Adhyaya 236
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মা–নাৰদ সংলাপৰ জৰিয়তে চাতুৰ্মাস্যৰ ধৰ্মোপদেশ দিয়া হৈছে। ব্ৰহ্মাই কয়—ই নাৰায়ণ/বিষ্ণুৰ বিশেষ ভক্তি-শৃঙ্খলাৰ সময়; ত্যাগ আৰু সংযমে অক্ষয় পুণ্যফল দিয়ে আৰু ভক্তি দৃঢ় কৰে। ইয়াত বহু বর্জনৰ কথা আছে—বিশেষকৈ তামাৰ পাত্ৰ ত্যাগ, পলাশ/অৰ্ক/বট/অশ্বত্থ পাতত ভোজন, আৰু লৱণ, শস্য-ডাল, ৰস, তেল, মিঠাই, দুগ্ধজাত, মদ্য, মাংস আদি পৰিত্যাগ। কিছুমান বস্ত্ৰৰ ৰং/ধৰণ, চন্দন-কপূৰ-কেশৰসদৃশ সুগন্ধি বিলাসবস্তু এৰাই চলা, আৰু হৰি যোগনিদ্ৰাত থকা কালত শৃংগাৰ/সাজসজ্জা কমাবলৈও কোৱা হৈছে। বিশেষকৈ পৰনিন্দাক ঘোৰ দোষ বুলি কঠোৰভাৱে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। শেষত কোৱা হয়—সকলো উপায়ে বিষ্ণুক সন্তুষ্ট কৰাই মুখ্য; চাতুৰ্মাস্যত বিষ্ণুনাম স্মৰণ, জপ আৰু কীৰ্তন মুক্তিদায়ক আৰু মহাফলপ্ৰদ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । इष्टवस्तुप्रदो विष्णुर्लोकश्चेष्टरुचिः सदा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चातुमास्ये त्यजेच्च तत्
ব্ৰহ্মাই ক’লে: বিষ্ণুৱে ইষ্ট বস্তু প্ৰদান কৰে, আৰু লোক সদায় নিজৰ ৰুচিৰ বস্তুৰ প্ৰতি আকৃষ্ট। সেয়ে চাতুৰ্মাস্যত সৰ্ব প্ৰয়াসে সেই প্ৰিয় ভোগ ত্যাগ কৰা উচিত।
Verse 2
नारायणस्य प्रीत्यर्थं तदेवाक्षय्यमाप्यते । मर्त्यस्त्यजति श्रद्धावान्सोऽनंतफलभाग्भवेत्
নাৰায়ণৰ প্ৰীতিলাভৰ বাবে কৰা এই আচৰণ/ত্যাগৰ ফল অক্ষয় হয়। যি মর্ত্য শ্ৰদ্ধাৰে ইয়াক পালন কৰে, সি অনন্ত ফলৰ অংশীদাৰ হয়।
Verse 3
कांस्यभाजनसंत्यागाज्जायते भूपतिर्भुवि । पालाशपत्रे भुञ्जानो ब्रह्मभूयस्त्वमश्नुते
কাঁসৰ পাত্ৰত ভোজন ত্যাগ কৰিলে পৃথিৱীত ভূপতি হৈ জন্ম হয়। পালাশ পাতত ভোজন কৰিলে ব্ৰহ্ম-পদ (উচ্চ আধ্যাত্মিক মহিমা) লাভ হয়।
Verse 4
ताम्रपात्रे न भुञ्जीत कदाचिद्वा गृही नरः । चातुर्मास्ये विशेषेण ताम्रपात्रं विवर्जयेत्
গৃহস্থ নৰে কেতিয়াও তাম্ৰ পাত্ৰত ভোজন নকৰিব। বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত তাম্ৰ পাত্ৰ সম্পূৰ্ণ বর্জন কৰিব।
Verse 5
अर्कपत्रेषु भुञ्जानोऽनुपमं लभते फलम् । वटपत्रेषु भोक्तव्यं चातुर्मास्ये विशेषतः
অৰ্ক পাতত ভোজন কৰিলে অনুপম ফল লাভ হয়। বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত বট পাতত ভোজন কৰা উচিত।
