাধ্বনিময়।

Verse 60

विश्वावसुर्नारदश्च तुंबुरुश्चैव गायकाः । जगुर्गंधर्वपतयोऽप्सरसो मधुरस्वराः

বিশ্বাৱসু, নাৰদ আৰু তুম্বুরু—সেই গায়কসকলে—গান গালে; গন্ধৰ্বসকলৰ অধিপতি আৰু মধুৰস্বৰা অপ্সৰাসকলেও একেলগে গীত গালে।

Verse 61

ग्रामत्रयसमोपेतं स्वरसप्तकसंयुतम् । दिव्यं शुद्धं च सांकल्पं तत्र गेयमवर्त्तत

তাত পৱিত্ৰ সংকল্পে গঢ়া দিব্য আৰু শুদ্ধ গীত উদ্ভৱ হ’ল—তিন গ্ৰামসহ আৰু সপ্ত স্বৰে সুসজ্জিত।

Verse 62

पर्वतोऽपि महानादं हरपादतलाहतः । भ्रमिभिर्भ्रमयंस्तत्र महीं सपुरकाननाम्

হৰৰ পদতলৰ আঘাতে পৰ্বতো মহা নাদে গুঞ্জৰি উঠিল; আৰু তাৰ ঘূৰ্ণি-প্ৰবাহে তাতৰ পৃথিৱীক—নগৰ আৰু বনসহ—কঁপাই ডোলাই দিলে।

Verse 63

हस्तकांश्चतुराशीतिं स ससर्ज सदाशिवः । ललाटफलकस्वेदात्सूतमागधबंदिनः

সদাশিৱে নিজৰ ললাটফলকৰ ঘামৰ পৰা চৌৰাশী হস্তক সৃষ্টি কৰিলে—সূত, মাগধ আৰু বন্দিন, যিসকলে স্তৱ গায়।

Verse 64

महेशहृदयाज्जाता गंधर्वा विश्वगायकाः । ते मूर्त्ता देवदेवस्य सुरंगालयसंयुताः

মহেশৰ হৃদয়ৰ পৰা গন্ধৰ্ব জন্মিল—বিশ্বৰ গায়ক; তেওঁলোক দেৱদেৱৰ মূৰ্তিমান পৰিচাৰক, দিব্য সভামণ্ডপ আৰু কান্তিৰে সংযুক্ত।

Verse 65

प्रेक्षकाणामृषीणां च चक्रुराश्चर्यमोजसा । किन्नराः पुष्पवर्षाणि ससृजुः स्वैर्गुणैरिह

দৰ্শক ঋষিসকলৰ সন্মুখত তেওঁলোকে নিজৰ তেজে আশ্চৰ্য কৰ্ম কৰিলে; আৰু কিন্নৰসকলে নিজৰ গুণে তাত ফুলৰ বৰষুণ নামাই দিলে।

Verse 66

एवं चतुर्षुमासेषु यदा नृत्यमजायत । अतिक्रांता शरज्जाता निर्मलाकाशशोभिता

এইদৰে চাৰি মাহ ধৰি নৃত্য চলি থাকোঁতে বৰ্ষা অতীত হ’ল, আৰু শৰৎ আহিল—নিৰ্মল, দীপ্তিমান আকাশৰ শোভাৰে বিভূষিত।

Verse 67

पद्मखंडसमाच्छन्नसरोवरमुखांबुजा । फलवृक्षौषधीभिश्च किंचित्पांडुमुखच्छविः

পুখুৰীৰ মুখ পদ্মখণ্ডে খণ্ডে আচ্ছাদিত হ’ল; ফলধাৰী বৃক্ষ আৰু ঔষধি প্ৰচুৰ হ’ল—আৰু ভূমিয়ে অলপ ফিকে, কোমল দীপ্তি ধাৰণ কৰিলে।

