Adhyaya 243

Verse 1

। ब्रह्मोवाच । शूद्रः पैजवनोनाम गार्हस्थ्याच्छुद्धिमाप्तवान् । धर्ममार्गाविरोधेन तन्निबोध महामते

ব্ৰহ্মাই ক’লে: পৈজৱন নামৰ এজন শূদ্ৰে গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰমৰ দ্বাৰা, ধৰ্মমাৰ্গৰ বিৰোধ নকৰাকৈ, শুদ্ধি লাভ কৰিলে। হে মহামতে, এই কথা বুজা।

Verse 2

आसीत्पैजवनः शूद्रः पुरा त्रेतायुगे किल । स्वधर्मनिरतः ख्यातो विष्णुब्राह्मणपूजकः

প্ৰাচীন ত্ৰেতাযুগত পৈজৱন নামে এজন শূদ্ৰ আছিল; তেওঁ নিজৰ স্বধৰ্মত নিষ্ঠাৱান, খ্যাতিমান—বিষ্ণুভক্ত আৰু ব্ৰাহ্মণ-পূজক আছিল।

Verse 3

न्यायागतधनो नित्यं शांतः सर्वजनप्रियः । सत्यवादी विवेकज्ञस्तस्य भार्या च सुन्दरी

তেওঁৰ ধন সদায় ন্যায়সঙ্গত উপায়ে আহৰণ কৰা; তেওঁ সদা শান্ত আৰু সকলোৰে প্ৰিয়। তেওঁ সত্যবাদী আৰু বিবেকসম্পন্ন আছিল, আৰু তেওঁৰ পত্নীও সুন্দৰী আছিল।

Verse 4

धर्मोढा वेदविधिना समानकुलजा शुभा । पतिव्रता महाभागा देवद्विजहिते रता

ধৰ্ম আৰু বেদবিধি অনুসাৰে বিবাহিতা, সমান কুলজাত শুভা সেই নাৰী—পতিব্ৰতা, মহাভাগ্যা, আৰু দেৱতা তথা দ্বিজ-ব্ৰাহ্মণৰ হিতত সদা ৰত আছিল।

Verse 5

काश्यां संबंधिता बाला वैजयंत्यां विवाहिता । सा धर्माचरणे दक्षा वैष्णवव्रतचारिणी

সেই বালিকা কাশীত সম্বন্ধিতা হৈছিল আৰু বৈজয়ন্তীত বিবাহিতা। তেওঁ ধৰ্মাচৰণত দক্ষ আছিল আৰু বৈষ্ণৱ ব্ৰত পালনকাৰিণী আছিল।

Verse 6

भर्त्रा सह तथा सम्यक्चिक्रीडे सुविनीतवत् । सोऽपि रेमे तया काले हस्तिन्येव महागजः

তেওঁ স্বামীৰ সৈতে সুসমঞ্জসভাবে, বিনয়-শিষ্টতাৰে ক্ৰীড়া কৰিছিল। তেওঁও সেই সময়ত তাইত আনন্দ পাইছিল—যেন মহাগজ নিজৰ হস্তিনীৰ সৈতে।

Verse 7

अर्थाप्तिः पूर्वपुण्येन जाता तस्य महात्मनः । वाणिज्यं स्वजनैर्नित्यं स्वदेशपरदेशजम्

পূৰ্বজন্মৰ পুণ্যফলত সেই মহাত্মাৰ ধন-সমৃদ্ধি উদয় হ’ল। তেওঁৰ স্বজনসকলে সদায় বাণিজ্য চলাই থাকিল—স্বদেশত আৰু পৰদেশতো।

Verse 8

कारयत्यर्थजातैश्च परकीयस्वकीयजैः । एवमर्थश्च बहुधा संजातो धर्मदर्शिनः

পৰ আৰু নিজৰ উৎসৰ পৰা লাভ কৰা ধনেৰে তেওঁ নানা কাৰ্য কৰাইছিল। এইদৰে ধৰ্মদৰ্শী সেই জনৰ ধন বহু প্ৰকাৰেই সঞ্চিত হ’ল।

