Adhyaya 237

Verse 1

नारद उवाच । कदा विधिनिषेधौ च कर्तव्यौ विष्णुसन्निधौ । युष्मद्वाक्यामृतं पीत्वा तृप्तिर्मम न विद्यते

নাৰদে ক’লে: “বিষ্ণুৰ সন্নিধানত বিধি আৰু নিষেধ কেতিয়া পালনীয়? আপোনাৰ বাক্যামৃত পান কৰিও মোৰ তৃপ্তি নাহে।”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । कर्कसंक्रांतिदिवसे विष्णुं संपूज्य भक्तितः । फलैरर्घ्यः प्रदातव्यः शस्तजंबूफलैः शुभैः

ব্ৰহ্মাই ক’লে: কৰ্ক-সংক্রান্তিৰ দিনা ভক্তিৰে বিষ্ণুক পূজা কৰা। তাৰ পাছত ফলৰ সৈতে অৰ্ঘ্য দিয়া—বিশেষকৈ শুভ, উত্তম জম্বু (জাম) ফলৰ সৈতে।

Verse 3

जंबूद्वीपस्य संज्ञेयं फलेन च विजायते । मन्त्रेणानेन विप्रेंद्र श्रद्धाधर्मसुसंयतैः

এই ফলৰ দ্বাৰাই ‘জম্বুদ্বীপ’ নামটো বুজিব লাগে, কিয়নো জম্বু-ফলৰ পৰা যেন তাৰ জন্ম হৈছে। হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, শ্ৰদ্ধা আৰু ধৰ্মত সুসংযত লোকসকলে এই মন্ত্ৰেৰে এই কৰ্ম কৰিব।

Verse 4

षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्यत्र क्वापि भवेन्मम । तन्मया वासुदेवाय स्वयमात्मा निवेदितः

আগন্তুক ছয় মাহৰ ভিতৰত য’তেই মোৰ মৃত্যু আহে, তেন্তে মই স্বইচ্ছাৰে মোৰ আত্মাক বাসুদেৱৰ চৰণত নিবেদন কৰিলোঁ।

Verse 5

इति मंत्रेणार्घ्यम् । ततो विधिनिषेधौ च ग्राह्यौ भक्त्या हरेः पुरः । चातुर्मास्ये समायाते सर्वलोकमहासुखे

এইদৰে মন্ত্ৰেৰে অৰ্ঘ্য। তাৰ পাছত ভক্তিৰে হৰিৰ সন্মুখত বিধি আৰু নিষেধ—দুয়োটাই গ্ৰহণ কৰিব লাগে, যেতিয়া চাতুৰ্মাস আহে, যি সকলো লোকলৈ মহাসুখ-মঙ্গল আনে।

Verse 6

विधिर्वेदविधिः कार्यो निषेधो नियमो मतः । विधिश्चैव निषेधश्च द्वावेतौ विष्णुरेव हि

বিধি মানে বেদীয় বিধান অনুসাৰে কৰণীয় কৰ্ম; নিষেধক নিয়ম, অৰ্থাৎ সংযম বুলি ধৰা হয়। নিশ্চয় বিধি আৰু নিষেধ—এই দুয়োটাই—আচলতে বিষ্ণুৱেই।

Verse 7

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेव्य एव जनार्दनः । विष्णोः कथा विष्णुपूजा ध्यानं विष्णोर्नतिस्तथा

সেয়ে, সৰ্বপ্ৰযত্নে কেৱল জনাৰ্দনকেই সেৱা কৰিব লাগে—বিষ্ণুৰ কথা-কথন, বিষ্ণুৰ পূজা, বিষ্ণুৰ ধ্যান, আৰু তদ্ৰূপে বিষ্ণুক নমস্কাৰ।

Verse 8

सर्वमेव हरिप्रीत्या यः करोति स मुक्तिभाक् । वर्णाश्रमविधेर्मूर्तिः सत्यो विष्णुः सनातनः

যি জনে হৰিক প্ৰসন্ন কৰাৰ উদ্দেশ্যে সকলো কৰ্ম কৰে, সি মুক্তিৰ ভাগী হয়। সনাতন, সদা সত্য বিষ্ণুৱেই বৰ্ণ-আশ্ৰম বিধানৰ মূৰ্তিমান ৰূপ।

Verse 10

नारद उवाच । किं व्रतं किं तपः प्रोक्तं ब्रह्मन्ब्रूहि सविस्तरम् । सुप्ते देवे मया कार्यं कृतं यच्च महाफलम्

নাৰদ ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ! কোন ব্ৰত, কোন তপস্যা বিধান কৰা হৈছে? বিস্তাৰে মোক কোৱা। দেৱতা যোগনিদ্ৰাত থাকোঁতে মই কোন সাধনা কৰিম, যি মহাফল দান কৰে?