Verse 68

ऊर्जशुक्लचतुर्दश्यां प्रसन्ना गिरिजा तदा । समाप्तव्रतचर्यः स ईश्वरोऽपि तदा बभौ

ঊৰ্জ (কাৰ্ত্তিক) মাহৰ শুক্ল চতুৰ্দশীত গিৰিজা প্ৰসন্না হ’ল; আৰু প্ৰভুও তেতিয়া দীপ্ত হ’ল, কাৰণ তেওঁৰ ব্ৰতাচৰণ সম্পূৰ্ণ হৈছিল।

Verse 69

सा चोवाच तदा शंभुं विकचस्वरलोचना । विप्रशापपातितं च यदा लिंगं भविष्यति

তেতিয়া তাই—ফুল ফুটি উঠা পদ্মৰ দৰে উজ্জ্বল দৃষ্টিযুক্তা—শম্ভুক ক’লে: “যেতিয়া ব্ৰাহ্মণৰ শাপে পতিত লিঙ্গ প্ৰকাশ পাব…”

Verse 70

नर्मदाजलसंभूतं विश्वपूज्यं भविष्यति । एवमुक्त्वा ततस्तुष्टा हरस्तोत्रं चकार ह

“নর্মদাৰ জলৰ পৰা উদ্ভূত হৈ সি বিশ্বপূজ্য হ’ব।” এইদৰে কৈ তৃপ্ত হৈ তাই তাৰ পিছত হৰাৰ স্তৱ ৰচনা কৰিলে।

Verse 71

नमस्ते देवदेवाय महादेवाय मौलिने । जगद्धात्रे सवित्रे च शंकराय शिवाय च

দেৱদেৱ মহাদেৱ, মৌলিধাৰী প্ৰভু, তোমাক নমস্কাৰ। জগতধাতা, সৱিতৃ-প্ৰেৰক, শংকৰ আৰু শিৱ—তোমালৈ প্ৰণাম।

Verse 73

नमो ब्रह्मण्य देवाय सितभूतिधराय च । पंचवक्त्राय रूपाय नीरूपाय नमोनमः

ব্ৰাহ্মণ্য-প্ৰিয় দেৱ, ধৰ্মৰ ৰক্ষক, শুভ্ৰ ভস্মধাৰী! পঞ্চবক্ত্ৰ ৰূপধাৰী, তথাপি নিৰ্ৰূপ প্ৰভু—তোমালৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 74

सहस्राक्षाय शुभ्राय नमस्ते कृत्तिवाससे । अन्धकासुरमोक्षाय पशूनां पतये नमः

সহস্ৰাক্ষ, শুভ্ৰ-পৱিত্ৰ প্ৰভু, কৃত্তিবাস ধাৰী—তোমাক নমস্কাৰ। অন্ধকাসুৰ-মোক্ষদাতা আৰু পশুপতি, সকলো জীৱৰ অধিপতি—তোমালৈ প্ৰণাম।

Verse 76

विप्रवह्निमुखाग्राय हराय च भवाय च । शंकराय महेशाय ईश्वराय नमो नमः

বিপ্ৰৰ যজ্ঞাগ্নিৰ মুখত অগ্ৰগণ্য, হৰ আৰু ভৱ! শংকৰ, মহেশ, ঈশ্বৰ—তোমালৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 77

नमः कृष्णाय शर्वाय त्रिपुरांतक हारिणे । अघोराय नमस्तेऽस्तु नमस्ते पुरुषाय ते

কৃষ্ণবৰ্ণ প্ৰভু, শৰ্ব, ত্ৰিপুৰান্তক সংহাৰক—তোমাক নমস্কাৰ। অঘোৰলৈ প্ৰণাম; হে পৰম পুৰুষ, তোমালৈ নমস্কাৰ।

Verse 78

सद्योजाताय तुभ्यं भो वामदेवाय ते नमः । ईशानाय नमस्तुभ्यं पंचास्याय कपालिने

হে প্ৰভু! সদ্যোজাত ৰূপে তোমাক নমস্কাৰ; বামদেৱ ৰূপে প্ৰণাম। ঈশান ৰূপে তোমালৈ নমঃ—হে পঞ্চমুখ, কপালধাৰী!