Verse 9

पुत्रत्रयं च संजातं पितुः शुश्रूषणे रतम् । तस्य पुत्राः पितुर्भक्ता द्रव्यादिमदवर्जिताः

তেওঁৰ তিনিজন পুত্ৰ জন্মিল, যিসকল পিতৃসেৱাত ৰত আছিল। সেই পুত্ৰসকল পিতৃভক্ত আৰু ধন-আদি জনিত গৰ্বৰ পৰা মুক্ত আছিল।

Verse 10

पितृवाक्यरताः श्रेष्ठाः स्वधर्माचारशोभनाः । पित्रोः शुश्रूषणादन्यन्नाभिनंदंति किंचन

তেওঁলোক শ্ৰেষ্ঠ আছিল—পিতৃবাক্যত আনন্দিত আৰু নিজৰ স্বধৰ্মাচৰণে শোভিত। মাতৃ-পিতৃসেৱাৰ বাহিৰে আন একোতেও তেওঁলোকে কিঞ্চিতো আনন্দ নাপাইছিল।

Verse 11

ते सम्बन्धैः सुसंबद्धाः पित्रा धर्मार्थदर्शिना । तत्पत्न्यो मातृपित्रर्चां कारयंत्यनिवारितम्

ধৰ্ম-অৰ্থ বুজা পিতৃয়ে উপযুক্ত সম্বন্ধেৰে তেওঁলোকক সুদৃঢ়ভাৱে সংযুক্ত কৰিলে। তেওঁলোকৰ পত্নীসকলে মাতৃ-পিতৃৰ পূজা আৰু সন্মান অবিৰতভাৱে, বাধাহীনকৈ, কৰি থাকিল।

Verse 12

ऋद्धिमद्भवनं तस्य धनधान्यसमन्वितम् । सोऽपि धर्मरतो नित्यं देवतातिथिपूजकः

তেওঁৰ গৃহ ঋদ্ধিসম্পন্ন আছিল, ধন-ধান্যৰে পৰিপূৰ্ণ। তথাপি তেওঁ সদায় ধৰ্মৰত, দেৱতাৰ পূজা কৰোঁতা আৰু অতিথিৰ সন্মানকাৰী আছিল।

Verse 13

गृहागतो न विमुखो यस्य जातु कदाचन । शीतकाले धनं प्रादादुष्णकाले जलान्नदः

যি কোনো লোক তেওঁৰ ঘৰলৈ আহিছিল, তেওঁক কেতিয়াও বিমুখ কৰি পঠোৱা নহ’ল। শীতকালত তেওঁ ধন দান কৰিছিল, আৰু গ্ৰীষ্মকালত পানী আৰু অন্ন দান কৰিছিল।

Verse 14

वर्षा काले वस्त्रदश्च बभूवान्नप्रदः सदा । वापीकूपतडागादिप्रपादेवगृहाणि च

বৰ্ষাকালত তেওঁ বস্ত্ৰদাতা হৈছিল, আৰু সদায় অন্নদাতা আছিল। লগতে তেওঁ বাপী, কূপ, তড়াগ আদি, পানীয়-ছাউনি (প্ৰপা), আৰু দেৱগৃহ তথা ধৰ্মশালা নিৰ্মাণ কৰাইছিল।

Verse 15

कारयत्युचिते काले शिवविष्णुव्रतस्थितः । इष्टधर्मस्तु वर्णानां समाचीर्णो महाफलः

উচিত সময়ত তেওঁ কৰ্মকাণ্ড সম্পন্ন কৰাইছিল, শিৱ-ৱিষ্ণুৰ প্ৰতি নিবেদিত ব্ৰতত স্থিত আছিল। নিশ্চয়েই বৰ্ণসমূহৰ ইষ্ট ধৰ্ম, যথাযথভাৱে আচৰণ কৰিলে, মহাফল দান কৰে।