Verse 6
अश्वत्थपत्रसंभोगः कार्यो बुधजनैः सदा । एकान्नभोजी राजा स्यात्सकलं भूमिमण्डले
বুধজনসকলে সদায় অশ্বত্থ (পিপল) পাতত ভোজন কৰা উচিত। যি কেৱল একবাৰ অন্ন ভোজন কৰে, সি সমগ্ৰ ভূমিমণ্ডলৰ ৰজা হয়।
Verse 7
तथा च लवणत्यागात्सुभगो जायते नरः । गोधूमान्नपरित्यागाज्जायते जनवलभः
এইদৰে লৱণ ত্যাগ কৰিলে মানুহ সৌভাগ্যৱান আৰু মনোহৰ হয়। গোধূম-আধাৰিত আহাৰ পৰিত্যাগ কৰিলে সি জনসাধাৰণৰ প্ৰিয় হয়।
Verse 8
अशाकभोजी दीर्घायुश्चातुर्मास्येऽभिजायते । रसत्यागान्महाप्राणी मधुत्यागात्सुलोचनः
চাতুৰ্মাস্য ব্ৰতত শাক-সব্জি নাখোৱা জন দীঘলীয়া আয়ুস লাভ কৰে। ৰস ত্যাগ কৰিলে মহাপ্ৰাণশক্তি হয়, আৰু মধু ত্যাগ কৰিলে সুন্দৰ নয়ন লাভ হয়।
Verse 9
मुद्गत्यागाद्रिपुमृती राजमाषाद्धनाढ्यता । अश्वाप्तिस्तंडुलत्यागाच्चातुर्मास्येऽभिजायते
মুদ্গ (মুগ) ত্যাগ কৰিলে শত্রুৰ বিনাশ ঘটে; ৰাজমাষ ত্যাগ কৰিলে ধন-সম্পদ লাভ হয়। চাতুৰ্মাস্য ব্ৰতত তণ্ডুল (চাউল) ত্যাগ কৰিলে অশ্ব-লাভ হয়।
Verse 10
फलत्यागाद्बहुसुतस्तैलत्यागात्सुरूपिता । ज्ञानी तुवरिसंत्यागाद्बलं वीर्यं सदैव हि
ফল ত্যাগ কৰিলে বহু সন্তান লাভ হয়; তেল ত্যাগ কৰিলে সুন্দৰ ৰূপ লাভ হয়। তুৱৰী ত্যাগ কৰিলে জ্ঞানী হয়, আৰু বল-ৱীৰ্য সদায় স্থিৰ থাকে।
Verse 11
मार्गमांसपरित्यागान्नरकं न च पश्यति । शौकरस्य पीरत्यागाद्ब्रह्मवासमवाप्नुयात्
বনৰ জন্তুৰ মাংস পৰিত্যাগ কৰিলে মানুহে নৰক নেদেখে। শূকৰৰ মাংস ত্যাগ কৰিলে ব্ৰহ্মলোকত বাস লাভ কৰে।
Verse 12
ज्ञानं लावकसन्त्यागादाज्यत्यागे महत्सुखम् । आसवं सम्परित्यज्य मुक्तिस्तस्य न दुर्लभा
লাৱক ত্যাগ কৰিলে সত্য জ্ঞান লাভ হয়; ঘিউ ত্যাগ কৰিলে মহাসুখ প্ৰাপ্ত হয়। আৰু আসৱ (ফাৰ্মেণ্টেড মদ) সম্পূৰ্ণ পৰিত্যাগ কৰিলে তেনে জনৰ মুক্তি দুষ্কৰ নহয়।
Verse 13
दधिदुग्धपरित्यागी गोलोके सुख भाग्भवेत्
যি দধি আৰু দুগ্ধ ত্যাগ কৰে, সি গোৱলোকত সুখৰ অংশীদাৰ হয়।
Verse 14
ब्रह्मा पायससंत्यागात्क्षिप्रात्यागान्महेश्वरः । कन्दर्पोऽपूपसंत्यागान्मोदकत्याजकः सुखी
পায়স (মিঠা ক্ষীৰ) ত্যাগ কৰিলে ব্ৰহ্মাৰ পদ লাভ হয়; আৰু শীঘ্ৰ ত্যাগ কৰিলে মহেশ্বৰৰ পদ প্ৰাপ্ত হয়। অপূপ (পিঠা-মিঠাই) ত্যাগ কৰিলে কন্দৰ্পৰ কান্তি লাভ হয়; আৰু মোদক ত্যাগী সুখী হয়।
Verse 15
गृहाश्रमपरित्यागी बाह्या श्रमनिषेवकः । चातुर्मास्यं हरिप्रीत्यै न मातुर्जठरे शिशुः