Verse 79

विरूपाक्षाय भावाय भगनेत्रनिपातिने । पूषदंतनिपाताय महायज्ञनिपातिने

বিৰূপাক্ষলৈ নমঃ, ভাব ৰূপলৈ প্ৰণাম—যিজনে ভগৰ চকু ভাঙিলে, পূষণৰ দাঁত ভাঙিলে, আৰু অহংকাৰী মহাযজ্ঞক পতিত কৰিলে।

Verse 80

मृगव्याधाय धर्माय कालचक्राय चक्रिणे । महापुरुषपूज्याय गणानां पतये नमः

মৃগব্যাধ (শিকারী) ৰূপলৈ নমঃ, ধৰ্মস্বৰূপলৈ প্ৰণাম; কালচক্ৰ আৰু সেই চক্ৰধাৰীলৈ বন্দনা; মহাপুৰুষসকলৰ পূজ্য, গণানাং পতি গণপতিলৈ নমস্কাৰ।

Verse 82

गुणातीताय गुणिने सूक्ष्माय गुरवेऽपि च । नमो महास्वरूपाय भस्मनो जन्मकारिणे

গুণাতীত হৈও সকলো গুণৰ অধিপতিলৈ নমঃ; সূক্ষ্ম স্বৰূপলৈ, গুৰু স্বৰূপলৈও প্ৰণাম। মহাস্বৰূপলৈ বন্দনা—যিজনে পবিত্ৰ ভস্ম (ভস্ম) জন্মায়।

Verse 83

वैराग्यरूपिणे नित्यं योगाचार्याय वै नमः । मयोक्तमप्रियं देव स्मरसंहारकारक

বৈৰাগ্যস্বৰূপ তোমালৈ সদায় নমস্কাৰ, যোগৰ সত্য আচার্যলৈ প্ৰণাম। হে দেৱ, স্মৰ (কাম) সংহাৰক, মোৰ কোৱা অপ্ৰিয় বাক্য ক্ষমা কৰা।

Verse 84

क्षंतुमर्हसि विश्वेश शिरसा त्वां प्रसादये । शापानुग्रह एवैष कृतस्ते वै न संशयः

হে বিশ্বেশ্বৰ, ক্ষমা কৰিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰা; মই শিৰ নত কৰি তোমাক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ। এইটো তোমাৰ বাবে শাপো আৰু অনুগ্ৰহো—ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 85

ममापराधजो मन्युर्न कार्यो भवताऽनघ । एवं प्रसादितः शंभुर्हृष्टात्मा त्रिदशैः सह

হে অনঘ, মোৰ অপৰাধৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰোধ তুমি নধৰিবা। এইদৰে প্ৰসন্ন হোৱাত শম্ভু (শিৱ) ত্ৰিদশসকলৰ সৈতে অন্তৰত আনন্দিত হ’ল।

Verse 86

तीर्णव्रतपरानंदनिर्भरः प्राह तामुमाम् । य इमां मत्स्तुतिं भक्त्या पठिष्यति तवोद्गताम् । तस्य चेष्टवियोगश्च न भविष्यति पार्वति

ব্ৰত সম্পূৰ্ণ কৰি পৰম আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ তেওঁ উমাক ক’লে: “হে পাৰ্বতী, যি জনে তোমাৰ মুখে উচ্চাৰিত মোৰ এই স্তৱ ভক্তিভাৱে পাঠ কৰিব, তাৰ ইচ্ছিত লক্ষ্যৰ পৰা বিচ্ছেদ নহ’ব।”

Verse 87

जन्मत्रयधनैर्युक्तः सर्वव्याधिविवर्जितः । भुक्त्वेह विविधान्भोगानंते यास्यति मत्पुरम्