Verse 16

अन्येषां पूर्तधर्माणां तेषां पूर्तकरः सदा । स बभूव धनाढ्योपि व्यसनैर्न समाश्रितः

অন্যসকলৰ পূৰ্তধৰ্ম (লোকহিতকৰ কৰ্ম)ত তেওঁ সদায় সম্পূৰ্ণ কৰোঁতা আছিল। ধনাঢ্য হ’লেও তেওঁ ব্যসন বা আপদে কেতিয়াও আচ্ছন্ন নহ’ল।

Verse 17

एकदा गालवमुनिः शिष्यैर्बहुभिरावृतः

এবাৰ গালৱ মুনিজন বহু শিষ্যৰে আৱৃত হৈ আহিল।

Verse 18

विष्णुभक्तिरतो नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

তেওঁ সদায় বিষ্ণু-ভক্তিত নিমগ্ন আছিল, বিশেষকৈ পবিত্ৰ চাতুৰ্মাস্য কালত।

Verse 19

स वाग्भिर्मधुभिस्तस्य अभ्युत्थानासनादिभिः । उपचारैः पुनर्युक्तः कृतार्थ इव मानयन्

তেওঁ মধুৰ বাক্য, উঠি সম্ভাষণ, আসন দান আদি উপচাৰে বাৰে বাৰে সংযুক্ত হৈ, যেন কৃতাৰ্থ হোৱা মানুহৰ দৰে তেওঁক মান দিলে।

Verse 20

अद्य मे सफलं जन्म जातं जीवितमुत्तमम् । अद्य मे सफलो धर्मः कुशलश्चोद्धृतस्त्वया

আজি মোৰ জন্ম সফল হ’ল, মোৰ জীৱন উত্তম হ’ল। আজি মোৰ ধৰ্ম ফলৱন্ত হ’ল, আৰু মোৰ মঙ্গল তোমাৰ দ্বাৰা উন্নীত হ’ল।

Verse 21

मम पापसहस्राणि दृष्ट्या दग्धानि ते मुने । गृहं मम गृहस्थस्य सकलं पावितं त्वया

হে মুনে! তোমাৰ দৃষ্টিত মোৰ পাপৰ সহস্ৰ সহস্ৰ ৰাশি দগ্ধ হ’ল। মই গৃহস্থ, মোৰ সমগ্ৰ ঘৰ তোমাৰ দ্বাৰা পবিত্ৰ হ’ল।

Verse 22

तस्य भक्त्या प्रसन्नोऽभूद्गतमार्गपरिश्रमः । उवाच मुनिशार्दूलः सच्छूद्रं तं कृतांजलिम्

তেওঁৰ ভক্তিত প্ৰসন্ন হৈ যাত্ৰাৰ ক্লান্তি দূৰ হ’ল। মুনিশাৰ্দূল সেই ঋষিয়ে কৃতাঞ্জলি হৈ থকা সেই সদ্‌শূদ্ৰক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 23

कच्चित्ते कुशलं सौम्य मनो धर्मे प्रवर्तते । अर्थानुबंधाः सततं बन्धुदारसुतादयः

হে সৌম্য, তোমাৰ কুশল-মঙ্গল নে? তোমাৰ মন কি ধৰ্মত নিয়োজিত থাকে? আৰু আত্মীয়-স্বজন, পত্নী, পুত্ৰ আদি সংসাৰ-বন্ধনবোৰে কি এতিয়াও আসক্তিৰে সদায় তোমাক বেঁধি ৰাখে?

Verse 24

गोविन्दे सततं भक्तिस्तथा दाने प्रवर्तते । धर्मार्थकाम कार्येषु सप्रभावं मनस्तव

তোমাৰ ভিতৰত গোবিন্দৰ প্ৰতি সদায় ভক্তি আছে নে, আৰু দান-ধৰ্মত প্ৰবৃত্তিও অব্যাহত থাকে নে? ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু কামৰ কৰ্মত তোমাৰ মন সুপ্ৰভাৱ আৰু সঠিক সামৰ্থ্যৰে যুক্ত হওক।