Verse 11

ब्रह्मोवाच । व्रतं विष्णुव्रतं विद्धि विष्णुभक्तिसमन्वितम् । तपश्च धर्मवर्तित्वं कृच्छ्रादिकमथापि वा

ব্ৰহ্মাই ক’লে: বিষ্ণুভক্তিসহ বিষ্ণুব্ৰতকেই ব্ৰত বুলি জানিবা। আৰু তপস্যা বুলিলে ধৰ্মত অচল স্থিৰ আচৰণ—অথবা কৃচ্ছ্ৰ আদি প্ৰায়শ্চিত্ত-অনুশাসন বুজিবা।

Verse 12

शृणु व्रतस्य माहात्म्यं वक्ष्यामि प्रथमं तव । ब्रह्मचर्यव्रतं सारं व्रतानामुत्तमं व्रतम्

ব্ৰতৰ মাহাত্ম্য শুনা; প্ৰথমে মই তোমাক ক’ম। ব্ৰহ্মচৰ্য-ব্ৰত ব্ৰতসমূহৰ সাৰ—সৰ্বোত্তম অনুশাসন।

Verse 13

ब्रह्मचर्यं तपः सारं ब्रह्मचर्यं महत्फलम् । क्रियासु सकलास्वेव ब्रह्मचर्यं विवर्द्धयेत्

ব্ৰহ্মচৰ্য তপস্যাৰ সাৰ; ব্ৰহ্মচৰ্য মহাফলদায়ক। সকলো ধৰ্মীয় ক্ৰিয়া-কৰ্ম আৰু বিধিত ব্ৰহ্মচৰ্য বৃদ্ধি কৰি ৰক্ষা কৰা উচিত।

Verse 14

ब्रह्मचर्यप्रभावेण तप उग्रं प्रवर्त्तते । ब्रह्मचर्यात्परं नास्ति धर्मसाधन मुत्तमम्

ব্ৰহ্মচৰ্যৰ প্ৰভাৱত উগ্ৰ তপস্যা ফলপ্ৰসূ হৈ অগ্ৰসর হয়। ব্ৰহ্মচৰ্যতকৈ উত্তম ধৰ্মসাধন আন একো নাই।

Verse 15

चातुर्मास्ये विशेषेण सुप्ते देवे गुणोत्तरम् । महाव्रतमिदं लोके तन्निबोध सदा द्विज

চাতুৰ্মাস্যত বিশেষকৈ—যেতিয়া দেৱতা পবিত্ৰ নিদ্ৰাত থাকে—এই আচৰণ অতি পুণ্যদায়ক হয়। হে দ্বিজ, বুজা: জগতত ই মহাব্ৰত বুলি জনা যায়।

Verse 16

नारायणमिदं कर्म यः करोति न लिप्यते । शतत्रयं षष्टियुतं दिनमाहुश्च वत्सरे

এই কৰ্ম নাৰায়ণলৈ অৰ্পিত; যিয়ে ইয়াক কৰে সি পাপত লিপ্ত নহয়। আৰু কোৱা হয়, বছৰত তিনিশ ষাঠি দিন থাকে।

Verse 17

तत्र नारायणो देवः पूज्यते व्रतकारिभिः । सत्क्रियाममुकीं देव कारयिष्यामि निश्चयः

তাত ব্ৰতধাৰীসকলে নাৰায়ণ দেৱক পূজা কৰে। (সংকল্প:) ‘হে দেৱ, মই নিশ্চয় এই পবিত্ৰ সৎক্ৰিয়া সম্পাদন কৰিম।’

Verse 18

कुरुते तद्व्रतं प्राहुः सुप्ते देवे गुणोत्तरम् । वह्निहोमो विप्रभक्तिः श्रद्धा धर्मे मतिः शुभा

তেওঁলোকে কয় যে সেই ব্ৰত পালন কৰা উচিত; দেৱতা যেতিয়া পৱিত্ৰ নিদ্ৰাত থাকেন, তেতিয়া ইয়াৰ পুণ্য অধিক উত্তম হয়। অগ্নিহোম, বিপ্ৰসেৱা-ভক্তি, ধৰ্মত শ্ৰদ্ধা আৰু মনৰ শুভ প্ৰবৃত্তি—এইবোৰেই সহায়ক গুণ।

Verse 19

सत्संगो विष्णुपूजा च सत्यवादो दया हृदि । आर्जवं मधुरा वाणी सच्चरित्रे सदा रतिः

সৎসঙ্গ, বিষ্ণুপূজা, সত্যবাদিতা আৰু হৃদয়ত দয়া; আর্জৱ, মধুৰ বাক্য আৰু সচ্চৰিত্ৰত সদা ৰতি—এইবোৰেই এই তীৰ্থ-মাহাত্ম্যত প্ৰশংসিত ধৰ্মানুশাসনৰ লক্ষণ।

Verse 20

वेदपाठस्तथाऽस्तेयमहिंसा ह्रीः क्षमा दमः । निर्लोभताऽक्रोधता च निर्मोहोऽममताऽर तिः

বেদপাঠ, অস্তেয় (চৌৰ্য নকৰা), অহিংসা, লজ্জা, ক্ষমা আৰু দম (ইন্দ্ৰিয়-সংযম); নিৰ্লোভতা আৰু অক্রোধতা, নিৰ্মোহতা, অমমতা আৰু বৈৰাগ্য—এইবোৰক ব্ৰত ধাৰণকাৰী গুণ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 21