তেওঁ ত্ৰিজন্মৰ ধনেৰে সমৃদ্ধ আৰু সকলো ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত হ’ব। ইয়াত নানাবিধ ভোগ উপভোগ কৰি অন্তত তেওঁ মোৰ ধামলৈ যাব।

Verse 88

इत्युक्त्वा तां महेशोऽपि स्वमंगं प्रददौ ततः । वैष्णवं वामभागं सा प्रतिजग्राह पार्वती

এইদৰে ক’ই মহেশে তেতিয়া নিজৰ দেহৰ এক অংশ দান কৰিলে। পাৰ্বতীয়ে বামভাগত বৈষ্ণৱ ৰূপ গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 89

शर्वं कपालहस्तं च ग्रीवार्द्धे गरलान्वितम् । रुण्डमालार्द्धहारं च सितगौरं समंततः

তেওঁলোকে শৰ্বক দেখিলে—হাতে কপাল ধৰা, গলাৰ একাংশ বিষৰ চিহ্নে চিহ্নিত; ছিন্ন-মুণ্ডমালাই অর্ধ-হাৰৰ দৰে শোভা পাইছে, আৰু চাৰিওফালে শ্বেত-গৌৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল।

Verse 90

ब्रह्मांडकोटिजनकं जटाभिर्भूषितं शिरः । सित द्युतिकलाखंडरत्नभासावभासितम्

তেওঁলোকে সেই শিৰ দেখিলে, যি কোটি কোটি ব্ৰহ্মাণ্ডৰ জনক; জটাৰে ভূষিত, আৰু শ্বেত দীপ্তিৰ খণ্ড সদৃশ ৰত্নৰ কান্তিয়ে ঝলমল কৰি উজ্জ্বল।

Verse 91

गंगाधराय मृडिने भवानीप्रियकारिणे । जगदानंददात्रे च ब्रह्मरूपाय ते नमः

গঙ্গাধৰ মৃড, ভৱানীৰ প্ৰিয়কাৰী; জগতক আনন্দ দানকাৰী আৰু ব্ৰহ্ম-ৰূপ তোমালৈ নমস্কাৰ।

Verse 92

मत्स्य वाहनसंयुक्तमन्यतो वृषभांकितम् । एकतः पार्षदैः सेव्यमन्यतः सखिसेवितम्

এফালে মৎস্য-বাহনযুক্তাৰ সৈতে যুক্ত ৰূপ, আনফালে বৃষভ-চিহ্নে অঙ্কিত; এফালে পাৰ্ষদসকলে সেৱা কৰে, আনফালে সখীসকলে পৰিচৰ্যা কৰে।

Verse 93

रूपमेवंविधं दृष्ट्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः । तुष्टुवुः परया भक्त्या तेजोभूषितलोचनम्

এনেধৰণৰ ৰূপ দেখি ব্ৰহ্মা আদি দেবগণে পৰম ভক্তিৰে প্ৰভুক স্তৱ কৰিলে—যাঁৰ নয়ন তেজে অলংকৃত।

Verse 94

त्वमेको भगवान्सर्वव्यापकः सर्वदेहिनाम् । पितृवद्रक्षकोऽसि त्वं माता त्वं जीवसंज्ञकः

তুমিয়েই একমাত্ৰ ভগৱান, সকলো দেহধাৰীৰ মাজত সৰ্বব্যাপী। পিতৃসদৃশ ৰক্ষক তুমিয়েই; মাতৃও তুমিয়েই; জীৱন-তত্ত্বও তুমিয়েই।

Verse 95

साक्षी विश्वस्य बीजं त्वं ब्रह्मांडवशकारकः । उत्पद्यंते विलीयंते त्वयि ब्रह्मांडकोटयः

তুমিয়েই বিশ্বৰ সাক্ষী; তুমিয়েই তাৰ বীজ আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডসমূহক বশত ৰাখোঁতা অধিপতি। তোমাতেই অগণিত কোটি ব্ৰহ্মাণ্ড উদ্ভৱ হয় আৰু তোমাতেই বিলীন হয়।