Verse 25

विष्णुपादोदकं नित्यं शिरसा धार्यते न वा । पादोद्भवं च गंगोदं द्वादशाब्दफलप्रदम्

তুমি কি নিত্য বিষ্ণুৰ পদ-প্ৰক্ষালিত জল শিৰত ধাৰণ কৰা নে নকৰা? প্ৰভুৰ পদৰ পৰা উৎপন্ন গঙ্গাজল দ্বাদশ বছৰৰ পুণ্যফল প্ৰদান কৰে।

Verse 26

चातुर्मास्ये विशेषेण तत्फलं द्विगुणं भवेत् । हरिभक्तिर्हरिकथा हरिस्तोत्रं हरेर्नतिः

চাতুৰ্মাস্য কালত বিশেষকৈ সেই ফল দ্বিগুণ হয়। হৰিৰ ভক্তি, হৰিৰ কথা, হৰিৰ স্তোত্ৰ আৰু হৰিক নমস্কাৰ—এইবোৰেই প্ৰিয় কৰ্ম।

Verse 27

हरिध्यानं हरेः पूजा सुप्ते देवे च मोक्षकृत् । एवं ब्रुवाणं स मुनिं पुनराह नतिं गतः

হৰিৰ ধ্যান আৰু হৰিৰ পূজা—দেৱতা পৱিত্ৰ নিদ্ৰাত থাকিলেও—মোক্ষ দান কৰে। এইদৰে কোৱা সেই মুনিক নমস্কাৰ কৰি, তেওঁ পুনৰ ক’লে।

Verse 28

भवद्दृष्ट्याश्रमफलमेतज्जातं न संशयः । तथापि श्रोतुमिच्छामि तव वाणीमनामयीम्

আপোনাক কেৱল দৰ্শন কৰাতেই আশ্ৰম-জীৱনৰ ফল উদ্ভৱ হৈছে—ইয়াত সন্দেহ নাই। তথাপি, দোষ-দুৰ্ভাৱনামুক্ত আপোনাৰ নিৰাময় বাণী শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 29

भवादृशानां गमनं सर्वार्थेषु प्रकल्पते । ततस्तौ सुमुदा युक्तौ संजातौ हृष्टचेतसौ

আপোনাৰ দৰে জনৰ আগমন সকলো উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰে। সেয়ে তেওঁলোক দুয়ো মহা আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, অন্তৰত হৃষ্টচিত্ত হ’ল।

Verse 30

मुनिं पैजवनोनाम सच्छूद्रः प्राह संमतः । किमागमनकृत्यं ते कथयस्व प्रसादतः

পৈজৱন নামৰ এজন সৎ শূদ্ৰ, যোগ্য আৰু সন্মানিত, মুনিক ক’লে: “আপোনাৰ আগমনৰ উদ্দেশ্য কি? কৃপা কৰি কওক।”

Verse 31

को वा तीर्थप्रसंगश्च चातुर्मास्ये समीपगे । गालवः प्राह सच्छूद्रं धार्मिकं सत्यवादिनम्

“অথবা চাতুৰ্মাস্য ওচৰ চাপি আহোঁতে, তীৰ্থৰ কোন পৱিত্ৰ প্ৰসঙ্গ আছে?” এইদৰে গালৱে সেই সৎ শূদ্ৰক ক’লে—ধাৰ্মিক আৰু সত্যবাদী।

Verse 32

मम तीर्थावसिक्तस्य मासा बहुतरा गताः । इदानीमाश्रमं यास्ये चातुर्मास्ये समागते

মই তীৰ্থত স্নান কৰি বহু মাহ পাৰ কৰিলোঁ। এতিয়া চাতুৰ্মাস্য আহি পৰাত মই মোৰ আশ্ৰমলৈ যাম।

Verse 33

आषाढशुक्लैकादश्यां करिष्ये नियमं गृहे । नारायणस्य प्रीत्यर्थं श्रेयोऽर्थं चात्मनस्तथा । प्रत्युवाच मुनिर्धर्मान्विनयानतकन्धरम्