যি গৃহাশ্ৰম ত্যাগ কৰি বাহ্য তপস্যাৰ কষ্টসাধন কৰে, আৰু হৰিৰ প্ৰীতিৰ বাবে চাতুৰ্মাস্য পালন কৰে, সি মাতৃৰ গৰ্ভত পুনৰ শিশুৰূপে জন্ম নলয়।
Verse 16
नृपो मरीचसंत्यागाच्छुण्ठीत्यागेन सत्कविः । शर्करायाः परित्यागाज्जायते राजपूजितः
মৰীচ (ক’লা জলকীয়া) ত্যাগ কৰিলে মানুহ নৃপ হয়; শুণ্ঠী (শুকান আদা) ত্যাগ কৰিলে সৎকবি হয়। আৰু শৰ্কৰা (চিনি) পৰিত্যাগ কৰিলে সি ৰজাসকলৰ দ্বাৰা পূজিত হৈ জন্ম লয়।
Verse 17
गुडत्यागान्महाभूतिस्तथा दाडिमवर्जनात् । रक्तवस्त्रपरित्यागाज्जायते जनवल्लभः
গুড় ত্যাগ কৰিলে মহা সমৃদ্ধি লাভ হয়; তদ্ৰূপ দাড়িম (ডালিম) বর্জন কৰিলেও। ৰক্তবৰ্ণ বস্ত্ৰ পৰিত্যাগ কৰিলে মানুহ জনসাধাৰণৰ প্ৰিয় হয়।
Verse 18
पट्टकूलपरित्यागादक्षय्यं स्वर्ग माप्नुयात् । माषान्नचणकान्नस्य त्यागान्नैव पुनर्भवः
পট্টবস্ত্ৰ (উত্তম কাপোৰ) পৰিত্যাগ কৰিলে অক্ষয় স্বৰ্গ লাভ হয়। মাষ (উড়দ) আৰু চণাৰ অন্ন ত্যাগ কৰিলে পুনৰ জন্ম নহয়।
Verse 19
कृष्णवस्त्रं सदा त्याज्यं चातुर्मास्ये विशेषतः । सूर्यसंदर्शनाच्छुद्धिर्नीलवस्त्रस्य दर्शनात्
কৃষ্ণবৰ্ণ বস্ত্ৰ সদায় ত্যাজ্য, বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত। সূৰ্যদৰ্শনে শুদ্ধি হয়; তদ্ৰূপ নীল বস্ত্ৰ দৰ্শনৰ ক্ষেত্ৰতো (শুদ্ধিৰ বিধান আছে)।
Verse 20
चंदनस्य परित्यागाद्गांधर्वं लोकमश्नुते । कर्पूरस्य परित्यागाद्यावज्जीवं महाधनी
চন্দন পৰিত্যাগ কৰিলে গন্ধৰ্বলোক লাভ হয়। কৰ্পূৰ পৰিত্যাগ কৰিলে মানুহ জীৱনভৰ মহাধনী হয়।
Verse 21
कुसुम्भस्य परित्यागान्नैव पश्येद्यमाल यम् । केशरस्य परित्यागान्मनुष्यो राजवल्लभः
কুসুম্ভ (কুসুম ফুলৰ ৰং) পৰিত্যাগ কৰিলে যমালয় দৰ্শন নহয়। কেশৰ পৰিত্যাগ কৰিলে মানুহ ৰজাসকলৰ প্ৰিয় হয়।
Verse 22
यक्षकर्दमसंत्यागाद्ब्रह्मलोके महीयते । ज्ञानी पुष्पपरित्यागाच्छय्यात्यागे महत्सु खम्
যক্ষ-কৰ্দম (সুগন্ধি লেপ) ত্যাগ নকৰিলে ব্ৰহ্মলোকত সন্মান লাভ হয়। জ্ঞানীজন পুষ্প ত্যাগ কৰি আৰু শয্যা ত্যাগ কৰিও মহাসুখ লাভ কৰে।
Verse 23
भार्यावियोगं नाप्नोति चातुर्मास्ये न संशयः । अलीकवादसंत्यागान्मोक्षद्वारमपावृतम्
চাতুৰ্মাস্যত পত্নীৰ পৰা বিচ্ছেদ নঘটে—ইয়াত সন্দেহ নাই। মিছা বাক্য ত্যাগ নকৰাৰ ফলত মোক্ষৰ দ্বাৰ বন্ধ হৈ থাকে।
Verse 24