श्रुतिक्रियापरं ज्ञानं कृष्णार्पितमनोगतिः । एतानि यस्य तिष्ठंति व्रतानि ब्रह्मवित्तम

শ্ৰুতি-উক্ত ক্ৰিয়াত প্ৰতিষ্ঠিত জ্ঞান, আৰু কৃষ্ণলৈ অৰ্পিত মনোগতি—যাৰ ভিতৰত এই ব্ৰতসমূহ দৃঢ়ভাৱে স্থিত থাকে, তেওঁক ব্ৰহ্মবিত্‌ বুলি কোৱা হয়, হে ব্ৰহ্মবিত্‌সকলৰ শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 22

जीवन्मुक्तो नरः प्रोक्तो नैव लिप्य ति पातकैः । व्रतं कृतं सकृदपि सदैव हि महाफलम्

এনে লোকক ‘জীৱন্মুক্ত’ বুলি কোৱা হয় আৰু পাপত লিপ্ত নহয়। ব্ৰত একবাৰো কৰা হ’লেও, নিশ্চয়েই সেয়া সদায় মহাফলদায়ক।

Verse 23

चातुर्मास्ये विशेषेण ब्रह्मचर्यादिसेवनम् । अव्रतेन गतं येषां चातुर्मास्यं सदा नृणाम्

চাতুৰ্মাস্যৰ বিশেষ কালত ব্ৰহ্মচৰ্য আদি নিয়ম-আচৰণ পালন কৰা উচিত। কিন্তু যিসকল মানুহৰ চাতুৰ্মাস্য কোনো ব্ৰত নোলোৱাকৈয়ে পাৰ হৈ যায়—

Verse 24

धर्मस्तेषां वृथा सद्भिस्तत्त्वज्ञैः परिकीर्तितः । सर्वेषामेव वर्णानां व्रतचर्या महाफलम्

তেওঁলোকৰ বাবে ধৰ্মক সজ্জন আৰু তত্ত্বজ্ঞসকলে ‘বৃথা’ বুলি ঘোষণা কৰিছে। সকলো বৰ্ণৰ বাবেই ব্ৰত-চৰ্যা মহাফলদায়ক।

Verse 25

स्वल्पापि विहिता वत्स चातुर्मा स्ये सुखप्रदा । सर्वत्र दृश्यते विष्णुर्व्रतसेवापरैर्नृभिः

হে প্ৰিয়, চাতুৰ্মাস্যত বিধিমতে কৰা অলপ আচৰণো সুখদায়ক হয়। ব্ৰত-সেৱাত নিবিষ্ট লোকসকলে সৰ্বত্ৰ বিষ্ণুক দৰ্শন কৰে।

Verse 26

चातुर्मास्ये समायाते पालयेत्तत्प्रयत्नतः

চাতুৰ্মাস্য আহিলে তাক যত্নসহ পালন কৰা উচিত।

Verse 27

भजस्व विष्णुं द्विजवह्नितीर्थवेदप्रभेदमयमूर्तिमजं विराजम् । यत्प्रसादाद्भवति मोक्षमहातरुस्थस्तापं न यास्यति भवार्कसमुद्भवं तम्

বিষ্ণুক ভজনা কৰা—অজ, দীপ্তিমান সেই প্ৰভু, যাঁৰ মূৰ্তি দ্বিজ, যজ্ঞাগ্নি, তীৰ্থ আৰু বেদৰ নানাবিধ বিভাগে গঠিত। তেওঁৰ কৃপাতে জীৱে মোক্ষৰ মহাবৃক্ষত আশ্ৰয় পায়, আৰু সংসাৰ-ভৱৰ সূৰ্যৰ পৰা উঠা তাপত দগ্ধ নহয়।

Verse 29

चातुर्मास्ये विशेषेण जन्मकष्टादिनाशनम् । हरिरेव व्रताद्ग्राह्यो व्रतं देहेन कारयेत् । देहोऽयं तपसा शोध्यः सुप्ते देवे तपोनिधौ

চাতুৰ্মাস্যত বিশেষকৈ এই ব্ৰত জন্ম-দুঃখ আদি নাশ কৰে। ব্ৰতৰ লক্ষ্য একমাত্ৰ হৰিয়েই হওক; দেহেৰে ব্ৰত পালন কৰিব লাগে। তপস্যাৰে এই দেহ শুদ্ধ কৰিব লাগে, যেতিয়া তপ-নিধান দেৱ যোগনিদ্ৰাত শয়ন কৰে।

Verse 237

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये व्रतमहिमवर्णनंनाम सप्तत्रिं शदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীস্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ্য সংহিতাৰ অন্তৰ্গত ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ তীৰ্থমাহাত্ম্য অংশত, শেষশায়ী উপাখ্যানত, ব্ৰহ্মা-নাৰদ সংবাদত, চাতুৰ্মাস্য-মাহাত্ম্য বিষয়ে ‘ব্ৰতৰ মহিমা-বৰ্ণন’ নামৰ ২৩৭তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।