আষাঢ় শুক্ল একাদশীত মই ঘৰত নিয়ম-ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিম—নাৰায়ণৰ প্ৰীতিৰ বাবে আৰু নিজৰ পৰম মঙ্গলৰ বাবে। এইদৰে মুনিয়ে বিনয়ত নতকন্ধৰ জনক ধৰ্মশিক্ষাৰে উত্তৰ দিলে।

Verse 34

पैजवन उवाच । मामनुग्रहजां बुद्धिं ब्रूहि त्वं द्विजपुंगव । वेदेऽधिकारो नैवास्ति वेदसारजपस्य वा

পৈজৱনে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ অনুগ্ৰহজ বুদ্ধিৰে মোক উপদেশ দিয়া। মোৰ বেদ অধ্যয়নৰ অধিকাৰ নাই, নতুবা বেদসাৰ জপৰো নাই।

Verse 35

पुराणस्मृतिपाठस्य तस्मात्किंचिद्वदस्व मे । तत्त्वात्मसदृशं किंचिद्भाति रूपं महाफलम्

সেয়ে পুৰাণ-স্মৃতি পাঠৰ পৰা মোক কিবা ক’বা। তত্ত্ব আৰু আত্মাৰ সদৃশ কোনো সাধনা—যি মহাফলৰ ৰূপে দীপ্ত হয়।

Verse 36

चातुर्मास्ये विशेषेण मुक्तिसंसाधकं वद

চাতুৰ্মাস্যৰ বিশেষ কালত মুক্তি সাধনকাৰী কোনো উপায় ক’বা।

Verse 37

गालव उवाच । शालिग्रामगतं विष्णुं चक्रांकित पुटं सदा । येऽर्चयन्ति नरा नित्यं तेषां भुक्तिस्त्वदूरतः

গালৱে ক’লে: যিসকলে সদায় শালিগ্ৰামত অৱস্থিত, চক্রচিহ্নে চিহ্নিত বিষ্ণুক নিত্য পূজা কৰে, তেওঁলোকৰ পৰা সংসাৰিক ভোগ-বিলাস দূৰ হৈ যায়।

Verse 38

शालिग्रामे मनो यस्य यत्किंचित्क्रियते शुभम् । अक्षय्यं तद्भवेन्नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

যাৰ মন শালিগ্ৰামত স্থিৰ, তেওঁ যি কোনো শুভ কৰ্ম কৰে সেয়া নিত্য অক্ষয় ফলদায়ী হয়; বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্য কালত।

Verse 39

शालिग्रामशिला यत्र यत्र द्वारावती शिला । उभयोः संगमः प्राप्तो मुक्तिस्तस्य न दुर्लभा

য’ত শালিগ্ৰাম শিলা আছে আৰু য’ত দ্বাৰাৱতী শিলা আছে—উভয়ৰ সংগম লাভ হ’লে সেইজনৰ বাবে মুক্তি দুষ্কৰ নহয়।

Verse 40

शालिग्रामशिला यस्यां भूमौ संपूज्यते नृभिः । पञ्चक्रोशं पुनात्येषा अपि पापशतान्वितैः

যি ভূমিত নৰসকলে বিধিপূৰ্বক শালিগ্ৰাম শিলা পূজা কৰে, এই পবিত্ৰ শিলাই পাঁচ ক্ৰোশ পৰ্যন্ত অঞ্চল শুদ্ধ কৰে, যদিও শত শত পাপে আৱৃত হয়।

Verse 41

तैजसं पिंडमेतद्धि ब्रह्मरूपमिदं शुभम् । यस्याः संदर्शनादेव सद्यः कल्मषनाशनम्

নিশ্চয় ই এক তেজস্বী পবিত্ৰ পিণ্ড, ই শুভ ব্ৰহ্মৰূপ; ইয়াৰ কেৱল দর্শনতেই তৎক্ষণাৎ কল্মষ নাশ হয়।

Verse 42

सर्वतीर्थानि पुण्यानि देवतायतनानि च । नद्यः सर्वा महाशूद्र तीर्थत्वं प्राप्नुवंति हि