Verse 96

ऊर्मयः सागरे नित्यं सलिले बुद्बुदा यथा । अहं कदा चित्ते नेत्रात्कदाचित्तव भालतः

যেনেকৈ সাগৰত সদায় ঢৌ উঠে আৰু পানীৰ ওপৰত বুদবুদ জন্মে, তেনেকৈ মইও—কেতিয়াবা তোমাৰ নয়নৰ পৰা, কেতিয়াবা তোমাৰ ললাটৰ পৰা—উদ্ভৱ হওঁ।

Verse 97

क्वचित्संगे शिवादेव्या प्राहुर्भूत्वा सृजे जगत् । तवाज्ञाकरिणः सर्वे वयं ब्रह्मादयः सुराः

কেতিয়াবা শিৱা দেৱীৰ সৈতে সঙ্গমত, তোমাকেই জগত সৃজনকাৰী বুলি কোৱা হয়। আমি সকলোৱে—ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকল—কেৱল তোমাৰ আজ্ঞাৰ কৰ্মকাৰী।

Verse 98

अनंतवैभवोऽनंतोऽनंतधामाऽस्यनंतकः । अनंतः सर्वभंगाय कुरुषे रूपमद्भुतम्

অনন্ত বৈভৱে অনন্ত, অনন্ত স্বৰূপে অনন্ত, অনন্ত ধামধাৰী—হে অনন্ত! সীমাহীন হৈ তুমি সকলো ৰূপৰ ভঙ্গৰ বাবে এক আশ্চৰ্য ৰূপ ধাৰণ কৰা।

Verse 99

भवानि त्वं भयं नित्यमशिवानां पवित्रकृत् । शिवा नामपि दात्री त्वं तपसामपि त्वं फलम्

হে ভৱানী! তুমি সদায় অশুচিসকলৰ বাবে ভয়ংকৰ, আৰু পবিত্ৰতা স্থাপনকাৰিণী। ‘শিৱা’ নামো দান কৰোঁতা তুমি, আৰু তপস্যাৰ ফলস্বৰূপো তুমি নিজেই।

Verse 100

यः शिवः स स्वयं विष्णुर्यो विष्णुः स सदाशिवः । इत्यभेदमतिर्जाता स्वल्पा नस्त्वत्प्रसादतः

যি শিৱ, সেয়াই নিশ্চয় বিষ্ণু; আৰু যি বিষ্ণু, সেয়াই সদাশিৱ। তোমাৰ কৃপাৰ বলত আমাৰ ভিতৰত—অল্প হ’লেও—অভেদ-বোধ জন্মিছে।

Verse 104

गालव उवाच । तद्दिव्यरूपमतुलं भुवि ये मनुष्याः संसारसागरसमुत्तरणैकपोतम् । संचिन्तयंति मनसा हृतकिल्बिषास्ते ब्रह्मस्वरूपमनुयांति विमुक्तसंगाः

গালৱে ক’লে: পৃথিৱীত যিসকল মানুহে মনৰে সেই অতুল দিৱ্য ৰূপ ধ্যান কৰে—যি সংসাৰ-সাগৰ পাৰ হ’বলৈ একমাত্ৰ নাও—তেওঁলোকৰ পাপ ক্ষয় হয়; আসক্তিৰ পৰা মুক্ত হৈ তেওঁলোকে ব্ৰহ্ম-স্বৰূপ লাভ কৰে।

Verse 254

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये हरतांडवनर्त्तनवर्णनंनाम चतुःपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত, শেষশায়ী উপাখ্যানত, ব্ৰহ্মা-নাৰদ সংবাদত, চাতুৰ্মাস্য-মাহাত্ম্যত ‘হৰৰ তাণ্ডৱ নৃত্যৰ বৰ্ণনা’ নামক অধ্যায়—অধ্যায় ২৫৪—সমাপ্ত হ’ল।