परमर्मप्रकाशश्च सद्यःपापसमा गमः । चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते परनिन्दां विवर्जयेत्
অন্যৰ অতি গোপন মৰ্ম প্ৰকাশ কৰিলে তৎক্ষণাৎ পাপ সঞ্চয় হয়। সেয়ে চাতুৰ্মাস্যত—যেতিয়া হৰিক নিদ্ৰিত বুলি কোৱা হয়—পৰনিন্দা পৰিহাৰ কৰা উচিত।
Verse 25
परनिन्दा महापापं परनिन्दा महाभयम् । परनिन्दा महद्दुःखं न तस्यां पातकं परम्
পৰনিন্দা মহাপাপ, পৰনিন্দা মহাভয়। পৰনিন্দা মহাদুঃখ—তাৰ ওপৰত কোনো পাতক নাই।
Verse 26
केवलं निन्दने चैव तत्पापं लभते गुरु । यथा शृण्वान एव स्यात्पातकी न ततः परः
কেৱল নিন্দা কৰিলেই সেই গুৰুভাৰ পাপ লাভ হয়। তেনেদৰে কেৱল শুনিলেও মানুহ পাপী হয়—তাৰ ওপৰত পাপী নাই।
Verse 27
केशसंस्कारसंत्यागात्तापत्रयविवर्जितः । नखरोमधरो यस्तु हरौ सुप्ते विशेषतः
কেশ-সংস্কাৰ (চুলি সজোৱা) ত্যাগ কৰিলে ত্ৰিতাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়। আৰু যিজনে নখ আৰু দেহৰ ৰোম নাকাটে—বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত হৰি নিদ্ৰাত থাকোঁতে—সেইজন এই পুণ্যৰ অধিকাৰী হয়।
Verse 29
सर्वोपायैर्विष्णुरेव प्रसाद्यो योगिध्येयः प्रवरैः सर्ववर्णेः । विष्णोर्नाम्ना मुच्यते घोरबन्धाच्चातुर्मास्ये स्मर्यतेऽसौ विशेषात्
সকলো উপায়ে কেৱল বিষ্ণুকেই প্ৰসন্ন কৰিব লাগে; শ্ৰেষ্ঠ যোগীসকলৰ ধ্যানৰ পৰম বিষয় আৰু সকলো বৰ্ণৰ লোকৰ আৰাধ্য তেওঁ। বিষ্ণুৰ নামমাত্ৰেই ভয়ংকৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্তি হয়; আৰু পবিত্ৰ চাতুৰ্মাস্যত বিশেষ ভক্তিৰে তেওঁক স্মৰণ কৰিব লাগে।
Verse 69
सबलः कनकत्यागाद्रूप्यत्यागेन मानुषः
সোণ ত্যাগ কৰিলে মানুহ বলৱান হয়; আৰু ৰূপ ত্যাগ কৰিলেও মানুহে তেনেদৰে শক্তি আৰু স্থিৰতা লাভ কৰে।
Verse 236
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिता यां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यमाहात्म्ये ब्रह्मनारदसंवाद इष्टवस्तुपरित्यागमहिमवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरद्वि शततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ অন্তৰ্গত, ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যত, শেষশায়ী উপাখ্যান আৰু চাতুৰ্মাস্য-মাহাত্ম্যত, ব্ৰহ্মা-নাৰদ সংবাদৰ ‘ইষ্ট বস্তু পৰিত্যাগৰ মহিমা বৰ্ণনা’ নামক অধ্যায়—অধ্যায় ২৩৬—সমাপ্ত হ’ল।