সকলো পুণ্য তীৰ্থ, দেৱতাৰ পবিত্ৰ আয়তন আৰু সকলো নদী—হে মহাশূদ্ৰ—নিশ্চয়েই এই পবিত্ৰতাৰ যোগে তীৰ্থত্ব লাভ কৰে।

Verse 43

सन्निधानेन वै तस्याः क्रिया सर्वत्रशोभनाः । व्रजंति हि क्रियात्वं च चातुर्मास्ये विशेषतः

তাঁৰ সন্নিধানমাত্ৰেই সকলো ঠাইত কৃত্য-কৰ্ম শুভ আৰু শোভন হয়; আৰু বিশেষকৈ পবিত্ৰ চাতুৰ্মাস্য কালত সেয়া সম্পূৰ্ণ ফলপ্ৰদতা লাভ কৰে।

Verse 44

पूज्यते भवने यस्य शालिग्राम शिला शुभा । कोमलैस्तुलसीपत्रैर्विमुखस्तत्र वै यमः

যি গৃহত শুভ শালিগ্ৰাম-শিলা কোমল তুলসীপাতৰে পূজিত হয়, তাত যম নিশ্চয়েই মুখ ঘূৰাই লয়।

Verse 45

ब्राह्मणक्षत्रियविशां सच्छूद्राणामथापि वा । शालिग्रामाधिकारोऽस्ति न चान्येषां कदाचन

ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য—আৰু সদ্‌গুণী শূদ্ৰসকলৰো—শালিগ্ৰাম পূজাৰ অধিকাৰ আছে; কিন্তু আন কাকো কেতিয়াও নহয়।

Verse 46

सच्छूद्र उवाच । ब्रह्मन्वेदविदां श्रेष्ठ सर्वशास्त्रविशारद । स्त्रीशूद्रादिनिषेधोऽयं शालिग्रामे हि श्रूयते

সদ্‌শূদ্ৰে ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ, বেদবিদসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ আৰু সকলো শাস্ত্ৰত বিশাৰদ, শালিগ্ৰাম সম্পৰ্কে স্ত্ৰী-শূদ্ৰ আদি বিষয়ে এই নিষেধ শুনা যায়।

Verse 47

मादृशस्त्वं कथं शालिग्रामपूजाविधिं वद

“মোৰ দৰে মানুহ কেনেকৈ যোগ্য হ’ব? অনুগ্ৰহ কৰি শালিগ্ৰাম পূজাৰ যথাবিধি কওক।”

Verse 48

गालव उवाच । असच्छूद्रगतं दास निषेधं विद्धि मानद । स्त्रीणामपि च साध्वीनां नैवाभावः प्रकीर्तितः

গালৱে ক’লে: “হে মান্যজন, হে দাস, জানিবা—নিষেধ অশুচি-অসৎ শূদ্ৰৰ ওপৰত; আৰু স্ত্ৰীসকলৰ ক্ষেত্ৰতো, বিশেষকৈ সতী-সাধ্বীৰ বাবে, কোনো অযোগ্যতা ঘোষণা কৰা হোৱা নাই।”

Verse 49

मा भूत्संशयस्तेनात्र नाऽप्नुषे संशयात्फलम् । शालिग्रामार्चनपराः शुद्धदेहा विवेकिनः

সেই কাৰণে ইয়াত সন্দেহ নকৰিবা; সন্দেহৰ পৰা ফল লাভ নহয়। যিসকল শালিগ্ৰাম অর্চনাত নিবিষ্ট, তেওঁলোক দেহে শুদ্ধ আৰু বুদ্ধিত বিবেকী হয়।

Verse 50

न ते यमपुरं यांति चातुर्मास्ये च पूजकाः । शालिग्रामार्पितं माल्यं शिरसा धारयंति ये

চাতুৰ্মাস্যত যিসকল পূজক, তেওঁলোকে যমপুৰলৈ নাযায়—যিসকলে শালিগ্ৰামলৈ অৰ্পিত মালা মূৰত ধাৰণ কৰে।

Verse 51

तेषां पापसहस्राणि विलयं यांति तत्क्षणात् । शालिग्राम शिलाग्रे तु ये प्रयच्छंति दीपकम्

তেওঁলোকৰ হাজাৰ হাজাৰ পাপ সেই ক্ষণতে লয় হয়—যিসকলে শালিগ্ৰাম-শিলাৰ আগত দীপ অৰ্পণ কৰে।

Verse 52

तेषां सौरपुरे वासः कदाचिन्नैव हीयते । शालिग्रामगतं विष्णुं सुमनोभिर्मनोहरैः । येऽर्चयंति महाशूद्र सुप्ते देवे हरौ तथा

তেওঁলোকৰ সৌৰপুৰত বাস কেতিয়াও হ্ৰাস নাহে। হে মহাশূদ্ৰ, যিসকলে মনোহৰ সুগন্ধি ফুলেৰে শালিগ্ৰামত অধিষ্ঠিত বিষ্ণুক আৰাধনা কৰে—দেৱ হৰি যোগনিদ্ৰাত থাকিলেও—তেওঁলোকে সেই অক্ষয় অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 53

पंचामृतेन स्नपनं ये कुर्वंति सदा नराः । शालिग्रामशिलायां च न ते संसारिणो नराः

যিসকল মানুহে সদায় শালিগ্ৰাম-শিলাত পঞ্চামৃতৰে স্নাপন (অভিষেক) কৰে, তেওঁলোক সংসাৰৰ পৰিভ্ৰমণত আবদ্ধ নহয়; তেওঁলোক পুনৰ সংসাৰী হৈ নাথাকে।

Verse 54

मुक्तेर्निदानममलं शालिग्रामगतं हरिम् । हृदि न्यस्य सदा भक्त्या यो ध्यायति स मुक्तिभाक्

মুক্তিৰ নিৰ্মল কাৰণ, শালিগ্ৰামত অধিষ্ঠিত হৰিক যি সদায় ভক্তিৰে হৃদয়ত স্থাপন কৰি ধ্যান কৰে, সি মুক্তিৰ ভাগী হয়।

Verse 55

तुलसीदलजां मालां शालिग्रामोपरि न्यसेत् । चातुर्मास्ये विशेषेण सर्वकामानवाप्नुयात्

শালিগ্ৰামৰ ওপৰত তুলসীপাতৰ মালা স্থাপন কৰা উচিত। বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত, ইয়াৰ দ্বাৰা মানুহে সকলো ইচ্ছিত কামনা লাভ কৰে।

Verse 56

न तावत्पुष्पजा माला शालिग्रामस्य वल्लभा । सर्वदा तुलसी देवी विष्णोर्नित्यं शुभा प्रिया

ফুলৰ মালা শালিগ্ৰামৰ তেনেকৈ প্ৰিয় নহয়। তুলসী দেৱী সদায় মঙ্গলময় আৰু বিষ্ণুৰ নিত্য প্ৰিয়া।

Verse 57

तुलसी वल्लभा नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः । शालिग्रामो महाविष्णुस्तुलसी श्रीर्न संशयः

তুলসী সদায় প্ৰিয়—বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত। শালিগ্ৰাম মহাবিষ্ণু, আৰু তুলসী নিশ্চয়েই শ্ৰী (লক্ষ্মী)—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 58

अतो वासितपानीयैः स्नाप्यं चंदनचर्चितैः । मंजरीभिर्युतं देवं शालग्रामशिलाहरिम्

সেয়ে সুগন্ধিত পানীৰে শালিগ্ৰাম-শিলাৰূপ হৰিক স্নান কৰাব, চন্দন লেপন কৰিব, আৰু তুলসীৰ মঞ্জৰীৰে অলংকৃত সেই দেৱক পূজা কৰিব।

Verse 59

तुलसीसंभवाभिश्च कृत्वा कामानवाप्नुयात् । पत्रे तु प्रथमे ब्रह्मा द्वितीये भगवाञ्छिवः

তুলসীৰ পৰা উৎপন্ন বস্তুৰে পূজা কৰিলে ইচ্ছিত ফল লাভ হয়। প্ৰথম পাতত ব্ৰহ্মা, দ্বিতীয় পাতত ভগৱান শিৱ আছেন।

Verse 60

मंजर्यां भगवान्विष्णुस्तदेकस्थत्रया सदा । मंजरी दलसंयुक्ता ग्राह्या बुधजनैः शुभा

মঞ্জৰীত ভগৱান বিষ্ণু আছেন; সেয়েহে সেই একে তুলসীত ত্ৰয়ী সদায় একেলগে অৱস্থিত। অতএব পাতসহ শুভ মঞ্জৰী জ্ঞানীসকলে পূজাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 61

तां निवेद्य गुरौ भक्त्या जन्मादिक्षयकारणम् । शालिग्रामे धूपराशिं निवेद्य हरितत्परः

সেই (তুলসী-অৰ্পণ) ভক্তিৰে গুৰুক নিবেদন কৰি—যি জন্ম আদি নাশৰ কাৰণ—হৰি-পৰায়ণ হৈ শালিগ্ৰামত ধূপৰাশি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 62

चातुर्मास्ये विशेषेण मनुष्यो नैव नारकी । शालिग्रामं नरो दृष्ट्वा पूजितं कुसुमैः शुभैः

চাতুৰ্মাস্যত বিশেষকৈ মানুহ নৰকগামী নহয়; শুভ কুসুমেৰে পূজিত শালিগ্ৰাম দৰ্শন কৰিলে সেই দুঃগতিৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 63

सर्वपापविशुद्धात्मा याति तन्मयतां हरौ । य स्तौत्यश्मगतं विष्णुं गंडकीजलसंभवम्

যি গণ্ডকীৰ জলৰ পৰা উৎপন্ন শিলাত প্ৰকাশিত বিষ্ণুৰ স্তৱ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা শুদ্ধ হৈ হৰিত তন্ময়তা লাভ কৰে।

Verse 64

श्रुतिस्मृतिपुराणैश्च सोऽपि विष्णुपदं व्रजेत् । शालिग्रामशिलायाश्च चतुर्विंशतिसंख्यकाः । भेदाः संति महाशूद्र ताञ्छृणुष्व महामते

শ্ৰুতি-স্মৃতি আৰু পুৰাণৰ প্ৰমাণে সিও বিষ্ণুপদ লাভ কৰে। আৰু হে মহাশূদ্ৰ, শালিগ্ৰাম শিলাৰ চৌব্বিশ প্ৰকাৰ আছে—হে মহামতে, সেয়া শুনা।

Verse 65

इमाः पूज्याश्च लोकेऽत्र चतुर्विंशतिसंख्यकाः । तासां च दैवतं विष्णुं नामानि च वदाम्यहम्

এই চৌব্বিশটিই এই জগতত পূজাৰ যোগ্য বুলি মানা হয়; ইয়াৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা বিষ্ণু। এতিয়া মই ইয়াৰ নামসমূহো ক’ম।

Verse 66

स एव मूर्त्तश्चतुरुत्तरासिर्विंशद्भिरेको भगवान्यथाऽद्यः । स एव संवत्सरनामसंज्ञः स एव ग्रावागत आदिदेवः

সেই আদ্য প্ৰভু একেই, তথাপি চৌব্বিশ মূৰ্ত ৰূপে প্ৰকাশিত; সেয়াই চৌব্বিশ বছৰৰ নামৰূপে অভিহিত, আৰু সেয়াই আদিদেৱ পবিত্ৰ গ্ৰাৱৰূপে আগমন কৰিছে।

Verse 243

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने शालिग्रामपूजनमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত—হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্য, শেষশায়ী উপাখ্যান, ব্ৰহ্মা-নাৰদ সংবাদ, চাতুৰ্মাস্য-মাহাত্ম্য আৰু পৈজৱন উপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত—“শালিগ্ৰাম পূজন-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা” নামৰ দ্বিশত ত্ৰিচত্বাৰিংশত্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।